VII SA/Wa 1713/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. P. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia na rozbiórkę postanawia: 1. utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2017 r. w zakresie dotyczącym odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, 2. umorzyć postępowanie w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął w dniu 13 września 2017 r. na formularzu PPF wniosek J. P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Wspólnie utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3636,42 złotych miesięcznie. Stan majątkowy obejmuje mieszkanie o pow. 92 m², nieruchomość rolną o pow. 6162 m², przeznaczoną pod uprawę ziemniaków. Wnioskodawczyni wskazała na następujące zobowiązania i stałe wydatki: leki - 100 złotych, opłata za wodę - 80 złotych, samochód - 50 złotych, szambo - 100 złotych, opłata za prąd - 200 złotych, opał - 500 złotych, podatki - 40,00 złotych, ubezpieczenia - 56 złotych, opłata za telefon - 200 złotych, wydatki związane z utrzymaniem psa - 190 złotych, kota – 150 złotych, fryzjer męski i damski - 40 złotych, środki czystości - 100 złotych, rata pożyczki na CO - 325 złotych. Postanowieniem z dnia 26 października 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił J. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz sądowy podkreślił, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej, czyli takich, które są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał, że skarżąca nie wykazała natomiast, aby znajdowała się w takiej sytuacji. Z wniosku wynika, że wnioskodawczyni posiada mieszkanie o pow. 92 m² o wartości 226.000 złotych, nieruchomość rolną o pow. 6162 m². Posiada z mężem stałe dochody z tytułu emerytury w łącznej wysokości 3.636,42 złotych miesięcznie, przy czym nie mają oni innych osób na utrzymaniu. Okoliczności te nie wskazują by wnioskodawczyni była osobą ubogą, znajdującą się w trudnej sytuacji materialnej w szczególności w takiej, że mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogłaby ponieść kosztów sprawy. Orzekający zauważył, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest istotna wysokość deklarowanych wydatków, ale kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Analiza wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącą nie uzasadnia natomiast twierdzenia, iż wszystkie wskazane we wniosku wydatki należą do wydatków koniecznych, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, że za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu żywności, utrzymania mieszkania, zakupu niezbędnych lekarstw, czystości, ubezpieczenia, podatki, to jednak do kategorii tej nie można zaliczyć wydatków związanych z utrzymaniem zwierząt domowych, utrzymaniem samochodu, spłatą pożyczki. W dniu 6 listopada 2017 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw skarżącej od ww. postanowienia z dnia 26 października 2017 r. J. P. wskazała, że ma na utrzymaniu córkę I. W., nie pracującą, bez prawa do zasiłku, przewlekle chorą. Pomaga także pełnoletniemu wnuczkowi K. P. (niewyleczalnie ciężko choremu), który otrzymuje 600 renty. Strona wskazała, że jeśli Sąd uznał, że jest osobą bogatą, to rezygnuje z adwokata. Dodała, że pieniędzy żadnych nie wpłaci bo to ona zgłasza korupcję w płockich wodociągach. W związku z wniesionym sprzeciwem od postanowienia z dnia 26 października 2017 r. Sąd pismem z dnia 22 listopada 2017 r. wezwał skarżącą do jednoznacznego wskazania, w terminie siedmiu dni, zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez podanie, czy skarżąca wnosi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czy tylko o zwolnienie z kosztów sądowych. Podkreślono, że w przypadku nieudzielenia informacji w zakreślonym terminie zostanie potraktowane, że skarżąca wnosi jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 29 listopada 2017 r. wpłynęło do Sądu pismo skarżącej, w którym nie odniosła się do wystosowanego przez Sąd wezwania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (zob. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Mając powyższe na uwadze oraz wzgląd na okoliczności sprawy, stwierdzić należy, że starszy referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu z dnia 26 października 2017 r. trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącej złożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia treść sprzeciwu. Wnioskodawczyni wraz z mężem posiadają stały miesięczny dochód, zaś koszty utrzymania ponoszone są powszechnie przez obywateli i przy ocenie możliwości finansowych nie mogą być wyjątkowo traktowane. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Podnoszone przez stronę okoliczności nie wskazują, aby skarżąca była osobą ubogą, znajdującą się w trudnej sytuacji materialnej, takiej, że mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogłaby ponieść kosztów sprawy. Tym bardziej, że jest w stanie pomóc nie tylko córce ale pełnoletniemu wnuczkowi. Przy czym należy podkreślić, że strona nie wskazała wysokości tej pomocy, ani nie przedstawiła w sposób jednoznaczny sytuacji rodzinnej córki i wnuczka. Ponadto, jak trafnie zauważył starszy referendarz sądowy, analiza wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącą nie uzasadnia twierdzenia, iż wszystkie wskazane we wniosku wydatki należą do wydatków koniecznych. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, że za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu żywności, utrzymania mieszkania, zakupu niezbędnych lekarstw, czystości, ubezpieczenia, podatki to jednak do kategorii tej nie można zaliczyć wydatków związanych z utrzymaniem zwierząt domowych, utrzymaniem samochodu, spłatą pożyczki. Nadto, należy dodać, że w chwili obecnej skarżąca nie jest obowiązana do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, albowiem skarga postanowieniem z dnia 17 listopada 2017 r. została odrzucona. Strona nie wniosła w zakreślonym terminie zażalenia od ww. postanowienia. Jako że skarżąca nie wyjaśniła w odpowiedzi na wezwanie Sądu zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ze względu na rygor wskazany w piśmie z dnia 22 listopada 2017 r., uznano, że wniosek o ustanowienie adwokata zawarty w formularzu PPF jest bezprzedmiotowy i postępowanie w tym zakresie należy umorzyć stosownie do art. 249a p.p.s.a. (jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się). W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 249a, art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.