VII SA/Wa 1465/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA – Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 3 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W.S. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie : odmowy wszczęcia postępowania w ramach nadzoru budowlanego postanawia : odmówić W.S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W dniu 13 lipca 2012 r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez wnioskodawcę formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił W.S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W dniu 10 września 2012 r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw wnioskodawcy, w którym podniósł, iż postanowienie zostało oparte na niezrozumieniu realiów wsi i stanu faktycznego. Wnioskodawca podniósł, iż Sąd przyjął niczym nieuzasadnioną hipotezę, że dochód z gospodarstwa musi być wyższy od przyjętego do celów podatkowych, jak również, że uzyskiwane płody rolne w postaci ziemniaków czy owsa nie są konsumowane przez ośmioosobową rodzinę i inwentarz. Wnioskodawca zarzucił, iż przyjęty przez Sąd hipotetyczny miesięczny dochód z gospodarstwa w kwocie 3.000,00 złotych nie ma odniesienia w rzeczywistości, a nawet gdyby przyjąć jego wysokość to i tak miesięczny dochód na osobę wynosi 375,00 złotych, co potwierdza tylko trudną sytuację materialną rodziny i życie na granicy egzystencji. Wnioskodawca zaznaczył, iż posiadany sprzęt rolniczy stanowią stare maszyny odziedziczone po rodzicach, nie przedstawiające znaczącej wartości handlowej. Dodał, iż są one podstawowym narzędziem pracy, a zatem podstawą egzystencji rodziny, a ich wyprzedaż doprowadziłaby w konsekwencji do utraty gospodarstwa. Odnosząc się do podnoszonej w postanowieniu kwestii pobierania przez 5 miesięcy zasiłku chorobowego wnioskodawca wskazał, iż wyniósł on 1.400,00 złotych (10,00 złotych za każdy dzień choroby). Podkreślił, iż długi okres dochodzenia do zdrowia i rehabilitacji wygenerował tylko dodatkowe straty w gospodarstwie, jak również znaczne dodatkowe koszty na zakup opatrunków, lekarstw, badania kontrolne, dojazdy do placówek medycznych, sprzęt medyczny, które w całości pochłonęły otrzymany zasiłek. Wnioskodawca zaznaczył, iż w wyliczeniach dochodu nie wzięto pod uwagę ponoszonej przez niego obowiązkowej składki na ubezpieczenie rolnicze KRUS, która wynosi obecnie 294,00 złotych na dwa miesiące, co dodatkowo obniża dochód o 147,00 złotych. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie zważono, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym dotyczącym w niniejszej sprawie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego samodzielnie. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka –Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy uznano, że nie wykazał on, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uznano, że wnioskodawca posiada środki na poniesienie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100,00 złotych tytułem wpisu sądowego od skargi, jak również na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca wraz z rodziną utrzymuje się z dochodu o łącznej wysokości 2.219,52 złotych miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że posiada prawie 11 hektarowe gospodarstwo rolne z którego utrzymuje siebie i rodzinę oraz dom o powierzchni 200 m ². Z przedstawionych zaświadczeń wynika, że roczny dochód wnioskodawcy z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego wynosi 11.789,71 złotych. Z nadesłanych dokumentów wynika, iż wnioskodawca uprawia min. ok. 2 ha owsa, 2 ha żyta i 2 ha ziemniaków. Ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Wójta Gminy [...] z dnia [...] wynika, że wnioskodawca w ostatnich latach uzyskał ze sprzedaży nieruchomości położonych w Gminie [...] przychody w wysokości ponad 440,000,00 złotych. Ponadto, wskazano, iż wnioskodawca prawdopodobnie uzyskiwał również przychody ze sprzedaży nieruchomości (działek rekreacyjnych) w sąsiedniej gminie [...]. Podniesiono również, iż w ramach prowadzonego przez wnioskodawcę gospodarstwa rolnego prawdopodobnie realizowane są dochody z działów specjalnych produkcji rolnej (rośliny ozdobne) oraz że wnioskodawca od dłuższego czasu użytkuje samochód osobowy marki Opel Vectra, co również pociąga za sobą znaczne koszty eksploatacji. W piśmie z dnia 8 sierpnia 2012 r. wnioskodawca oświadczył, iż zarówno on jak i członkowie jego rodziny nie prowadzą działów specjalnych produkcji rolnej i nie osiągają z tego tytułu dochodów. Dodał, że jest właścicielem 15 – letniego samochodu, którego koszty utrzymania wynoszą 417,00 złotych tytułem ubezpieczenia na rok oraz zakupu paliwa w wysokości 50,00 złotych miesięcznie, a które pokrywa z otrzymywanych zasiłków z GOPSu i KRUSu. Zaznaczył, iż samochodu używa sporadycznie do dowożenia dzieci do szkoły i rodziców do lekarza. Wnioskodawca wskazał, iż w 2005 roku sprzedał część gruntów za kwotę 215,554,00 złotych, którą w całości wydatkował na spłatę zadłużenia, spłatę rodzeństwa i bieżące potrzeby licznej rodziny. Wnioskodawca wskazał, że w styczniu 2009 r. był zmuszony sprzedać część jednej działki rolnej za kwotę 229,000,00 złotych. Oświadczył, że kwota ta została do dziś w całości wydatkowana na jego leczenie i rehabilitację, leczenie rodziców, drobne inwestycje w gospodarstwie oraz przede wszystkim na opłacenie pomocy prawnej w licznych sprawach sądowych i przed różnymi organami państwowymi. Wnioskodawca wskazał, iż przed Sądem Rejonowym w [...] toczy się szereg spraw cywilnych, co wiąże się ze znacznymi kosztami, jak również przed wojewódzkim sądem administracyjnym, z których zakończonych zostało 112. Wnioskodawca dodał, iż w dniu 28 lipca 2011 r. doznał poważnego wypadku przy pracy na roli, w którym o mało co nie stracił nogi. Oświadczył, iż doznane obrażenia wiążą się z długotrwałym i kosztownym leczeniem oraz rehabilitacją. Z nadesłanego zaświadczenia lekarskiego z dnia 7 sierpnia 2012 r. wynika, że wnioskodawca cierpi na przewlekłe bóle kręgosłupa, wymaga dalszego leczenia, a jego stan zdrowia stanowi przeciwwskazanie do wykonywania ciężkich prac fizycznych. W nadesłanym sprzeciwie wnioskodawca podał, iż za okres zwolnienia w 2011 r. (około 5 miesięcy) pobrał zasiłek chorobowy w wysokości 1.400,00 złotych. Podkreślił, iż długi okres dochodzenia do zdrowia i rehabilitacji po ciężkim wypadku jakiego doznał przy obsłudze maszyny rolniczej wygenerował dodatkowe straty w gospodarstwie, jak również dodatkowe koszty na zakup opatrunków, lekarstw, badania kontrolne, dojazdy do placówek medycznych, sprzęt medyczny, które w całości pochłonęły otrzymany zasiłek. Wnioskodawca dodał, iż w wyliczeniach dochodu nie wzięto pod uwagę ponoszonej przez niego obowiązkowej składki na ubezpieczenie rolnicze KRUS, która wynosi obecnie 294,00 złotych na dwa miesiące, co dodatkowo obniża dochód o 147,00 złotych. Wnioskodawca oświadczył, że posiada min. kombajn Bizon, ciągnik rolniczy Ursus C 360, maszynę do zbioru ziemniaków, jednak w sprzeciwie zaznaczył, iż są to maszyny stare, odziedziczone po rodzicach i wymagające ciągłych napraw, nie przedstawiające znaczącej wartości handlowej. Dodał, iż są one podstawowym narzędziem pracy jego rodziny, a wyprzedaż ich doprowadziłaby do paraliżu i zadłużenia gospodarstwa, co w braku perspektyw do innego zarobkowania doprowadziłoby w konsekwencji do utraty gospodarstwa. Wnioskodawca oświadczył, iż z tytułu pobierania