VII SA/Wa 1754/25

WyrokWSA w Warszawie2026-01-22

Skład orzekający: Iwona Ścieszka, Joanna Gierak-Podsiadły, Justyna Wtulich-Gruszczyńska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy wpisanie do rejestru zabytków obszaru dawnego Ogrodu G. w Warszawie, który częściowo był już objęty ochroną konserwatorską, a częściowo podlegał innym formom ochrony prawnej (park kulturowy, gminna ewidencja zabytków, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, ustawa o ochronie przyrody), stanowi naruszenie prawa, w szczególności zasady res iudicata oraz prawa własności?
Ratio decidendi
Wpisanie do rejestru zabytków nieruchomości lub jej części jest dopuszczalne, nawet jeśli podlega ona innym formom ochrony prawnej, o ile spełnia definicję zabytku określoną w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Inne formy ochrony prawnej nie stanowią negatywnej przesłanki do wpisu do rejestru, a plan miejscowy powinien być dostosowany do wymogów ochrony zabytków. Wpis do rejestru stanowi konstytucyjnie dopuszczalne ograniczenie prawa własności, które jest proporcjonalne i niezbędne do ochrony dziedzictwa kulturowego.
Stan faktyczny
Skarżąca spółka zaskarżyła decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymującą w mocy decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wpisie do rejestru zabytków Ogrodu G. w Warszawie. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędne określenie przedmiotu ochrony, uznanie za zabytki obiektów nieposiadających takich wartości, prowadzenie postępowania mimo jego bezprzedmiotowości oraz naruszenie prawa własności. Spółka podnosiła również, że część terenu objętego wpisem była już chroniona innymi przepisami.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Iwona Ścieszka, Sędziowie: sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska, , Protokolant: referent Radosław Fijałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 21 maja 2025 r. znak: DOZ-OAiK.650.776.2024.ML w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków oddala skargę Przedmiotem skargi Przedsiębiorstwa A. sp. z o. o. z siedzibą w W. ("skarżąca") jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ("Minister", "organ odwoławczy") z 21 maja 2025 r., znak DOZ-OAiK.650.776.2024.ML, kończąca postępowanie w sprawie wpisu do rejestru zabytków Ogrodu G. w W. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Konserwator Zabytków m. st. Warszawy decyzją z 10 lipca 1989 r. wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] zespół kościelny p.w. [...] położony przy ul. [...] w W., na wzgórzu [...] (na skarpie), tworzony przez: 1. Kościół p.w. [...] z 1846 r. (wpisany indywidualnie do rejestru pod numerem [...] decyzją z 1 lipca 1965 r.); 2. Dzwonnicę z 1881 r.; 3 Plebanię z 1878 r.; 4 [...] z 1872 r.; 5. Cmentarz kościelny z ogrodzeniem z końca XIX w. wraz ze skarpą z systemem korytarzy podziemnych tzw. [...] z początku XIX w. Granice zespołu zostały oznaczone na załączniku graficznym do ww. decyzji. Pismem z 23 kwietnia 2007 r. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków ("MWKZ", "organ I instancji") zawiadomił strony o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wpisania do rejestru zabytków Ogrodu G. (część nie wpisana do rejestru zabytków decyzją z 10 sierpnia 1989 r.), położonego w Warszawie w rejonie ulic [...] i [...]