VII SA/Wa 1605/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , Protokolant sekr. sąd. Piotr Czyżewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. T. i M. T. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 30 maja 2022 r. znak DOZ-OAiK.650.1268.2021.AJ w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych oddala skargę Dwór usytuowany w granicach działki nr (...) w K., gm. K., został wpisany do rejestru zabytków pod numerem (...) decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z dnia 14 maja 1984 r. W oparciu o ustalenia z kontroli przeprowadzonej w dniu 17 czerwca 2021 r. oraz po stwierdzeniu, że obiekt ten znajduje się w złym stanie zachowania, Wielkopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w P. decyzją z (...) sierpnia 2021 r., działając na podstawie art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 4, art. 92 ust. 3-6, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b i c, art. 7 pkt 1 oraz art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2021 r. poz. 710, ze zm.), nakazał A. S.A. z siedzibą w G. oraz B. i M. T. - współwłaścicielom dworu, wykonać przy tym zabytku nieruchomym wyszczególnione konieczne roboty budowlane: 1) w terminie do dnia 30 marca 2022 r. zobowiązani winni wykonać działania obejmujące: a) usunięcie samosiewów krzewów rosnących w bezpośrednim sąsiedztwie dworu w promieniu 5 m, licząc od murów obwodowych tegoż dworu; b) usunięcie gruzów i zanieczyszczeń z wnętrza dworu, 2) w terminie do dnia 30 grudnia 2022 r. zobowiązani winni wykonać działania i roboty budowlane obejmujące: remont stropów drewnianych segmentu południowego przylegającego do segmentu środkowego i segmentu południowego skrajnego wraz z wymianą niektórych ich elementów w zakresie koniecznym - według rozwiązań historycznych; odtworzenie stropów drewnianych segmentu środkowego i segmentu północnego - według rozwiązań historycznych; remont więźb dachowych segmentu południowego przylegającego do segmentu środkowego i segmentu południowego skrajnego wraz z wymianą niektórych ich elementów w zakresie koniecznym - według rozwiązań historycznych; odtworzenie więźb dachowych segmentu środkowego i segmentu północnego według rozwiązań historycznych; wykonanie impregnacji ogniochronnej i przeciwko biologicznym szkodnikom drewna remontowanych i odtwarzanych więźb dachowych; remont kominów poprzez fragmentaryczne przemurowania i renowację wypraw tynkarskich, a w sytuacji uzasadnionej stanem zachowania poprzez rozbiórkę istniejących kominów i wykonanie nowych według rozwiązań historycznych; wykonanie nowego pokrycia dachowego na wszystkich połaciach dachowych - według rozwiązań historycznych; wykonanie nowych opierzeń blacharskich murów, rynien i rur spustowych według rozwiązań historycznych; 3) w terminie do dnia 30 grudnia 2024 r. zobowiązani winni wykonać roboty budowlane obejmujące: a) wykonanie izolacji przeciwwilgociowej w pełnym obwodzie murów; b) odtworzenie brakujących fragmentów murów obwodowych z użyciem cegieł o takich samych gabarytach, sposobie ułożenia i cechach fizyko-chemicznych jak cegły istniejące lub poprzez uzupełnienie ubytków w materiale ceramicznym; c) naprawę ścian obwodowych w partiach konstrukcji drewnianych poprzez wzmocnienie strukturalne elementów i wymianę części elementów w zakresie koniecznym; d) odkażenie murów preparatami grzybobójczymi; e) naprawę murów poprzez przemurowania z użyciem cegieł o takich samych gabarytach, sposobie ułożenia i cechach fizyko-chemicznych jak cegły istniejące lub poprzez uzupełnienie ubytków w materiale ceramicznym, przeszycia murów w zakresie koniecznym w systemie (...)