VII SA/Wa 172/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia (...) na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia (...) listopada 2013 r. znak: (...) w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: odmówić Stowarzyszeniu (...) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie (...) w skardze wniesionej na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia (...) listopada 2013r. zawarło wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści wniosku złożonego na urzędowym formularzu Stowarzyszenie podniosło, że nie może zagwarantować wszystkich niezbędnych środków na działalność statutową, jednocześnie stwierdziło, że będzie najlepiej realizować tę działalność, jeśli cały czas poświęci na działania edukacyjne i interwencyjne, nie zaś na zdobywanie środków finansowych. Z wniosku wynika, że koszty rozmów telefonicznych, dojazdów, koszty utrzymania strony internetowej, kopiowania dokumentacji, prowadzenia korespondencji pokrywane są przez członków stowarzyszenia. Stowarzyszenie oświadczyło, że wysokość zysku za rok 2013 wyniosła 910 zł, a stan konta wynosi 177,60 zł. Stowarzyszenie podało, że nie posiada majątku tylko składki i darowizny członków. Stowarzyszenie podało, że jego działalność oparta jest na pracy społecznej jego członków. Polega ona między innymi na prowadzeniu, utrzymywaniu i aktualizowaniu strony internetowej (...) Członkowie Stowarzyszenia za pośrednictwem Internetu dostarczają mieszkańcom (...) licznych informacji przede wszystkim na temat oddziaływania inwestycji infrastrukturalnych w (...) na środowisko i warunki życia mieszkańców. Stowarzyszenie wskazało, że efektem pracy członków są prezentacje i opracowanie, które zamieszczają w Internecie. Pismem z dnia 31 marca 2014r.w wykonaniu zarządzenia z tej samej daty wezwano Stowarzyszenie do złożenia dodatkowych wyjaśnień poprzez podanie: -ilu członków liczy Stowarzyszenie, - wysokości aktualnej składki członkowskiej, - skąd Stowarzyszenie posiada środki finansowe na prowadzenie działalności statutowej, - jakie miesięczne koszty związane z prowadzoną działalnością statutową ponosi Stowarzyszenie, należało podać ich wysokość, - wysokości darowizn jakie Stowarzyszenie otrzymało w ciągu ostatnich 6 miesięcy, - czy Stowarzyszenie otrzymuje dotacje publiczne jeśli tak, należało wskazać ich wysokość, - czy Stowarzyszenie prowadzi działalność gospodarczą, jeśli tak należało wskazać jaką oraz jaki uzyskuje z niej dochód, - czy Stowarzyszenie podejmuje finansowaną współpracę z administracją publiczną i biznesem, jeśli tak należało wskazać wysokość uzyskiwanego dochodu, - czy Stowarzyszenie korzysta i otrzymuje sponsoring, jeśli tak należało wskazać od kogo, w jakim zakresie i w jakiej formie oraz do nadesłania: odpisu rocznego sprawozdania finansowego za rok 2013 r. Odpowiedzi na powyższe należało udzielić w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma. W piśmie z dnia 14 kwietnia 2014r. (data wpływu do Sądu 22 kwietnia 2014r.) Stowarzyszenie wskazało, że liczy 20 członków, składka członkowska wynosi 5 złotych na rok. Środki finansowe na prowadzenie działalności statutowej pochodzą ze składek członkowskich i darowizn przyjmowanych od członków stowarzyszenia, a miesięczne koszty tej działalności wynoszą 70,00 złotych. Stowarzyszenie oświadczyło, że nie otrzymuje dotacji publicznych i nie prowadzi działalności gospodarczej, w ciągu ostatnich 6 miesięcy nie otrzymało darowizn. Dodało także, że nie podejmuje współpracy z administracją publiczną i biznesem, nie korzysta ze sponsoringu. Stowarzyszenie przesłało kopię sprawozdania finansowego za rok 2013r. oraz wyciąg bankowy z rachunku Stowarzyszenia za okres od 14 października 2013r. do 14 kwietnia 2014 r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 maja 2014r. odmówił Stowarzyszeniu (...) przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 9 czerwca 2014r. (data wpływu do Sądu 12 czerwca 2014r.) Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od powyższego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a polegające na błędnym przyjęciu, iż skarżący nie podjął działań w celu uzyskania środków finansowych pozwalających ponieść koszty postępowania sądowego, które obowiązany był wcześniej przewidzieć. Zdaniem Stowarzyszenia bezzasadne jest wskazanie w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, że skarżący biorąc udział w postępowaniu sądowym powinien przygotować na ten cel odpowiednie środki finansowe. Takie twierdzenie jest sprzeczne z utrwaloną z linią orzeczniczą. Zdaniem Stowarzyszenia ustalenia referendarza są wewnętrznie sprzeczne. Z jednej strony wskazuje, że środki skarżącego na prowadzenie działalności statutowej pochodzą ze składek członkowskich i darowizn, a z drugiej, że skarżący powinien podjąć działania w celu uzyskania środków pochodzących nie tylko ze składek jego członków. Stowarzyszenie podniosło, że uzasadnienie postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy nie jest ani jednoznaczne, ani wnikliwe. Mając na uwadze, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako p.p.s.a.) wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, Sąd rozpoznając sprawę ponownie, zważył co następuje : Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania bądź w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia z kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a .) Z powyższego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści ww. przepisu. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszej kolejności należy podkreślić, że Stowarzyszenia podobnie, jak i wiele innych organizacji tego typu zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidzieć środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa oraz podjąć niezbędne kroki celem uzyskania takich środków. Wskazać należy, iż celami statutowymi Stowarzyszenia (...) z siedzibą w (...) jest działalność oświatowa prowadzona wśród lokalnej społeczności oraz władz samorządowych, informowanie o dyrektywach Parlamentu Europejskiego w dziedzinie ochrony środowiska, informowanie o zasadach, obowiązkach i formach postępowań określonych w przepisach ustawy – Prawo ochrony środowiska, oddziaływanie na społeczność lokalną oraz administrację publiczną ukierunkowane na poszanowanie środowiska naturalnego. Aby móc realizować określone w statucie i przyjęte przez siebie cele Stowarzyszenie powinno zapewnić środki finansowe na ich realizację i ponoszenie kosztów w postępowaniach sądowych. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie wskazało, że źródłem jego dochodów są składki członkowskie i darowizny przyjmowane od członków Stowarzyszenia. Stowarzyszenie liczy 20 członków, a składka członkowska wynosi 5 złotych. Stowarzyszenie oświadczyło, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, nie podejmuje też działań w celu pozyskiwania dodatkowych środków, uznając, że najlepiej będzie realizować swą działalność statutową, jeśli cały swój czas poświęci na działanie edukacyjne i interwencyjne, a nie na zdobywanie środków finansowych. Nie podejmuje współpracy z administracją publiczną i biznesem, nie korzysta ze sponsoringu. Realizując cele statutowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni w razie trudności w prowadzeniu działalności statutowej podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków np. poprzez zwiększenie liczby członków, ustalenie wyższych składek bądź podjąć inne działania dopuszczone przez prawo. Stosownie do treści art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2 tej ustawy). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach ( art. 34 ww. ustawy). Z powyższego wynika, że Stowarzyszenie posiada wiele możliwości na zgromadzenie środków finansowych na prowadzenie swojej działalności społecznej. Z przedłożonych danych, nie wynika, aby Stowarzyszenie podjęło jakiekolwiek działania w celu uzyskania środków finansowych oprócz ustalenia składek w minimalnej wysokości. Niepodejmowanie zatem przez Stowarzyszenie kroków zmierzających do zapewnienia jakichkolwiek środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej we własnym zakresie nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o przyznanie prawa pomocy osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów procesu, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). "Przerzucanie" natomiast ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006r. sygn. akt II OZ 1433/06, niepublikowane). Podkreślić należy, że zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań czy pozyskiwania darowizn, spadków czy dotacji skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Wskazać należy, iż Stowarzyszenie (...) z siedzibą w (...) jest zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym, a główną korzyścią płynącą z rejestracji stowarzyszenia jest nabycie przez organizację osobowości prawnej. To z kolei znacznie poszerza możliwości działania Stowarzyszenia, które może w przeciwieństwie do stowarzyszenia zwykłego przyjmować darowizny, spadki, zapisy, otrzymywać dotacje, korzystać z ofiarności publicznej, podejmować finansową współpracę z administracją publiczną i biznesem, zawierać umowy na realizację zadań publicznych, prowadzić działalność gospodarczą, łączyć się w związki stowarzyszeń, zrzeszać osoby prawne, powoływać oddziały terenowe czy też ubiegać się o status organizacji pożytku publicznego. Nie wykorzystanie zatem możliwości uzyskiwania środków finansowych jakie wynikają z faktu rejestracji stowarzyszenia świadczy o tym, że Stowarzyszenie nie uczyniło żadnych kroków zmierzających do poprawy własnej dochodowości. Nie wykazało tym samym, że działa na rzecz zdobycia funduszy na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem. Reasumując stwierdzić należy, że Stowarzyszenie nie wykazało, że z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie (...) nie ustaliło bowiem takiej wysokości obowiązkowych składek, która umożliwiałaby mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, nie podejmuje też innych dopuszczonych przez prawo działań mogących zwiększyć jego dochody, samo zatem pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.