. Granice obszaru zostały oznaczone na załączniku graficznym do ww. pisma. Następnie pismem z 26 września 2007 r. MWKZ zawiadomił strony o zmianie zakresu postępowania wskazując na jego rozszerzenie o obszar [...] i fragment skarpy. Do pisma załączono załącznik graficzny z oznaczeniem granic całości obszaru objętego postępowaniem wpisowym. Dalej, organ I instancji decyzją z 12 listopada 2007 r. nr 1568/2007 wpisał do rejestru zabytków nieruchomych Ogród G. położony w W. w rejonie ulic [...] i [...] (część niewpisana do rejestru zabytków decyzją z 10 lipca 1989 r.), na obszarze obejmującym działki ew. nr [...], [...] (część), [...] (część) [...] i [...] obręb [...] oraz działki ew. nr [...] (część) obręb [...]. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Ministra z 28 października 2009 r., znak DOZ-OAiK-6700/276/09 [BS/70/09]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 kwietnia 2010 r., sygn. I SA/Wa 2137/09, uchylił ww. decyzję organu odwoławczego. Następnie Minister decyzją z 26 maja 2011 r., znak DOZ-OAiK-6700/633/10 [BS/10], uchylił w całości decyzję organu I instancji z 12 listopada 2007 r. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji decyzją z 1 lipca 2024 r. nr 29/2024, na podstawie art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 3 i 4, art. 3 pkt 1 i 2, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. g, art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r., poz. 840 ze zm., dalej: "u.o.z."), w trybie art. 104 ustawy z dnia 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a."): 1. wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego Ogród G. położony w W. w dzielnicy [...] rejonie ulic [...] i [...] na terenie działek ew. o nr [...] i [...], obręb [...] (część niewpisana do rejestru zabytków decyzją z 10 lipca 1989 r.), w granicach oznaczonych na załączniku graficznym; 2. nie wpisał do rejestru zabytków obszaru działek ew. nr [...], [...] oraz części działki ew. nr [...] obręb [...] i części działki ew. nr [...], obręb [...]. Uzasadniając powyższą decyzję organ I instancji przywołał historię realizacji koncepcji G. oraz przedstawił powojenne przekształcenia tego obszaru. Wskazał, że teren znajdował się w dobrach [...], które w 1799 r. stały się własnością rodziny P.. W tym czasie, wraz z dominującym na wzgórzu kościołem p.w. [...] i Domem W., a także pobliskim [...], tworzyć miał założenie z siecią filialnych letnich rezydencji i folwarków, wpisując się w popularne w tym czasie romantyczne koncepcje krajobrazowe. W 1816 r. P. przebudowali Dom W., rok później rozplanowano niewielki ogród, którego nazwa "G." stanowiła zdrobnienie od imienia A., które nosił wnuk S.K.. W kolejnym roku założenie powiększono o sadzawkę i pas kościelnej skarpy nad pobliskim stawem, na terenie której rozplanowano park romantyczny z altaną. Po śmierci P. w 1821 r., prace nad dokończeniem założenia przejęła jego żona A. z L., przekształcając pierwotną arkadyjską kompozycję w ogród w nurcie patriotyczno-narodowym. Komemoratywny charakter G.2 w G. podkreślały zapoczątkowane w 1821 r. przez rodzinę nasadzenia drzew upamiętniające sylwetki S.K. oraz I. P.. Uzupełnieniem do nich były pomniki i elementy małej architektury. Organ podał też, że w czasie Powstania Listopadowego zniszczeniu uległa znaczna część posiadłości, wycięto część drzew w ogrodzie oraz zniszczono elementy małej architektury. Prace remontowe przeprowadzono dopiero w 1845 r. z inicjatywy A. P., który przy założeniu ogrodowym utworzył dochodowe gospodarstwo rybne. Pod koniec XIX w. [...] wraz z przyległościami przeszedł na własność rodziny B.. Do początku XX w. ogród był nieużytkowany, natomiast w 1921 r. Komisja [...] Oddziału Sztuki i Kultury opracowała program prac restauracyjnych ogrodu; naprawiono elementy małej architektury (sarkofag P., bramę, ogrodzenie). W latach 30 XX w. po parcelacji dóbr [...], parafia [...] nabyła G., natomiast G.2 ze stawami pozostał przy rodzinie B.. Podczas II wojny światowej spłonęła drewniana zabudowa folwarku, zniszczono część skarpy, wycięto większość drzew oraz wykonano rowy przeciwlotnicze, jednak - jak wynika z inwentaryzacji wykonanej w 1947 r. - zachowały się elementy małej architektury oraz historyczny drzewostan. W okresie powojennym – jak podał MWKZ – na przedmiotowym terenie działało przedsiębiorstwo rybne. W latach 60 XX w. rozebrano pozostałości dworu P., natomiast obelisk z urną oraz sarkofag P. przeniesiono do parku w Wilanowie. W latach 70 XX w. rozebrano domek stróża i wycięto topole wyznaczające granicę założenia. W latach 80 XX w. rozebrano historyczny mostek nad potokiem. W miejscu G.2 zachowały się nieliczne przykłady historycznych nasadzeń: dęby, lipy i jesiony, naznaczających dawną kompozycję ogrodu. W 1989 r. MWKZ objął ochroną zespół znajdujący się na Wzgórzu [...] łącznie z terenem posiadłości i ogrodu; wpis nie obejmował terenu G.2, który od lat 60 XX. pozbawiony był historycznych elementów małej architektury. W 2003 r. przeprowadzono kolejną ocenę stanu zachowania kompozycji ogrodowej i inwentaryzację drzewostanu parkowego ogrodu w G. i G.2, zgodnie z którą w terenie zachowały się czytelne granice założenia oraz 18 drzew stanowiących element historycznego zagospodarowania. W 2007 r. wykonano ekspertyzę hydrologiczno-przyrodniczą Stawów książęcych; w 2023 r. wykonano opinię NID. W tej ostatniej stwierdzono, że zachowały się czytelne granice parku; kompozycja przestrzenna G.2 na skutek wieloletnich zaniedbań uległa degradacji, jednakże zachowała związki kompozycyjne i funkcjonalne z pozostałościami historycznego ogrodu na skarpie. W efekcie MWKZ wskazał, że Ogród G. na terenie działek ew. nr [...] i [...] obręb [...] (część niewpisana do rejestru zabytków pod numerem [...], decyzją z 10 lipca 1989 r.), spełnia wymogi definicji zabytku, jest nośnikiem wartości historycznych i naukowych; jego trwałe zachowanie dla przyszłych pokoleń leży w interesie społecznym. Wiąże się ściśle z dziejami rodu P. oraz dóbr ziemskich [...] i [...]; jest świadectwem romantycznej i patriotyczno-narodowej idei symbolicznego ogrodu pierwszej połowy XIX w., kształtującego ówczesną świadomość historyczną. Pomimo wieloletniego zaniedbania ogrodu, translokacji obelisku z urną oraz sarkofagu P., a także rozbiórki zrujnowanego dworu i dawnej stróżówki oraz zastąpienia budynków folwarcznych powojenną zabudową, Ogród G. pozostaje w dalszym ciągu nośnikiem wartości naukowych. Stanowi istotne źródło wiedzy na temat działalności S.P. oraz rodziny P. w XIX w. i B. w pierwszej połowie XX w., a także przemian gospodarczych i społecznych dokonujących się w dwudziestoleciu międzywojennym oraz po 1945 r. Ogród stanowi ważny przyczynek do badań nad romantycznymi założeniami krajobrazowymi w XVIII w. oraz ogrodami o charakterze komemoratywnym. Zachowane w dalszym ciągu powiązania widokowe, relacje przestrzenne, zabytkowe drzewa przy głównej alei są nośnikiem autentyzmu oraz świadectwem trwałości koncepcji ogrodowej opracowanej na pocz. XIX w. Materiały archiwalne potwierdzają zachowanie części elementów kompozycyjnych Ogrodu G.. Na przedmiotowym terenie znajduje się dziewięć drzew – pomników przyrody, stanowiących element historycznej kompozycji, z których pięć dębów szypułkowych usytuowanych w sąsiedztwie przeniesionego obelisku tworzyło aleję przy wejściu do G.2. Jak podał MWKZ, ochroną należy objąć te obszary, które pozostają w dalszym ciągu nośnikiem wartości