- bądź równoważnym; f) usunięcie zmurszałych spoin w murach, a po oczyszczeniu i zaimpregnowaniu wykonanie nowych spoin; g) skucie zmurszałych tynków zewnętrznych i wykonanie nowych tynków zewnętrznych na wszystkich elewacjach; h) odtworzenie zniszczonego i renowację istniejącego detalu architektonicznego na elewacjach; i) wykonanie nowej stolarki okiennej i drzwiowej zewnętrznej według rozwiązań historycznych; j) wykonanie opierzeń blacharskich parapetów według rozwiązań historycznych; 4) w terminie do dnia 30 grudnia 2025 r. zobowiązani winni wykonać roboty budowlane obejmujące: a) malowanie elewacji; b) remont schodów zewnętrznych i tarasu przed wejściem głównym w elewacji frontowej; c) remont schodów i tarasu zewnętrznego w elewacji tylnej; d) remont schodów w elewacji południowej. przed rozpoczęciem działań i robót budowlanych, o których mowa w pkt 1-4, należy uzyskać pozwolenie/pozwolenia Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na prowadzenie tych robót budowlanych, zgodnie z wymogiem art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami; Jednocześnie organ zaznaczył, że zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wykonanie decyzji nakazującej przeprowadzenie wskazanych wyżej robót budowlanych nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, w przypadkach określonych przepisami ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2020 r. poz. 1333, ze zm.). Odwołanie od decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków złożyli M. i B. T. wywodząc, że nabywając tę nieruchomość budynek był w stanie ruiny i nie byli świadomi, że będą musieli go remontować. Ponadto zaznaczyli, że wykonanie nakazanych robót budowlanych wewnątrz dworu wiąże się z zagrożeniem życia. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: Minister) decyzją z 30 maja 2022 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. u. z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej: k.p.a.), uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nakazu "wykonania izolacji przeciwwilgociowej w pełnym obwodzie murów", określonego w pkt 3 lit. a) sentencji, i w tym zakresie nakazał wykonanie poziomej izolacji przeciwwilgociowej w pełnym obwodzie murów; uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nakazu "wykonania nowej stolarki okiennej i drzwiowej zewnętrznej według rozwiązań historycznych", określonego w pkt 3 lit. i) sentencji, i w tym zakresie nakazał zabezpieczenie otworów okiennych i drzwiowych zewnętrznych poprzez remont lub wymianę istniejącej stolarki oraz odtworzenie brakującej, według rozwiązań historycznych; uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nakazu "malowania elewacji", określonego w pkt 4 lit. a) sentencji, i w tym zakresie umorzył postępowanie organu pierwszej instancji; 4. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu wykonania prac, określonych w pkt. 1 sentencji, i w tym zakresie orzekł o wyznaczeniu nowego terminu: do dnia 30 grudnia 2022 r.; 5. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części. Minister przytoczył treść stanowiącego materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji przepisu art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Następnie wskazał, że dwór w K., gm. K., wpisany do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z 14 maja 1984 r., został wzniesiony ok. 1850 r., pierwotnie był drewniany, a od roku 1925 r. jest murowany. Został rozbudowany w 1932 r. Decyzją z 14 maja 1984 r. Wojewódzki Konserwator Zabytków w K. wpisał do rejestru zabytków, pod numerem (...), park dworski w K. Jak wynika z treści księgi wieczystej nr (...), właścicielami nieruchomości nr ewid. (...), na której zlokalizowany jest zabytkowy zespół dworsko-parkowy, są A. S.A. oraz B. i M. T. Następnie Minister zaznaczył, że w dniu 17 czerwca 2021 r. Wielkopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków, działając na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przeprowadził kontrolę przestrzegania i stosowania przez właścicieli przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami w zakresie stanu zachowania dworu w K. Strony zostały skutecznie zawiadomione o terminie przeprowadzenia dowodu z kontroli oraz wzięły w niej udział, co zostało potwierdzone w sporządzonym protokole z czynności kontrolnych. W toku kontroli wykonano dokumentację fotograficzną, potwierdzającą stan faktyczny. Na podstawie całości zgromadzonego materiału dowodowego Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego ustalił, że w fundamentach kamiennych dworu, spojonych zaprawą wapienną i tynkowanych, występują duże ubytki materiału budowlanego, ponadto widoczne są spękania. Fundamenty, mury obwodowe i wewnętrzne są silnie zawilgocone i skażone biologicznie. Zasadnicza