VII SA/Wa 1464/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Kuśmirek, , Sędzia WSA Ewa Machlejd (spr.), Asesor WSA Paweł Groński, Protokolant Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2009 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2008 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o stwierdzeniu chorób zawodowych I. skargę oddala, II. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego M. P. z Kancelarii Prawniczej w [...] W. przy ul. M. [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 250 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych), oraz kwotę 55 zł (pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem 22% podatku od towarów i usług łącznie kwotę 305 zł (trzysta pięć złotych). VII SA/Wa 1464/08 UZASADNIENIE Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...], działając na podstawie art. 156 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm. – zwany dalej kpa) decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] stwierdził z urzędu nieważność decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] nr [...] z [...] stycznia 2008 r. o stwierdzeniu u S. S. chorób zawodowych: zimnicy -wymienionej w pozycji 26/6 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U z 2002 r., Nr 132, poz. 1115) oraz innej choroby zakaźnej lub pasożytniczej wymienionej w pozycji 26/7 wykazu, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa, tzn. § 2 i § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Decyzje zostały wydane w oparciu o zgłoszenie podejrzenia chorób zawodowych w związku z narażeniem skarżącej w okresie pracy przymusowej w [...] w okresie od [...] , gdzie skarżąca pracowała w zmiennym mikroklimacie, wśród czynników biologicznych oraz alergizujących występujących w środowisku rolnym, w warunkach sanitarnych sprzyjających powstawaniu i szerzeniu chorób zakaźnych. Wykonywała ciężkie prace fizyczne wymagające częstego pochylania się, przykucania, dźwigania ciężarów w wymuszonej pozycji ciała. W wyniku otrzymania tych informacji Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] wydał w dniu [...] marca 2007 r. orzeczenie lekarskie [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy (wymienionej w pozycji 19 wykazu chorób zawodowych) oraz orzeczenie [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej- choroby zakaźnej (wymienionej w pozycji 26 wykazu chorób zawodowych). Z powyższym orzeczeniem nie zgodziła się S. S., składając wniosek o ponowne badanie w jednostce orzeczniczej II instancji oraz wniosek o umorzenie postępowania w przedmiocie choroby zawodowej z poz. 19 wykazu. Decyzję umarzającą postępowanie w sprawie choroby zawodowej – przewlekłej choroby narządu ruchu z pozycji 19 wykazu chorób zawodowych Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] wydał w dniu [...] kwietnia 2007 r. W dniu [...] września 2007 r. organ otrzymał od S. S. nowy dowód w sprawie-dokument z Archiwum Państwowego w [...], potwierdzający fakt przebycia przez nią chorób zakaźnych- tyfusu w [...] r. oraz malarii (zimnicy) w [...] r. i na tej podstawie zwrócił się do jednostek, które wydały orzeczenie lekarskie o ewentualną korektę orzeczeń. W wyniku tego Szpital Specjalistyczny w C. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] w dniu [...] listopada 2007 r. stwierdzając w nim choroby zawodowe z pozycji [...], które to orzeczenie stało się podstawą do wydania decyzji nr [...] z [...] stycznia 2008 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...], po przeanalizowaniu akt sprawy wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] nr [...] z [...] stycznia 2008 r., jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa, a mianowicie § 2 i § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Argumentując swe rozstrzygnięcie organ podkreślił iż rozporządzenie Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. posługuje się terminem "pracownik" rozumianym jako pracownik który dobrowolnie nawiązuje i pozostaje w stosunku pracy, w zamian otrzymując wynagrodzenie. Praca przymusowa, którą w czasie wojny wykonywała S. S. nie posiadała cech stosunku pracy z uwagi na brak cechy dobrowolności ze strony osoby ją wykonującej jak również nieodpłatność wykonywania pracy. Z drugiej jednak strony, jak wskazuje organ, nie można zanegować czy zbagatelizować faktu katorżniczej i niewolniczej pracy na rzecz [...] która naraził na szwank zdrowie skarżącej , jednak do orzekania o rekompensatach czy odszkodowaniach za straty moralne powołane są inne organy. Główny Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w związku z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa oraz na podstawie art. 37 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U zx 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania S. S., utrzymał w mocy decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. , nr [...] W uzasadnieniu organ wskazał iż podstawą prawną orzekania w przedmiocie chorób zawodowych jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U z 2002 r., Nr 132, poz. 1115), wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt. 2 i 3 kodeksu pracy. Zatem rozporządzenie, które weszło w życie 3 września 2002 r. nie może objąć mocą prawną wydarzeń sprzed daty obowiązywania, czyli okresu pracy przymusowej podczas II wojny światowej. Nie może ono wykraczać poza zakres obowiązywania ustawy na podstawie której zostało wydane, zarówno w aspekcie temporalnym (czasowym) jak również przedmiotowym. Zgodnie z poglądami zawartymi zarówno w decyzji organu I instancji jak też w wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. w sprawie o sygn. akt [...]: "Wykonywanie pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy nie może być uznane za zatrudnienie o jakim mowa w art. 2 kodeksu pracy, ze względu na przymus pracy a nie dobrowolność jej świadczenia, a także brak wypłaty wynagrodzenia. Oznacza to, że stosunek pracy przymusowej, na który powołuje się S. S. nie jest objęty zakresem przedmiotowym ustawy kodeks cywilny a więc również zakresem przedmiotowym rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych." Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła S. S., wnosząc o uchylenie decyzji organu I i II instancji, uwzględnienie okresu od 1 stycznia 1941 r do 31 grudnia 1944 jako okresu pracy przymusowej świadczonej na rzecz III Rzeszy w gospodarstwie rolnym, w którym to czasie podlegała niemieckiemu ubezpieczeniu społecznemu. Skarżąca podniosła fakt istnienia nowych dowodów w sprawie w postaci opinii prawnych i dokumentów poświadczających pracę przymusową oraz zaświadczenia o zatrudnieniu, z którego wynika nie tylko posiadanie statusu pracownika ale również odprowadzanie w okresie zatrudnienia składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Skarżąca posiada obecnie świadczenie rentowe – rentę inwalidy wojennego I grupy w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym, uprawniające do przywilejów wynikających z ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i ich rodzin. W Sądzie Okręgowym w [...] toczy się rozprawa o jednorazowe odszkodowanie z tytułu stwierdzonej choroby zawodowej W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, wskazując, że choć nie kwestionuje faktu pracy przymusowej S. S. jak również warunków w których ta praca była wykonywana, niemniej jednak dla ofiar pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy prawo polskie przewiduje inne formy rekompensaty i przywileje związane ze statusem inwalidy wojennego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 2169 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, przy czym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły. Aby określone schorzenie mogło być uznane za chorobę zawodową muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki: Po pierwsze rozpoznane schorzenie musi odpowiadać chorobie ujętej w wykazie chorób zawodowych, o którym mowa wyżej. Po drugie winno być spowodowane czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi na stanowisku pracy osoby zainteresowanej, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2008 r., znak [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r., znak: [...] stwierdzającą nieważność decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] nr [...] z [...] stycznia 2008 r. o stwierdzeniu u S. S. chorób zawodowych: zimnicy ( z pozycji 26/6 wykazu chorób zawodowych) oraz innej choroby zakaźnej lub pasożytniczej (z pozycji 26/7 wykazu chorób zawodowych). Wykonywanie pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy nie może być uznane za zatrudnienie o jakim mowa w art. 2 kodeksu pracy z powodu przymusu pracy a nie dobrowolności jej świadczenia. Mimo braku legalnej definicji "pracy przymusowej" należy ją rozumieć jako wykonywaną pod bezpośrednim przymusem fizycznym, nieodpłatną, w warunkach zagrożenia życia, często świadczoną podczas pozbawienia wolności bądź wywiezienia na tereny III Rzeszy Niemieckiej. Z tego też względu Sąd Apelacyjny w [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...] stycznia 2007 r. , sygn. akt [...] oddalił apelację S. S. od wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2006r. sygn. akt [...] oddalającego odwołanie skarżącej od decyzji z Zakładu Ubezpieczeń w [...] z dnia [...] sierpnia 2006r. o odmowie praw do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową. Sąd Apelacyjny stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że "S. S. jako osoba poszkodowana została zaliczona do IV kategorii pracowników przymusowych- robotników rolnych z tytułu pracy przymusowej w okresie od stycznia 1942 r. do stycznia 1945. Wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2005 r. sygn. akt [...] przyznano wnioskodawczyni prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym w okresie styczeń-luty 1945 r. w ustawowej wysokości począwszy od dnia 1 listopada 2004 r. Realizując powyższy wyrok organ rentowy wydał decyzję z dnia [...] listopada 2005 r. przyznającą wskazane świadczenie. Wnioskodawczyni pobiera zwiększony dodatek pielęgnacyjny z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym." Co do kwestii przyznania renty z tytułu choroby zawodowej w związku z pracą przymusową, uwzględnienie okresów pracy przymusowej do prawa do świadczeń emerytalno-rentowych następuje w przypadku posiadania przez zainteresowanego także innych okresów ubezpieczenia, gdyż przy ustalaniu prawa do emerytury najniższym stażem ubezpieczeniowym jakim powinna legitymować się kobieta jest wykazanie 15 letniego okresu ubezpieczenia. S. S. nie ma i nie miała statusu osoby ubezpieczonej w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Stwierdzenie choroby zawodowej następuje w trybie określonym przepisami kodeksu pracy, co wiąże się z tym, że o chorobie zawodowej można mówić tylko w powiązaniu z zatrudnieniem pracowniczym. W tym stanie rzeczy stwierdzenie nieważności decyzji stwierdzających choroby zawodowe nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze, wobec bezzasadności skargi S. S., należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm)