VII SA/Wa 1645/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.), Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Protokolant spec. Eliza Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2010 r. ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2010 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. postanawia: skargę odrzucić VII SA/Wa 1645/10 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2010r. nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także Prezes ZUS) - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art.83a ust 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U Nr 205 z 2009r., poz. 1585 ze zm) - po rozpatrzeniu wniosku W. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2010 r. - utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...] maja 2010 r. Z akt sprawy wynika, iż decyzją z dnia [...] października 2007r. ZUS II Oddział w Warszawie wydał decyzję stwierdzającą, iż W. W. podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 30 grudnia 19999r. do 15 lutego 2007r. W dniu 16 marca 2010r. W. W. wniósł o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1,2,4 i 7 kpa. Prezes ZUS decyzja z dnia [...] maja 2010r.,działając na podstawie art. 157 § 3 kpa –odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2007r., wskazując w uzasadnieniu, iż z mocy art. art.83a ust 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U Nr 205 z 2009r., poz. 1585 ze zm.) postępowanie takie może być prowadzone jedynie z urzędu. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżoną decyzją Prezes ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2010r. podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł W. W. domagając się jej uchylenia i zarzucając organowi naruszenie: -przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisów art. 157 § 3 kpa ora art.83a ust 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych; -przepisów prawa materialnego poprzez przywołanie niemającej zastosowania podstawy prawnej art. 127 § 3 kpa, -naruszenie zasad postępowania administracyjnego tj. art. 7,8,9,10 i11 kpa; -naruszenie zasady praworządności, zasady zaufania do organów administracji państwowej, prawdy obiektywnej oraz czynnego udziału strony oraz naruszenie art. 107 § 3 kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Sąd uznał jednakże, iż w niniejszej sprawie należy przede wszystkim ustalić w pierwszej kolejności, czy rzeczowo właściwy do rozpatrzenia niniejszej sprawy jest w ogóle sąd administracyjny. Szczegółowe unormowanie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych zawierają przepisy art. 1, art. 2, art. 3, art. 4 i art. 5 p.p.s.a. Zgodnie z przepisem art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4. Ponadto, jak stanowi art. 3 § 3 p.p.s.a. - sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Trzeba więc mieć na uwadze fakt, iż nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej. Zgodnie z art. 83a ust. 1 ustawy o s.u.s., prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 83a ust. 2 ustawy o s.u.s.). Z treści art. 180 § 1 k.p.a., wynika, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, ale tylko wówczas, gdy przepisy szczególne dotyczące ubezpieczeń społecznych nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 września 2009r., I UK 109/09 "nie ulega wątpliwości, że takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w ustawie o s.u.s., która w art. 83 ust. 2 ustanawia regułę zaskarżania decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych do sądu powszechnego (sądu ubezpieczeń społecznych). Tej podstawowej zasady - kwalifikującej sprawę z odwołania wniesionego od decyzji organu rentowego do sądu powszechnego jako sprawy cywilnej w ujęciu formalnym w rozumieniu art. 1 k.p.c. - w niczym nie zmienia art. 83a ust. 2 ustawy o s.u.s. uprawniający organ rentowy do samodzielnego uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji ostatecznej na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyjątki co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały bowiem ustalone w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., zgodnie z którym (jedynie) od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy o s.u.s. wynika więc, że każda decyzja wydana przez organ rentowy w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego, a jedyne wyjątki w tym zakresie dotyczą decyzji, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. Z tej przyczyny na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o s.u.s. kontroli sądu powszechnego podlegają również decyzje wydane na podstawie art. 83a ust. 2 tej ustawy, gdyż nie są one wymienione w jej art. 83 ust. 4." Zdaniem Sądu, od decyzji, o których mowa w art. 83a o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Bez znaczenia jest okoliczność, że jako tryb właściwy do wznowienia, uchylenia lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.. Oznacza to jedynie obowiązek stosowania przy wydawaniu decyzji przepisów właśnie kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślić należy, że ustawodawca, świadomy administracyjnego charakteru decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu i wymiaru składek, uznał za właściwe ocenę zasadności tych decyzji przekazać do oceny sądom powszechnym, a nie administracyjnym. W ocenie Sądu, zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Oparcie się przez Prezesa ZUS na przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, regulujących stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą oceniać należy przez pryzmat przepisu materialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy, Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących m.in. podlegania ubezpieczeniu społecznemu i wymiaru składek, czy też zawieszania wypłaty tych świadczeń w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym (tak również: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowienie z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1890/06, LEX nr 328673). W sprawie, w której wydana została decyzja w zakresie indywidualnej sprawy ubezpieczeniowej, właściwy będzie sąd powszechny także w zakresie, w którym organ rentowy korzysta (lub odmawia skorzystania - jak w niniejszej sprawie) z możliwości przewidzianej w art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem świetle obecnie obowiązujących przepisów, sądy administracyjne właściwe są wyłącznie w zakresie kontroli decyzji administracyjnych organów rentowych, o których mowa w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. .