część bryły budynku oraz przybudówka są murowane z cegły, a pozostałe partie są wzniesione w konstrukcji drewnianej. W obrębie ścian występują liczne pęknięcia murów oraz ubytki tynków, a ponadto braki materiału w partiach drewnianych. Zniszczona częściowo jest korona murów oraz ścianka kolankowa. Tynki na elewacjach są odparzone, zawilgocone, ze znacznymi ubytkami. W miejscach, gdzie tynki odpadły, widoczne są duże ubytki cegieł i spoin. Detal architektoniczny (w postaci m.in. opasek okiennych, pilastrów, gzymsów) nosi ślady uszkodzeń. Stolarka (okienna drewniana, przeważnie o konstrukcji skrzynkowej; drzwiowa drewniana o konstrukcji płycinowej) jest zniszczona, a częściowo jej brak. Zniszczone są także schody i taras przed elewacją frontową, schody i taras w elewacji tylnej oraz schody w elewacji południowej. Więźba dachowa o konstrukcji płatwiowej ze ścianką kolankową zachowała się jedynie w przybudówce południowej. W pozostałej części obiektu więźba zapadła się do wewnątrz. Istniejące elementy konstrukcyjne dachu są zawilgocone. Pokrycie z papy na deskowaniu zachowane jest również tylko w przybudówce południowej. W pozostałej części uległo zniszczeniu i zapadło się do wnętrza budynku. Kominy są spękane, z ubytkami cegieł. Brak jest systemu odprowadzania wód opadowych z połaci dachu oraz obróbek blacharskich. Stropy w segmencie środkowym i północnym zapadły się, a w segmencie południowym, przylegającym do segmentu środkowego, i w segmencie południowym skrajnym wykazują duży stopień destrukcji. W świetle wyników przeprowadzonej kontroli zły stan zachowania przedmiotowego obiektu nie budzi wątpliwości organów ochrony zabytków. Obiekt wykazuje rozlegle oznaki zawilgocenia oraz zniszczenia poszczególnych elementów konstrukcji, wynikające z wieloletniego pozbawienia go odpowiedniej opieki. Świadczy to występującym zagrożeniu zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem całego zabytku oraz utratą jego wartości historycznych, artystycznych lub naukowych. Z powyższego – zdaniem Ministra - jednoznacznie wynika, że niezbędne jest niezwłoczne podjęcie działań, określonych przez Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w zaskarżonej decyzji. Zakres nałożonych obowiązków ma na celu stabilizację konstrukcyjną obiektu (m.in. poprzez remont stropów i więźb dachowych, zapewniających stężenie poprzeczne bryły, naprawę i przemurowanie ścian w miejscach ubytków i spękań, z uzupełnieniem zaprawy w spoinach, czy też remont kominów i schodów), osuszenie go i zabezpieczenie przed zalewaniem wodami opadowymi i podciąganiem kapilarnym wód gruntowych (m.in. poprzez wykonanie izolacji przeciwwilgociowej, wykonanie pokrycia dachowego, zabezpieczenie otworów, wykonanie rynien, rur spustowych i opierzeń blacharskich, uzupełnienie tynków), a także ogólne zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku oraz zahamowanie procesów jego destrukcji (m.in. poprzez usunięcie samosiewów rosnących w bezpośrednim sąsiedztwie dworu, których wrastające korzenie mogą powodować zniszczenia mechaniczne budynku, usunięcie gruzu z wnętrza dworu, kumulującego wilgoć i przyczyniającego się do rozprzestrzeniania jej w budynku, wykonanie impregnacji elementów konstrukcyjnych, zabezpieczających przed ogniem i rozwojem korozji biologicznej, czy też naprawę detalu architektonicznego). Minister zaznaczył przy tym, że dokonując uzupełnień zaprawy w spoinach murów oraz tynków na elewacjach dworu, istotnymi jest, aby rozważyć zastosowanie zaprawy o składzie analogicznym w stosunku do oryginalnego (prawdopodobnie wapienna) lub np. zaprawę trasowo-wapienną, specjalnie dostosowaną do murów zabytkowych. Podkreślił bowiem, że zaprawa zawierająca cement cechuje się niskimi właściwościami kapilarnymi i zbyt dużą wytrzymałością względem zabytkowej cegły, co sprawia, że wilgoć zatrzymuje się w porach cegieł i prowadzi do jej dalszej destrukcji. Natomiast pokrycie elewacji tynkiem cementowym spowoduje, że zawilgocone mury nie będą miały możliwości odpowiedniego odparowania wilgoci i również będą ulegały dalszemu niszczeniu. Wobec powyższych ustaleń organ drugiej instancji ocenił, że Wielkopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków miał uzasadnione podstawy do wydania decyzji nakazującej podjęcie działań niezbędnych ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku. Wydanie takiej decyzji, mającej na celu wyegzekwowanie działań przeciwdziałających destrukcji zabytku, jest – w świetle art. 4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - zgodne z powinnością organów ochrony zabytków. Analizując zakres nałożonego na strony nakazu, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego doszedł jednak do wniosku, że sentencja zaskarżonej decyzji wymaga doprecyzowania w zakresie rodzaju koniecznej do wykonania izolacji przeciwwilgociowej. Na podstawie zgromadzonych akt sprawy Minister stwierdził, że ze względu na występujące zawilgocenie fundamentów oraz dolnych partii murów budynku, zasadne byłoby wykonanie izolacji poziomej, umożliwiającej zahamowanie kapilarnego podciągania wody z gruntu w wyższe partie murów budynku. Z tego względu organ odwoławczy uchylił w powyższym zakresie decyzję z 16 sierpnia 2021 r. i doprecyzował rodzaj koniecznej do wykonania izolacji (pozioma), aby wyeliminować ewentualne wątpliwości stron. Uzasadniając uchylenie zaskarżonej decyzji w części nakładającej obowiązek wykonania w całości nowej stolarki okiennej i drzwiowej zewnętrznej w budynku i nałożenie obowiązku zabezpieczenia otworów poprzez remont lub wymianę istniejącej oraz odtworzenie brakującej stolarki, Minister zaznaczył, że z akt sprawy wynika, iż stolarka w budynku częściowo zachowała się, w związku z czym na etapie opracowywania przez strony projektu budowlanego może okazać się, że nie jest konieczne wykonanie we wszystkich otworach nowych okien i drzwi. Ponadto organ odwoławczy ocenił, że brak jest podstaw do nakazania zobowiązanym, na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy, malowania elewacji dworu w Kawęczynie. Prace te nie są bowiem niezbędne dla wyeliminowania zagrożenia zniszczeniem lub istotnym zagrożeniem zabytku. Dlatego też w tym zakresie organ uchylił zaskarżone orzeczenie i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji. Zakres pozostałych prac nakazanych w wydanym orzeczeniu – w ocenie Ministra - nie narusza dyspozycji zawartej w art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Rodzaj nałożonych na stronę obowiązków mieści się bowiem w definicjach legalnych robót budowlanych i prac konserwatorskich. W odniesieniu do treści odwołania Minister podkreślił, że nakazane prace są niezbędne dla przeciwdziałania postępującej destrukcji zabytkowego dworu w Kawęczynie. Pogarszający się stan zachowania obiektu był już odnotowywany w momencie obejmowania go ochroną prawną poprzez wpis do rejestru zabytków. Analiza aktualnego stanu zachowania wykazuje natomiast, że będący od kilkunastu lat właścicielami obiektu A. S.A. oraz B. i M. T. nie doprowadzili do skutecznego zahamowania pogłębiającego się zawilgocenia zabytku oraz powstrzymania jego negatywnych skutków. Obecnie zaś stan zachowania dworu w K. stanowi zagrożenie dla jego zabytkowych wartości. Wobec powyższych ustaleń, niezwłoczne przeprowadzenie robót budowlanych w zakresie wskazanym w decyzji jest konieczne. Pozostawienie obiektu w obecnym stanie naraża go na dalsze działanie czynników niszczących, co w konsekwencji mogłoby prowadzić do całkowitej degradacji autentycznej substancji zabytkowej. Końcowo Minister zaznaczył, że szczegółowe kwestie techniczne w zakresie sposobu wykonania robót budowlanych w budynku dworu w Kawęczynie będą mogły być analizowane na etapie postępowania w sprawie uzyskiwania pozwolenia, o którym mowa w ww. art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. T. i M. T. Zwracając się o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją ją poprzedzającą oraz zwrot poniesionych kosztów postępowania, skarżący podnieśli następujące zarzuty: naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w rezultacie niepodjęcie przez organ wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności niewyjaśnienie: stanu zachowania zabytku w dniu jego wpisu do rejestru zabytków; tego czy i w jakim zakresie organy konserwatorskie w okresie od dnia wpisu zabytku do rejestru realizowały obowiązek ochrony tego zabytku oraz tego, czy nakazane