zabytkowych. Utworzenie na terenie Stawów książęcych przedsiębiorstwa hodowli ryb oraz oddanie części terenu w dzierżawę parafii [...] podzieliło pierwotne założenie ogrodowe na dwie części, z których pierwsza, zachowana bez większych przekształceń, została objęta ochroną konserwatorską w 1989 r. Do czasu wszczęcia postępowania w 2007 r. wartość zabytkowa Ogrodu G. była marginalizowana, pomimo prowadzonych w latach 1962 i 2003 inwentaryzacji, potwierdzających istnienie czytelnych elementów kompozycyjnych ogrodu oraz jego ówczesną wartość artystyczną, wyrażającą się w rozplanowaniu oraz zachowanych elementach małej architektury, a także wartość historyczną i naukową. Organ I instancji powołał się również na ekspertyzę hydrologiczną z 2007 r. Podał, że archiwalna dokumentacja wskazuje na brak istotniejszych zmian w kształcie Stawu Księży, którego linia brzegowa była bardziej zaokrąglona w porównaniu z obecnym obrysem. Zbiornik ten, usytuowany u podnóża skarpy, był wspólny dla ogrodu gucińskiego, pamiątkowego G.2 i ogrodów kościelnych, zatem jest elementem spajającym ich przestrzeń, stanowiącą nierozerwalną całość. Organ I instancji przedstawił również powody, dla których nie wpisał do rejestru zabytków pozostałych nieruchomości, wobec których prowadzono postępowanie. Dodał jednocześnie, że objęcie wpisem do rejestru zabytków działki nr ew. [...] i [...] z obr. [...] dzielnicy [...], należy traktować jako wpis komplementarny do decyzji z 10 lipca 1989 r. nr rej. [...]. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, opisaną na wstępnie decyzją z 21 maja 2025 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie MWKZ z 1 lipca 2024 r. Uzasadniając zaskarżoną decyzję wskazany organ w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg wszczętego w 2007 r. postępowania wpisowego. Następnie Minister przytoczył legalną definicję zabytku, a także zwrócił uwagę na art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. g u.o.z. oraz art. 7 i art. 9 ust. 1 tej ustawy. Organ odwoławczy zaznaczył, że z faktu wydania decyzji wpisowej z 10 lipca 1989 r. nie wynika okoliczność rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty w zakresie dotyczącym obszaru obejmującego tereny znajdujące się pod skarpą w granicach działek ew. nr [...] obręb [...] oraz działki ew. nr [...] obręb [...]. Konserwator Zabytków m. st. Warszawy pismem z 19 maja 1989 r. zawiadomił bowiem o wszczęciu postępowania w sprawie wpisania do rejestru zabytków terenu dawnego założenia parkowego "G." wraz ze stawami i skarpą z systemem korytarzy podziemnych tzw. "[...]" oraz z zespołem kościelnym tworzonym przez budynek kościoła [...], dzwonnicę, plebanię, wikarówkę oraz cmentarz z ogrodzeniem. Z treści pisma wynika, że nie posiada ono załącznika graficznego, zatem w istocie nie wiadomo jaki obszar uznano za "teren dawnego założenia parkowego G.", który w 1989 r. był przedmiotem postępowania administracyjnego. Do rejestru zabytków ostateczną decyzją z 10 lipca 1989 r. został natomiast wpisany zespół kościelny położony na Wzgórzu [...] (skarpie) oraz skarpa z systemem korytarzy podziemnych tzw. "[...]". Granice obszaru objętego ochroną prawną zostały oznaczone na załączniku graficznym do tej decyzji. Z treści uzasadnienia decyzji z 1989 r. wynika, że zabytek wpisany do rejestru stanowi część "założenia romantycznego G.", jednak nie obejmuje swoimi granicami "stawów" wskazanych w piśmie z 19 maja 1989 r. W tej sytuacji – zdaniem Ministra – sprawa ta została rozstrzygnięta co do istoty jedynie w odniesieniu do zabytku wpisanego do rejestru zabytków w granicach