VII SA/Wa 1734/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 22 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy J. B. i J. B. w sprawie ze skargi J. B. i J. B. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych postanawia: odmówić J. B. i J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęły uzupełnione przez J. B. i J. B. formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy w których wniesiono o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wnioski te zostały uzupełnione wyjaśnieniami złożonymi na wezwanie Sądu w piśmie z dnia 16 września 2015 r. Z uwagi na okoliczność, iż wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe ich wnioski rozpoznano łącznie niniejszym postanowieniem. Z nadesłanych formularzy wniosków o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowego pisma wynika, że wnioskodawcy prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z córką i synem. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawców są dochody z tytułu pracy wnioskodawcy i pracy syna wnioskodawców w łącznej wysokości 7 300 zł. miesięcznie brutto. Wnioskodawczyni J. B. i córka wnioskodawców są osobami bezrobotnymi. Wnioskodawcy posiadają dom o pow. 118 m2. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że cały ww. dochód przeznaczany jest na bieżące wydatki związane z utrzymaniem domu, zakupem żywności, spłatą kredytów. Wnioskodawcy dodali, że nie posiadają oszczędności. W dodatkowym piśmie z dnia 16 września 2015 r. wskazano, że koszty utrzymania domu to: prąd – około 200 zł., gaz około 50 zł., telefon 130 zł., internet 65 zł., telewizja cyfrowa 121 zł., podatek roczny 470 zł, woda 60-80 zł., wywóz śmieci 50 zł., opał na zimę 800 zł. Wnioskodawcy dodali, że spłacają kredyty – zaciągnięty na budowę domu w kwocie 320 000 zł., pozostało do spłaty 270 000 zł., rata 2 000 zł. i gotówkowy w kwocie 80 000 zł., rata 1 000 zł. do spłaty pozostało jak zaznaczono prawie całość. Koszty utrzymania wskazano następujące – żywność około 1 200 zł., ubrania (w razie potrzeby) – 100-200 zł., leki (w razie potrzeby) 100-200 zł. Zaznaczono, że w razie potrzeby otrzymują wsparcie finansowe od rodziców. Do wniosku dołączono kopie dokumentów PIT wnioskodawcy, jego syna i córki, kopie wyciągów ze stanu konta. W sprawie zważono, co następuje. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Rozpoznając złożony przez J. B. i J. B. wniosek należy wskazać, że wnioskodawcy nie wykazali, by ich sytuacja materialna była tak trudna by kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim należy wskazać, że rodzina wnioskodawców utrzymuje się z łącznego dochodu 7 300 zł. Wnioskodawcy są ponadto inwestorami budowy domu, posiadają kredyty, w tym kredyt konsumpcyjny. Orzekający referendarz sądowy nie kwestionuje, że strona posiada szereg bieżących wydatków, w tym konieczność spłaty kredytów, jednakże z ogólnej przedstawionej sytuacji nie można stwierdzić by wnioskodawcy zaliczali się do osób ubogich, które posiadają środki jedynie na podstawowe utrzymanie, czy też nie posiadają tych środków. Wnioskodawców stać jest na spłatę dwóch kredytów, które jako należności cywilnoprawne (prywatne) nie mają pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi do jakich zaliczają się opłaty związane z kosztami sprawy sądowoadministracyjnej. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego, jako obciążenie finansowe, zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Dodać ponadto należy, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, z jednej strony bierze się pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego i jego rodziny, a z drugiej strony także wysokość kosztów postępowania, jaki jest on zobowiązany podnieść. W przedmiotowej sprawie wpis sądowy wynosi 100 zł. (skarżących błędnie wezwano do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł. i zarządzenie to zostało uchylone). Wpis w tej wysokości z pewnością leży w zasięgu finansowych możliwości wnioskodawców. Dodatkowo należy wskazać, ze na gruncie wymienionego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy skarżący powinien wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że podjął wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba fizyczna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków sądowych. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazali, że znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów źródłowych nie wynika, że stan majątkowy pozwala zaliczyć wnioskodawców do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. powołane wyżej postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1238/14). W takiej sytuacji należy uznać, że skarżący nie wskazali okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego szczególnie trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.