prace budowlane znajdują swoje umocowanie prawne w art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tj. czy zmierzają do zachowania zabytku z chwili wpisu do rejestru czy też raczej do jego odbudowy w kształcie jaki miał on przed wpisaniem go do rejestru i objęciu ochroną); naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie poprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności ustalenia, że nakazane prace zmierzają do "stabilizacji konstrukcji obiektu" oraz "ogólnego zabezpieczenia i utrwalenia substancji zabytku oraz "zahamowania procesów jego destrukcji", podczas stan budynku, stopień jego degradacji jest tego rodzaju, że nakazane czynności w istotnie zmierzają do jego całkowitej odbudowy (budowy od nowa), naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego błędne zastosowanie i nałożenie na skarżących obowiązków prac restauratorskich, zmierzających w istocie do odtworzenia zabytku w całości według stanu sprzed wpisu do rejestru w sytuacji, w której zabytek, a równocześnie obiekt budowlany - osiągnął już taki stan, który grozi całkowitym zawaleniem się budynku (częściowy już nastąpił), i gdy poszczególne elementy zabytkowe, po upływie prawie 40 lat od wpisu zabytku do rejestru, utraciły wartości zabytkowe. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie wypada zauważyć, że w myśl art. 5 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. W doktrynie podkreśla się, że przepis ten ma znaczenie systemowe w tym sensie, że jego znaczenie normatywne rozciąga się na cały system prawa, a bezpośrednio adresatem obowiązku w nim wyrażonego jest państwo w całości, a w konsekwencji wszystkie jego organy, a w szczególności Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (K. Zeidler, Zasady prawa ochrony dziedzictwa kultury – propozycja katalogu, RPEiS 2018, nr 4). Pod względem swego charakteru, przepis ten ujęty jest jako przepis o charakterze programowym, wymagającym od wszelkich czynników władzy państwowej włączenia się, za pomocą wszystkich posiadanych przez nie kompetencji, we wskazane tam działania. (Garlicki L., Zubik M., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I, wyd. II, Warszawa 2016) Z uwagi zatem na rangę tego przepisu – jako ustalającego zasadę ochrony dziedzictwa kultury, należy stwierdzić, że wyznacza on cel interpretacji przepisów prawa normujących możliwą ingerencję w prawa własności czy wynikające z faktycznego posiadania zabytku. Owo dobro wspólne wymaga więc wyważenia relacji z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi, że własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. W wyroku z 27 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1258/19, Naczelny Sąd Administracyjny przechodząc na grunt art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka zaznaczył, że w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazuje się, że ingerencja w prawo własności musi dążyć do uzasadnionego celu (legitymate aim) i jest dozwolona tylko wtedy, gdy leży w interesie publicznym (public interest). Strzeżenie dziedzictwa narodowego, jako jedna z podstawowych wartości w systemie prawa krajowego stanowić będzie zatem punkt odniesienia dla dokonania zgodności z prawem wydanych w niniejszej sprawie decyzji. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W myśl tego przepisu, wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. W ust. 2 art. 49 ww. ustawy przewiduje, że wykonanie decyzji nakazującej przeprowadzenie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku nieruchomym nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, w przypadkach określonych przepisami Prawa budowlanego. Zastosowanie w danym stanie faktycznym przepisu art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami warunkowane jest uprzednim ustaleniem, że w odniesieniu do określonego zabytku istnieje zagrożenie jego zniszczenia lub istotnego uszkodzenia, czyniąc niezbędnym dokonanie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku. Wojewódzki konserwator zabytków uprawniony jest w takim wypadku do wydania odpowiedniego nakazu, mając przede wszystkim na uwadze stan jego zachowania i konieczność zapobieżenia jego destrukcji. Nie ma przy tym znaczenia, kto – właściciel, użytkownik obiektu, czy poprzedni władający – przyczynił się do pogorszenia stanu technicznego obiektu. Odpowiedzialność za stan zachowania obiektu spoczywa na tym, kto dysponuje obiektem wpisanym do rejestru zabytków. To właściciel bowiem zobowiązany jest podjąć wszelkie starania celem przeciwdziałania dewastacji substancji zabytkowej. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy warunki dla zastosowania tego przepisu zostały dochowane. Jak wynika z protokołu kontroli i załącznika do protokołu kontroli przeprowadzonej w dniu 17 czerwca 2021 r. przez Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w obecności właścicieli dworu w K, który jako dobro kultury został wpisany do rejestru zabytków decyzją z 14 maja 1984 r., budynek ten jest w stopniu degradacji świadczącej o istotnym zagrożeniu uszkodzenia jego substancji i walorów zabytkowych. Dołączone do protokołu kontroli zdjęcia wskazują na pilną potrzebę podjęcia działań ochronnych. Stwierdzone uszkodzenia i wynikająca z nich konieczność zabezpieczenia zabytku przed dalszą jego destrukcją, determinowały zakres robót i prac objętych nakazem. O rozmiarze zaniedbań w utrzymaniu substancji zabytkowej świadczyły ujęte w protokole stwierdzenia: "brak zabezpieczenia obiektu", "dach o dużym stopniu destrukcji", "pęknięcia ścian/murów", "ubytki tynków". Szczegóły dotyczące oceny stanu zachowania i oceny sposobu użytkowania zabytkowej nieruchomości obejmowały stan fundamentów, murów, więźby dachowej, pokrycia połaci dachowych, kominów, tynków, okien i drzwi. Stwierdzono brak systemu odprowadzania wód opadowych z połaci dachowych. Powyższe uwarunkowania uzasadniały skorzystanie przez organy z dyspozycji art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, i wydanie nakazu obejmującego – prawidłowo skorygowane przez Ministra - działania i roboty budowlane, które wynikały z potrzeby podjęcia niezwłocznych działań ochronnych podyktowanych obroną przed unicestwieniem zabytku. Działania te – w ocenie Sądu – są odpowiednie do dobra chronionego. Podnoszone w skardze kwestie techniczne, czy ekonomiczne, pozostają bez wpływu na zasadność zaskarżonej decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że z art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wyraźnie wynika, że kwestie ekonomiczno-techniczne nie mają w sprawie znaczenia, gdyż celem tego przepisu jest uchronienie zabytku przed jego całkowitą destrukcją. (por. wyroki NSA: z 28 października 2016 r., sygn. akt II OSK 158/15; z 9 grudnia 2021 r., sygn. akt II OSK 578/21, CBOSA) Akcentowane przez skarżących zagrożenia dla przebywających w budynku robotników, czy też rozmiar prac ujętych nakazem, nie stanowi wystarczającego argumentu dla odstąpienia przez organy ochrony zabytków od zasady ich ochrony przed dewastacją i zniszczeniem. Argumentacja skargi potwierdza zaś zły stan budynku. Podnoszona przez skarżących utrata wartości zabytkowych obiektu również nie mogła posłużyć uchyleniu zaskarżonej decyzji. W istocie bowiem skarżący podważają zasadność ochrony obiektu, który aktualnie jest objęty wpisem do rejestru zabytków. Należy również stwierdzić, że organy prawidłowo i w sposób wyczerpujący ustaliły stan faktyczny sprawy. Z akt sprawy wynika konieczność zabezpieczenia zabytku przed jego destrukcją. Nakazane prace nie mają na celu jego odrestaurowania, jak twierdzą skarżący, ale zabezpieczenie aktualnego stanu substancji przed dalszą dewastacją i służą zachowaniu zabytku w jak najlepszym stanie dla przyszłych pokoleń. Nie skutkują one taką ingerencją w prawo własności skarżących, którą można byłoby uznać za zbyt daleko idącą. Nietrafnymi okazały się przy tym podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Organy podjęły wymagane prawem działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Nie uchybiły przy tym zasadzie prawdy obiektywnej, jak również pogłębiania zaufania do władzy publicznej. Prowadzone postępowanie dowodowe pozwoliło na wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Tym samym brak podstaw dla przyjęcia za skargą, że prowadzone przez organy postępowanie naruszało w sposób istotny przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.