wyznaczonych w decyzji z 10 lipca 1989 r. Nie oznacza to jednak, że w 1989 r. rozstrzygnięto sprawę co do istoty w odniesieniu do "stawów". W zasobach organu I instancji oraz Narodowego Instytutu Dziedzictwa nie ma żadnej decyzji wydanej w tym zakresie. Organ odwoławczy podał, że pismem z 23 kwietnia 2007 r. wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wpisania części Ogrodu G., niewpisanej do rejestru zabytków decyzją z 10 lipca 1989 r. Sformułowanie to nie oznacza, iż dotyczy ono obszaru tożsamego z tym, wobec którego wszczęte było postępowanie w 1989 r. Jednocześnie organ I instancji pismem z 26 września 2007 r. zawiadomił strony, że granice tego obszaru zostały poszerzone o kolejne tereny. Oba ww. pisma posiadają załączniki graficzne, pozwalające na stwierdzenie jaki obszar jest objęty ww. postępowaniem. Powyższe potwierdza jednoznacznie, że w niniejszej sprawie organ w 2007 r. określił przedmiot tego postępowania odmiennie niż w 1989 r. Na tej podstawie można stwierdzić, że przedmiotowa sprawa dotyczy większego obszaru niż "stawy" znajdujące się pod skarpą, które nie zostały objęte ochroną prawną na podstawie decyzji wpisowej z 10 lipca 1989 r. Minister przedstawił, że organ I instancji, wypełniając zalecenia zawarte w decyzji kasacyjnej z 26 maja 2011 r., przeprowadził pełne postępowanie dowodowe, mające na celu ustalenie wartości zabytkowych terenu Ogrodu G., który dotychczas nie został objęty wpisem do rejestru zabytków. W aktach sprawy znajduje się protokół oględzin przeprowadzonych 15 maja 2007 r., a także opracowania oraz wyimki publikacji z zakresu historii Ogrodu G. włączone w poczet materiału dowodowego przed 2011 r., w tym m. in. "Studium historyczno-konserwatorskie Ogrodu G. w [...]", przygotowane w 2006 r. przez Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków oraz nowe dowody w postaci: "Ekspertyzy hydrologiczno-przyrodniczej Stawów Księżych będących w zlewni [...]" wykonanej we wrześniu 2007 r., protokołu oględzin przeprowadzonych 14 grudnia 2022 r., a także opinii specjalistycznej Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 20 czerwca 2023 r. dotyczącej Ogrodu G. na [...] w Warszawie. Minister stwierdził następnie, że decyzja MWKZ z 1 lipca 2024 r. jest zasadna pod względem merytorycznym i nie narusza prawa. Podzielając stanowisko organu I instancji, Minister podał, że obszar dotychczas niewpisany do rejestru zabytków jako część Ogrodu G. w W, obejmujący teren nieruchomości ew. nr [...] i [...] obręb [...], w aktualnym stanie zachowania utrzymał elementy definiujące go jako zabytek o wartościach historycznych i naukowych. Stanowi on komplementarny element dawnego założenia Ogrodu G., bez którego niemożliwe jest uczytelnienie jego historycznego kontekstu przestrzennego. Przedmiotowy teren ma bezpośrednie związki historyczne z koncepcją ww. założenia, posiada widoczne relacje widokowe ze Wzgórzem [...] i zespołem kościelnym, dokumentując dawną kompozycję całości założenia Ogrodu G.. Na przedmiotowym terenie zachowały się czytelne elementy zagospodarowania ww. założenia ogrodowego w postaci dwóch stawów (o zróżnicowanej wielkości i formie), przebiegu dawnej alei dębowej oraz zagospodarowania zielenią, pośród której znajdują się okazy cennego starodrzewu. Tym samym decyzja z 1 lipca 2024 r. jest koniecznym dopełnieniem zakresu ochrony prawnej wynikającej z treści decyzji z 10 lipca 1989 r. Jednocześnie decyzja z 1 lipca 2024 r. dotyczy obszaru, którego wartości można ocenić indywidualnie. Minister podał, że obszar wpisany do rejestru zabytków mocą powyższej decyzji jest pozostałością po