VII SA/Wa 158/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. G. – B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. G. – B. na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [....] listopada 2014 r. nr: [....] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: odmówić P. G. – B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek P. G. – B., dalej skarżąca, o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i trójką dzieci. Wspólnie z rodziną utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez nią z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 3.500 złotych oraz dochodu uzyskiwanego przez męża z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości około 3.000 złotych miesięcznie, łącznie około 6.500 złotych miesięcznie. Skarżąca podała, że wynagrodzenie męża za pracę jest zajęte przez komornika i otrzymuje on około 40 % wynagrodzenia, a jej konta firmowe są również zajęte przez komornika. Oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych. Podała, że mąż jest współwłaścicielem w ¼ starego przedwojennego domu, w którym mieszka z rodziną. W piśmie z dnia 2 maja 2015 r. skarżąca wskazała, że ponosi miesięcznie następujące koszty związane z utrzymaniem domu, tj. opłatę za gaz w sezonie grzewczym 1.500 złotych, poza sezonem w wysokości 500 złotych, opłatę za prąd w wysokości 500 złotych, opłatę za telefon w wysokości 150 złotych, opłatę za wodę w wysokości 600 złotych, podatek od nieruchomości 500 złotych rocznie. Wskazała, że orientacyjnie na bieżące wydatki codziennego utrzymania dla siebie i rodziny wydaje około 2.000 złotych. Wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą - głównie działalność pogotowania ratunkowego, transport medyczny, zatrudnia 5 osób na umowę zlecenie. Podała, że wysokość dochodów uzyskanych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej to około 5.000 złotych. Oświadczyła, że nie posiada pojazdów mechanicznych. Dodała, że wynagrodzenie małżonka zostało zajęte przez komornika z tytułu niepłacenia ZUS i US oraz innych zaległości finansowych. Wskazała, że jej konta zostały zablokowane z tytułu nieopłacenia faktury wystawionej przez kontrahenta. Poinformowała, że posiada kredyt w banku [...], obecnie negocjuje możliwość spłat zadłużenia oraz spłaty dalszych rat. Podała, że zadłużenie wynosi 65.000 złotych. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 158/15 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżącą, w ustawowym terminie, złożyła do tut. Sądu sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 1 czerwca 2015 r. W uzasadnieniu podniosła, że kredyt uzyskała, gdy jej sytuacja finansowa była dużo lepsza i rachunki bankowe oraz wynagrodzenie jej męża nie były zajęte przez komornika. Dodała, ze w chwili obecnej jej firma nie przynosi praktycznie żadnych dochodów, gdyż wszystkie uzyskane z działalności gospodarczej środki finansowe są przekazywane do komornika. Zatem poniesienie kosztów sądowych spowoduje utratę płynności, której i tak nie posiada w chwil obecnej. Dodała, że musi uiścić dwie opłaty do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania oraz opłacić samodzielnie zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko do osób w trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ833/11). Ostatecznie do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu z przedstawionego przez skarżącą opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i okoliczności sprawy wynika, że skarżąca wspólnie z mężem i trójką dzieci prowadzą gospodarstwo domowe. Wspólnie z rodziną utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez nią z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 3.500 złotych oraz dochodu uzyskiwanego przez męża z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości około 3.000 złotych miesięcznie, łącznie około 6.500 złotych miesięcznie. Skarżąca podała, że wynagrodzenie męża za pracę jest zajęte przez komornika i otrzymuje on około 40 % wynagrodzenia, a jej konta firmowe są również zajęte przez komornika. Wynagrodzenie małżonka zostało zajęte przez komornika z tytułu niepłacenia ZUS i US oraz innych zaległości finansowych. Podała, że mąż jest współwłaścicielem w ¼ starego przedwojennego domu, w którym mieszka z rodziną. Skarżąca ponosi miesięcznie następujące koszty związane z utrzymaniem domu: opłatę za gaz w sezonie grzewczym 1.500 złotych, poza sezonem w wysokości 500 złotych, opłatę za prąd w wysokości 500 złotych, opłatę za telefon w wysokości 150 złotych, opłatę za wodę w wysokości 600 złotych, podatek od nieruchomości 500 złotych rocznie. Wskazała, że orientacyjnie na bieżące wydatki codziennego utrzymania dla siebie i rodziny wydaje około 2.000 złotych. Wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą - głównie działalność pogotowania ratunkowego, transport medyczny, zatrudnia 5 osób na umowę zlecenie. Podała, że wysokość dochodów uzyskanych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej to około 5.000 złotych. Wskazała, że jej konta zostały zablokowane z tytułu nieopłacenia faktury wystawionej przez kontrahenta. Podała, że zadłużenie wynosi 65.000 złotych. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi także działalność w zakresie prowadzenia domów opieki. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że brak jest podstaw by stwierdzić, iż skarżąca nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym bardziej, że prowadzi działalność gospodarczą, gdzie zatrudnia 5 osób i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości ok. 3.500 złotych miesięcznie. Nadto dochód mimo, że pomniejszony o dokonywane potrącenia uzyskuje także małżonek skarżącej. Powyższe świadczy o stabilnej sytuacji finansowej skarżącej oraz jej rodziny i dowodzi tego, że posiadają płynność finansową i spłacają systematycznie zaciągnięte zobowiązania, a także regulują należne opłaty. Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do wniosku, że przedstawiona sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej pozwala na uiszczenie kosztów, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 zł (wpis sądowy od skargi). Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody. Sąd wskazuje, że spłata zobowiązań nie może być natomiast okolicznością uzasadniającą przyznania prawa pomocy. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musiała też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1/14). Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. wpisu sądowego. Wskazać również należy, że skarżąca decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinna liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżąca sobie nie zapewniła i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy jej przyznać. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie Sąd dostrzega, że skarżąca wprawdzie zainicjowała kilka postępowań sądowych jednak przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się spraw przed sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącej. Identycznie podkreśla się w orzecznictwie sądowym. Tytułem przykładu należy przywołać następujące tezy: wielość spraw inicjowana przez skarżącego czy problemy zdrowotne nie mogą stanowić podstawy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA w Warszawie z dnia 28 maja 2013 r., II OZ 395/13, LEX nr 1457717); przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (postanowienie NSA w Warszawie z dnia 3 października 2012 r., II GZ 341/12, LEX nr 1270155). Warto też wskazać, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała by spełniała ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.