przez 5 miesięcy zasiłku chorobowego otrzymał kwotę w wysokości 1.400,00 złotych (10,00 złotych za każdy dzień choroby). Biorąc pod uwagę powyższe dane uznano, że wnioskodawca nie wykazał by spełniał ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Oceniając możliwości finansowe wnioskodawcy Sąd uwzględnił przede wszystkim posiadany przez niego majątek – gospodarstwo rolne o powierzchni 10,8845 ha, którym może gospodarować w taki sposób, aby przynosiło mu dochody. Zgodnie z orzecznictwem sądowym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca ma bowiem możliwość rozporządzania posiadaną nieruchomością w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Położenie natomiast nieruchomości w sąsiedztwie dużego miasta niewątpliwie wpływa na jej "atrakcyjność gospodarczą" i daje zwiększone możliwości jej wykorzystania. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy zatem ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie NSA z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał także niemożności podejmowania działalności zarobkowej - choćby dorywczej. Wprawdzie ważną okolicznością jest, iż w lipcu 2011 r. wnioskodawca uległ wypadkowi, co wiąże się z koniecznością długotrwałego i kosztownego leczenia oraz rehabilitacji, to jednak przedłożone przez wnioskodawcę zwolnienia lekarskie (obejmujące swym okresem drugie półrocze 2011 r.), nie zezwala na przyjęcie, iż obecny stan zdrowia wnioskodawcy uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek działalności zarobkowej, w szczególności, jeżeli zważy się, iż w stosunku do wnioskodawcy nie zostało wydane orzeczenie o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy (postanowienie NSA z dnia 18.09.2012 r. sygn. akt I OZ 680/12). W ocenie Sądu, nieusprawiedliwione niewykorzystywanie możliwości zarobkowych, o którym należy wnioskować mając na względzie zarówno niewykorzystywanie posiadanego majątku, jak i niepodejmowanie jakiejkolwiek działalności zarobkowej w ogóle, nie może być przyczyną przyznania - z tego względu - prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87; OSNC 1988/7-8/103, czy też postanowienia NSA sygn. FZ 464/04, FZ 465/04, II FZ 211/05). Wnioskodawca, decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca. Skarżący bowiem wraz z osobami z nim wspólnie zamieszkującymi uzyskują stały dochód miesięczny w łącznej kwocie 2.219,52 złotych. Ponadto, jak wynika z oświadczenia korzysta z plonów, jakie przynosi gospodarstwo rolne o powierzchni 10, 8845 ha, oraz uzyskuje znaczne dochody z tytułu sprzedaży części nieruchomości, które w sumie wyniosły ponad 400,000,00 złotych. Powyższe okoliczności wskazują zatem, że W.S. nie jest osobą ubogą, a tylko takim osobom powinno być przyznawane prawo pomocy. Sytuacja materialna strony nie wskazuje by nie mógł on ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 100,00 zł. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że osoba, która uzyskała w ubiegłym roku dochód przekraczający 35 tysięcy złotych (suma dochodów strony wskazanych w formularzu plus dochody z gospodarstwa rolnego) jest w stanie wygospodarować 100,00 zł na wpis sądowy. Okoliczność, że skarżący ma kłopoty zdrowotne, czy wskazanie na zniszczenie części plonów rolnych na skutek nawałnic nie pozwala, jak wyżej zaznaczono, na uznanie wnioskodawcy za osobę ubogą, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a tylko taka sytuacja uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podane wyżej okoliczności wskazują, że wniosek nie jest zasadny, gdyż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie własnym staraniem ponieść kosztów postępowania w sprawie, jak również kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.