kompozycji romantycznego ogrodu G.2 w G. o charakterze komemoratywnym, założonego w początku XIX w. Pomimo przekształceń na przedmiotowym obszarze, które miały miejsce na przestrzeni dziejów, w tym głównie w okresie powojennym, posiada on cechy świadczące o jego historycznym zagospodarowaniu jako założenia parkowo-ogrodowego. Dokumentuje tym samym dawną formę zieleni komponowanej oraz posiada indywidualne wartości historyczne i naukowe. Zgodnie z komparycją decyzji z 1 lipca 2024 r. przedmiotem ochrony prawnej jest zabytek odpowiadający klasyfikacji zgodnej z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. g u.o.z. Oznacza to, że ochronie tej podlega historyczne zagospodarowanie dawnego G.2 w G., w zakresie jego kompozycji. Oznacza to potrzebę utrzymania i uczytelnienia układu ścieżek oraz układu wodnego oraz zachowania udziału i proporcji zieleni, w tym okazów starodrzewu. Ochroną konserwatorską objęty jest zabytek o charakterze założenia ogrodowo-parkowego, zatem wbrew twierdzeniom skarżącej, do rejestru zabytków nie została wpisana wtórna, współczesna zabudowa, znajdująca się na terenie działki ew. nr [...] obręb [...]. Jest ona położona na terenie wpisanym do rejestru zabytków, co oznacza, że prowadzone przy tych obiektach inwestycje ingerujące w układ kompozycyjny oraz wartości krajobrazowe Ogrodu G., wymaG.2ą uzyskania pozwolenia organu ochrony zabytków. Natomiast same obiekty budowlane nie stanowią substancji zabytkowej ww. założenia. Ponadto wartość poszczególnych elementów kompozycji dawnego G.2 została oceniona w ich aktualnym stanie zachowania i świadomością przekształceń, jakim podlegały od momentu powstania ww. ogrodu pamięci. Nie jest zatem uzasadniony zarzut dotyczący objęcia ochroną konserwatorską jedynie części stawu znajdującego się na terenie działki ew. nr [...] obręb [...]. Jak wynika z ustaleń organu I instancji obie ww. działki są wygrodzone, zatem posiadają czytelne granice w terenie. Utrzymanie układu wodnego na przedmiotowym terenie jest w pełni możliwe, co wynika z warunków omówionych w "Ekspertyzie hydrologiczno-przyrodniczej" z 2007 r. Minister wskazał, że nie budzi jego wątpliwości zasadność rozstrzygnięcia przez organ I instancji o niewpisaniu do rejestru zabytków pozostałej części obszaru, wobec którego toczyło się postępowanie wszczęte z urzędu w 2007 r. Poza tym organ odwoławczy dodał, że przedmiotowy zabytek został rozpoznany prawidłowo przez MWKZ. Obszar dawnego ogrodu pamięci G.2 w G. zachował się w formach czytelnie dokumentujących jego dawną funkcję, a obecny sposób jego użytkowania pozwala na utrzymanie tego stanu rzeczy. Istniejące na jego terenie elementy kompozycji założenia ogrodowo-parkowego posiadają wysokie walory historyczne i naukowe dotyczące samej idei G.2, jego związków z założeniem dworskim w G. oraz relacji przestrzennej z zespołem kościelnym na skarpie. Z uwagi na usytuowanie i zagospodarowanie obszar ten posiada również wysokie walory krajobrazowe. Poza warstwą materialną, substancja zabytkowa ww. obszaru wyraża się także w tożsamości i tradycji historycznej miejsca. Oznacza to, że teren ten jest miejscem upamiętnienia zarówno w sferze materialnego, jak i niematerialnego dziedzictwa kulturowego Warszawy, a także zachowania pamięci o dawnych ideach i dążeniach członków rodziny P.. W ocenie Ministra wpisanie omawianego terenu do rejestru zabytków realizuje interes społeczny, zachowania integralności i czytelnej tożsamości znaczeniowej terenu dawnego Ogrodu G. położonego w rejonie ulic [...] i [...] w Warszawie. Minister wskazał, że w trakcie postępowania organy