II GZ 648/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 92/13 dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. P. L. K. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy określenia szacunkowej wartości rekompensaty postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 92/13, odmówił Ministrowi Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. P. L. K. S.A. w W. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. w przedmiocie odmowy określenia szacunkowej wartości rekompensaty. W dniu [...] września 2013 r. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej). Organ podniósł, że obsługę Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zapewnia Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, które jest zorganizowane w formie organizacyjnej jednostki budżetowej. Podstawę gospodarki finansowej Ministerstwa w danym roku budżetowym stanowi plan finansowy dochodów i wydatków ustalany zgodnie z założeniami zawartymi w ustawie budżetowej na dany rok. Wszelkie dochody Ministerstwa (jednostki budżetowej) są przekazywane na rachunek centralny. Ministerstwo nie ma więc możliwości prawnej uzyskania kwoty potrzebnej na wniesienie wpisu z uzyskiwanych dochodów. Środki przekazane z budżetu państwa służą do finansowania zadań publicznych, ich wydatkowanie określa plan finansowy. Realizowane w 2013 roku wydatki muszą być zgodne z planem finansowym na ten rok. Wydatki w wysokości 50.000 zł z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., nie mogą być zrealizowane z uwagi na fakt, iż nie ma wystarczających środków na ich realizację. Ponadto pełnomocnik wyjaśnił, że we wniosku PPPr w poz. 9.3 stan konta podano kwotę 5.000 zł, czyli stan środków na wskazanym rachunku bankowym. Kwota ta wynika z § 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu wykonania budżetu państwa, a mianowicie są to środki pozostające na rachunku bieżącym wydatków w jednostce budżetowej, które nie podlegają codziennemu przekazywaniu na rachunki dysponentów części budżetowych a następnie do MF. Przywołane rozporządzenie wprowadziło codzienne zasilanie w środki na wydatki bieżące m.in dysponentów trzeciego stopnia (np. BAF) przez dysponentów części budżetowych (np. DB) oraz codzienny zwrot niewykorzystanych środków do kwoty granicznej, tj. 5.000 zł, która może pozostać na rachunku. Kwota 5000 zł stanowi formę zabezpieczenia na nagłe wydatki związane z podstawową działalnością organu. Do wydatków tych zalicza się kwoty zaliczek udzielanych pracownikom na pokrycie kosztów podróży służbowej, w związku z wypadkami lotniczymi albo kolejowymi oraz obejmuje koszty usuwania nagłych awarii, w związku z zabezpieczeniem mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa. Po rozpatrzeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania organowi prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji wskazał, że nie jest trafny argument, że organ nie może uiścić wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego w niniejszej sprawie 50.000 zł z uwagi na brak środków przewidzianych na ten cel w planie finansowym na rok 2013. Zdaniem WSA organ administracji powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przed sądami i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem przyznanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu państwa. W ocenie Sadu I instancji, skoro ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia organów administracji publicznej od kosztów sądowych, administracja rządowa obowiązana jest przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków. WSA uznał, że uwzględnienie wniosku Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione uprzywilejowanie organu administracji w postępowaniu, w którym dysponuje on nie tylko środkami budżetowymi, ale i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym. Ponadto wskazano, że decyzja organu I instancji została wydana w dniu [...] października 2012 r., więc organ od dłuższego czasu winien liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego w razie wniesienia skargi do sądu przez uprawniony podmiot. Zażalenie na wskazane postanowienie wniósł organ, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzucono naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przez pominięcie przez Sąd wykazanej przez skarżącego przesłanki braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dokonał w sposób obiektywny oraz spójny oceny sytuacji finansowej skarżącego w oparciu o załączone dokumenty finansowe oraz fakty bezsporne znane Sądowi z urzędu, że sytuacja sektora finansów publicznych jest bardzo zła i wymusza wobec dużego deficytu znaczne ograniczenie wszelkich wydatków. Wskazano, że Sąd nie odniósł się do trudnej sytuacji budżetowej państwa oraz organu, dlatego też postanowienie w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a., bowiem nie wskazuje, z jakich środków skarżący może wnieść opłaty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, o czym świadczy użycie w powyższym przepisie zwrotu "gdy wykaże". Do sądu, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy jednocześnie podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z akt sprawy nie wynika, by Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej spełnił przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził – wzorem procedury cywilnej – zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, w przeciwnym bowiem wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., l FZ 567/06; postanowienie NSA z 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 303/12; postanowienie NSA z 26 września 2012 r., sygn. akt II GZ 326/12; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., sygn. akt II GZ 211/13). Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych. W zgodzie z powyższym rozumowaniem pozostaje też stanowisko doktryny, zgodnie z którym niedopuszczalne jest przyznanie prawa pomocy organowi administracji rządowej, ponieważ koszty postępowania w takim przypadku pokrywa Skarb Państwa. Nie można więc w takiej sytuacji przyjąć, że zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 246 § 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym żadnego znaczenia okoliczność, że w budżecie państwa nie przewidziano środków finansowych na koszty postępowania sądowego danego organu (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 572; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., sygn. akt II GZ 211/13). Odnosząc się do zawartego w treści zażalenia zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. również należy go uznać za chybiony. Naruszenie to miało zdaniem składającego zażalenie polegać na niewskazaniu, z jakich środków skarżący może wnieść opłaty. Jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia czyni zadość dyspozycji art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a., gdyż zawiera wszystkie wymienione w tym przepisie elementy. Stosownie do wskazanych przepisów WSA nie miał obowiązku wskazać, "z jakich środków skarżący może wnieść opłaty". Wobec powyższego, zarzut ten należy uznać za nieuzasadniony. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.