VII SA/Wa 1609/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Machlejd po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G.M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi G.M. i G.M. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić G.M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 1609/12 wpłynął na formularzu PPF wniosek G.M. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienia adwokata. We wniosku wnioskodawczyni wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Podała, że utrzymują się z dochodów uzyskiwanych przez nią z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz z tytułu praw autorskich w wysokości około 4.000 złotych miesięcznie. Zaznaczyła, że małżonek jest od trzech lat osobą chorą nie uzyskującą żadnych dochodów. Wyjaśniła, że jest nauczycielką języka angielskiego i prowadzi działalność gospodarczą. Wskazała, że dochody jakie uzyskuje mają charakter sezonowy przez 9 miesięcy w roku. Podała, że wszelkie nadwyżki odkłada na okres w którym nie uzyskuje dochodu, tj. (ferie zimowe, wiosenne i wakacje). Wnioskodawczyni oświadczyła we wniosku, że posiada z małżonkiem mieszkanie o pow. 88,2 m ² oraz działkę leśną o pow. 1740 m ². Z dodatkowo nadesłanych informacji uzupełniających wniosek wynika również, że wnioskodawczyni ponosi miesięcznie następujące koszty związane z utrzymaniem mieszkania, tj. opłaty eksploatacyjne wraz z wydatkami za wodę i kanalizację w wysokości 1.150 złotych, opłatę za energię elektryczną w wysokości 200 złotych, opłatę za gaz w wysokości 20 złotych, opłatę za korzystanie z usług telefonicznych Netia w wysokości 120 złotych. Nadto wnioskodawczyni podała, że na bieżące potrzeby przeznacza z mężem ok. 1.700 złotych miesięcznie. Oświadczyła, że nie posiadają wraz z mężem oszczędności pieniężnych "w ścisłym tego słowa znaczeniu". Nadmieniła jednak, że obecność zwiększającej się sumy na koncie wraz z kolejnymi miesiącami zbliżającymi do wakacji jest związana z koniecznością odłożenia określonej kwoty pieniężnej na pokrycie bieżących potrzeb w okresach, w których oboje z małżonkiem nie posiadają żadnych dochodów. Wnioskodawczyni nie nadesłała kserokopii wyciągów z konta bankowego własnego, jak i małżonka z dwóch ostatnich miesięcy. Podała, że zostały dostarczone Sądowi wraz z wnioskiem PPF składanym przez G.M. i są nadal aktualne. Podkreśliła, że w strukturze ich dochodów nic się nie zmieniło. Postanowieniem Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 1609/12 odmówiono G.M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie G.M. wskazała, że "każdy człowiek ma prawo do uznania wszędzie jego osobowości prawnej [...], wskazała na niedopuszczalne odrzucenie wskazanego pełnomocnika i wniosła o przekazanie sprawy ponownie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaznaczyła, że jeżeli jej wniosek tam również zostanie odrzucony, to skieruje sprawę do Sądu Europejskiego w Strasburgu. Ponadto wskazała na bezpodstawną formę postępowania przez organ oraz, że zajmowanie się sprawą sprzed prawie 30 lat jest absurdem". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawczynię sprzeciwu - na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z treści przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Nie wystarczy przy tym wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona powinna wykazać, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie niezbędnych jej potrzeb, a ponadto, że środki którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Mając na względzie dane przedstawione w formularzu oraz nadesłane dodatkowe wyjaśnienia, Sąd stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała zaistnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczyć należy, że w niniejszej sprawie był już rozpatrywany wniosek małżonka wnioskodawczyni, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił G.M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata. Kolejnym postanowieniem z dnia 20 maja 2013 r. po rozpatrzeniu sprzeciwu od ww. postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie także odmówił G.M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OZ 670/13 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie, oddalił zażalenie G.M. i odrzucił zażalenie G.M. z uwagi na brak posiadania przez nią legitymacji do wniesienia środka zaskarżenia od postanowienia z dnia 20 maja 2013 r. W świetle powyższego sytuacja finansowa wnioskodawczyni była już analizowana przy rozpatrywaniu wniosku G.M. - małżonka wnioskodawczyni. Wskutek złożenia samodzielnego wniosku przez G.M. sytuacja finansowa podlega ponownej ocenie. W ocenie Sądu sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie uzasadnia powodów do przerzucenia kosztów sądowych na współobywateli, a do tego sprowadza się przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawczyni posiada bowiem dochód miesięczny w wysokości około 4.000 złotych miesięcznie. Z przedstawionych danych wynika, że wnioskodawczyni z uzyskiwanych dochodów zaspokaja swoje i małżonka potrzeby życiowe, w tym w szczególności wydatki mieszkaniowe i żywieniowe. Nadto, jak twierdzi wnioskodawczyni jest w stanie z uzyskiwanych dochodów "odłożyć" określoną kwotę na okres, w którym nie uzyskuje dochodów z tytułu pracy. Ponadto podkreślenia wymaga, że wnioskodawczyni nie nadesłała wyciągów z konta bankowego z dwóch ostatnich miesięcy. Podała jednak, że podobnie jak w składanych wyciągach bankowych przez G.M. są nadal aktualne. Wskazać należy, że przy rozpatrywaniu wniosku G.M. nadesłane kserokopie wyciągów z wspólnego konta wnioskodawczyni i jej małżonka były wyciągami za okres styczeń i luty 2013 r. Zatem wnioskodawczyni nie wskazała jaką obecnie kwotą dysponuje na koncie bankowym. Ze znajdującego się wyciągu z rachunku w Banku Pekao S.A. VI Oddział w [...] saldo końcowe na wspólnym rachunku wnioskodawczyni i jej męża w dniu 28 lutego 2013 r. wynosiło 7.200,12 złotych. Z operacji bankowych wynika, że na ww. konto wpływały środki finansowe, które je zasilały. Skoro zatem wnioskodawczyni podała, że w jej sytuacji finansowej nic się nie zmieniło, należy uznać, że konto jest stale zasilane przez dochody uzyskiwane przez wnioskodawczynię. Z przedstawionej przez skarżącą sytuacji majątkowej nie wynika, że można ją uznać za osobę ubogą, pozbawioną środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacja materialną (do takich osób zalicza się osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalne (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2011 r., I OZ 243/11, LEX nr 1081151). Jeżeli natomiast wnioskodawczyni uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz uzyskuje dodatkowe wynagrodzenia z tytułu praw autorskich to powinna partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Prawo pomocy nie może być bowiem nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada niemałe dochody z tytułu wykonywanej pracy. Okoliczności, na które powołuje się wnioskodawczyni, tj. choroba małżonka i w związku z tym brak uzyskiwania przez niego dochodów, jak również twierdzenie wnioskodawczyni, iż uzyskuje dochody przez okres 9 miesięcy, mają z pewnością wpływ na jej sytuację finansową, nie stanowią jednak przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oceniając sytuację finansową wnioskodawczyni Sąd uznał, że ma ona płynność finansową, zatem nie znajduje się w sytuacji finansowej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Wnioskodawczyni uzyskując dochody we wskazanej wysokości ma możliwość przy umiejętnym dysponowaniu posiadanymi środkami pieniężnymi przeznaczenia ich części na wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i małżonka, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.