VII SA/Wa 145/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Ewa Machlejd po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: odmówić P. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 2 kwietnia 2015 r. do Sądu wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy P. G. w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten został rozpoznany w dniu 1 czerwca 2015 r. i mocą postanowienia wydanego przez starszego referendarza sadowego odmówiono przyznania prawa pomocy w zawnioskowanym zakresie. Na ww. postanowienie został złożony sprzeciw stąd straciło ono moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. We wniosku wnioskodawczyni podała, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem i trójką dzieci. Wspólnie z rodziną utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez nią z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 3 500 zł. oraz dochodu uzyskiwanego przez męża z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości około 3 000 zł. miesięcznie, łącznie około 6 500 zł. miesięcznie. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że wynagrodzenie męża za pracę jest zajęte przez komornika i otrzymuje on około 40 % wynagrodzenia, a jej konta firmowe są również zajęte przez komornika. Oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych. Podała, że mąż jest współwłaścicielem w ¼ starego przedwojennego domu, w którym mieszka z rodziną. Z uwagi na okoliczność, iż ww. oświadczenie okazało się niewystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia zarządzeniem z dnia 20 kwietnia 2015 r. w oparciu o art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wezwano wnioskodawczynię do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: - jakie ponosi koszty związane z utrzymaniem części domu w którym zamieszkuje wraz z rodziną (gaz, opłaty za energię, telefon, podatek od nieruchomości itp), należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, - orientacyjnej wysokości kwoty pieniężnej jaką przeznacza miesięcznie na bieżące wydatki codziennego utrzymania dla siebie i rodziny ( żywność, odzież, leki itp.), - wysokości dochodów uzyskanych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej z trzech ostatnich miesięcy, - jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadzi, należało wskazać branżę oraz charakter wykonywanej pracy, - czy samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, czy też zatrudnia do pracy osoby trzecie jeśli tak, należało wskazać ile osób, - czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak należało podać markę rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), - z jakiego tytułu wynagrodzenie małżonka zostało zajęte przez komornika i do kiedy będzie dokonywane z niego potrącenie oraz z jakiego tytułu konta firmowe wnioskodawczyni zostały zajęte przez komornika, - czy posiada kredyty, zadłużenia, jeśli tak, należało wskazać u kogo (osoba fizyczna, bank) i na jaką kwotę i ile wynosi miesięczna rata spłaty kredytu bądź zadłużenia oraz czy obecnie jest spłacane i jaka kwota pozostała jeszcze do spłaty, oraz do nadesłania: - wyciągów z posiadanych konta/kont bankowych wnioskodawczyni i jej małżonka z dwóch ostatnich miesięcy. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W dniu 7 maja 2015 r. do Sądu wpłynęło pismo wnioskodawczyni stanowiące odpowiedź na powyższe wezwanie. Wnioskodawczyni wskazała, że ponosi miesięcznie następujące koszty związane z utrzymaniem domu tj. opłatę za gaz w sezonie grzewczym 1 500 zł., poza sezonem w wysokości 500 zł., opłatę za prąd w wysokości 500 zł., opłatę za telefon w wysokości 150 zł., opłatę za wodę w wysokości 600 zł., podatek od nieruchomości 500 zł. rocznie. Podała, że orientacyjnie na bieżące wydatki codziennego utrzymania dla siebie i rodziny wydaje około 2 000 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą - głównie działalność pogotowania ratunkowego, transport medyczny, zatrudnia 5 osób na umowę zlecenia. Podała, że wysokość dochodów uzyskanych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej to około 5 000 zł. Oświadczyła, że nie posiada pojazdów mechanicznych. Nadto wyjaśniła, że wynagrodzenie małżonka zostało zajęte przez komornika z tytułu niepłacenia ZUS i US oraz innych zaległości finansowych. Wskazała, że jej konta zostały zablokowane z tytułu nieopłacenia faktury wystawionej przez kontrahenta. Wnioskodawczyni poinformowała, że posiada kredyt w banku BZ WBK, obecnie negocjuje możliwość spłat zadłużenia oraz spłaty dalszych rat. Podała, że zadłużenie wynosi 65 000 zł. W sprzeciwie wnioskodawczyni wskazała, że kredyt uzyskała w okresie kiedy jej sytuacja finansowa była dużo lepsza i konta nie były zajęte przez komornika. W chwili obecnej firma wnioskodawczyni praktycznie nie przynosi dochodów, gdyż wszystkie zyski przekazywane są do komornika. W związku z powyższym uiszczenie kosztów sadowych pozbawi wnioskodawczynię płynności finansowej i spowoduje powstanie uszczerbku w utrzymaniu koniecznym rodziny wnioskodawczyni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może zatem w stosunku do osób ubogich, nie posiadających bieżących dochodów, ani majątku, które nie są w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać również należy, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub. ). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Rozpoznając merytorycznie wniosek należy wskazać, że nie jest zasadne przyznanie prawa pomocy w zawnioskowanym zakresie. Z przedstawionych danych zarówno w formularzu PPF jak i w dodatkowych wyjaśnieniach nie wynika by wnioskodawczynię zaliczyć można było do osób ubogich, wobec których należałoby zastosować instytucję prawa pomocy. Rzeczywiste zdolności płatnicze wnioskodawczyni umożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego, które na obecnym etapie wynoszą 500 zł wpisu od skargi, a na kolejnych etapach koszty jakie mogą się pojawić to opłata za uzasadnienie wyroku (jeśli nie będzie on sporządzany z urzędu) – 100 zł. oraz 250 zł. ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej. Głównym argumentem przemawiającym za odmową przyznania prawa pomocy jest posiadanie przez stronę dochodów oraz majątku w postaci 1/4 domu. Ponadto, co należy podkreślić, strona nie przedstawiła w sposób wyczerpujący swojej sytuacji materialnej, co nie może być interpretowane na korzyść wnioskodawczyni. Z podanych danych wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz mężem i trójką dzieci. Wspólnie utrzymują się dochodów w wysokości około 6 500 zł. miesięcznie. Na kwotę tę składa się wynagrodzenie wnioskodawczyni z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości około 3 500 zł. oraz wynagrodzenie za pracę małżonka w wysokości 3 000 zł. Wnioskodawczyni zaznaczyła wprawdzie, iż z dochodu małżonka dokonywane są potrącenia i otrzymuje on 40 % wynagrodzenia, czyli około 1 200 zł. Wskazała wysokość kosztów życiowych na kwotę około 2 000 zł i koszty utrzymania domu 1800 – 2800 zł w zależności od sezonu. Wnioskodawczyni wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą - głównie działalność pogotowania ratunkowego, transport medyczny, zatrudnia 5 osób na umowę zlecenie. Podała, że wysokość dochodów uzyskanych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej to około 5 000 zł. Oświadczyła, że nie posiada pojazdów mechanicznych. Nadto wyjaśniła, że posiada zadłużenie w wysokości 65 000 zł. Oceniając dane przedstawione przez wnioskodawczynię należy uznać, że nie kwalifikuje się ona do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie jedynie wobec osób znajdujących się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej zaspokojenie bieżących potrzeb. Uznano, iż wnioskodawczyni, która z małżonkiem uzyskuje dochody we wskazanej wysokości, nawet po uwzględnieniu zajęcia komorniczego, do takich osób nie należy. Wnioskodawczyni wraz z rodziną ma zapewnione potrzeby bytowe w postaci mieszkania i dochodu. Podnieść należy również, co nie zostało ujawnione w formularzu PPF, a co wynika wprost ze skargi, a także z akt sprawy, iż wnioskodawczyni prowadzi obok działalności pogotowania ratunkowego - transport medyczny, także działalność w zakresie prowadzenia domu/-ów opieki. Dane finansowe z tego tytułu nie zostały przedstawione. Powyższa okoliczność nie może być interpretowana na korzyść wnioskodawczyni i podważa wiarygodność całego oświadczenia. Z danych przedstawionych przez wnioskodawczynię nie wynika również jasno jakie dochody uzyskuje ona z prowadzenia działalności gospodarczej. W formularzu PPF wskazano na dochód z tego tytułu w wysokości ok. 3 500 zł. miesięcznie. Natomiast z nadesłanego pisma wyjaśniającego z dnia 2 maja 2015 r. wynika, że wysokość dochodów uzyskanych z tytułu prowadzenia działalności to około 5 000 zł. W świetle powyższego nie można uznać, że wnioskodawczyni znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji majątkowej, która uzasadniałoby ewentualnie uwzględnienie wniosku. Sytuacji materialnej skarżącej nie można utożsamiać z sytuacją osób ubogich, bez środków do życia, nieosiągających jakiegokolwiek dochodu lub uzyskujących dochód niewystarczający na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto zaznaczyć należy, że złożony wniosek nie jest do końca wiarygodny. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być również fakt zaciągnięcia przez wnioskodawczynię kredytu i konieczności jego spłaty w miesięcznych ratach. Wskazać należy, iż aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt skarżąca winna uprzednio wykazać wysoką zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nadto dodać należy, iż wnioskodawczyni nie wskazała w jakiej wysokości miesięcznie spłaca kredyt. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. wpisu sądowego. Odmawiając przyznania prawa pomocy uwzględniono również fakt, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Mając na względzie powyższe uznano, że poniesienie kosztów sądowych w całości przez wnioskodawczynię nie spowoduje utraty jej płynności finansowej i nie przyczyni się do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym wnioskodawczyni i jej rodziny. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.