ochrony zabytków miały przede wszystkim na uwadze konieczność stworzenia warunków dla prawidłowej ochrony wartości zabytkowych danego obiektu, ustalonych na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Organy te winny uwzględniać interes społeczny, wyrażający się w obowiązku objęcia nieruchomości ochroną konserwatorską, jeśli reprezentuje ona wartości istotne z punktu widzenia dziedzictwa kulturowego. Zwrócił uwagę na treść art. 4 u.o.z. Stwierdził, że obszar części Ogrodu G., w granicach nieruchomości ew. nr [...] i [...] obręb [...], posiada samoistne wartości historyczne i naukowe, które pozwalają na objęcie go indywidualną ochroną prawną. Omawiany obiekt odpowiada definicjom legalnym zabytku, literalnie je wypełniając, a jako taki, podlega ochronie i opiece bez względu na stan zachowania w całości. W rozpatrywanej sprawie wartości zabytkowe zostały ustalone dla ww. obszaru z uwzględnieniem jego stanu zachowania oraz sposobu użytkowania na dzień wydania decyzji. Ocenie podlegały m. in. walory przestrzenne, kompozycyjne, które reprezentują jego wartości zabytkowe. Przedmiotowy obszar, jako dokument minionej epoki posiada wartości naukowe i stanowi materiał do dalszych badań w tym zakresie. Minister zwrócił również uwagę, że wydanie przez organ I instancji decyzji z 1 lipca 2024 r. w żaden sposób nie koliduje z faktem wpisania do rejestru zabytków zespołu kościelnego na podstawie decyzji z 10 lipca 1989 r., ani też ujęciem obszaru Ogrodu G. wraz z otoczeniem w gminnej ewidencji zabytków, utworzeniem [...] Parku Kulturowego, uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz ochroną "[...]" i pomników przyrody Dzielnicy [...], sprawowaną na podstawie ustawy o ochronie przyrody; wskazane formy ochrony nie odnoszą się do tożsamych obszarów i obiektów oraz zostały ustanowione na podstawie odrębnych przepisów prawa. Na koniec Minister ocenił, że podniesione (w odwołaniu) naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. nie mogło mieć decydującego znaczenia dla legalności decyzji organu I instancji. W skardze skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: - naruszenie przepisów prawa materialnego: a) art. 3 pkt 1 u.o.z. poprzez błędne rozpoznanie przedmiotu ochrony polegające na: nieprecyzyjnym określeniu jego granic, uznaniu za zabytki budynków i budowli współczesnych, odmienne niż w decyzji z 10 sierpnia 1989 r. określenie chronionych wartości, b) art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. g u.o.z. poprzez uznanie za zabytek ogrodu, który nie istnieje, a jego odtworzenie nie jest możliwe, c) art. 105 k.p.a. poprzez niezastosowanie i prowadzenie postępowania pomimo konieczności jego umorzenia ze względu na bezprzedmiotowość, bowiem w 1989 r. prowadzono postępowanie w sprawie wpisania do rejestru zabytków także w stosunku do działek nr 5 i nr 9 i wówczas nie uznano ich za zabytek, co znalazło odzwierciedlenie w decyzji z 10 sierpnia 1989 r., d) art. 105 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i prowadzenie postępowania pomimo konieczności jego umorzenia ze względu na bezprzedmiotowość, bowiem działki nr [...] i [...] są już objęte ochroną prawną na podstawie innych przepisów szczególnych: - art. 16 u.o.z. poprzez wpisanie do rejestru zabytków obszaru już chronionego jako park kulturowy na podstawie uchwały nr [...] Rady m. st. Warszawy z [...] marca 2012 r. w sprawie utworzenia [...] Parku Kulturowego, - art. 22 ust. 4 u.o.z. poprzez wpisanie ogrodu "G." wraz z otoczeniem do gminnej ewidencji zabytków, - miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego – uchwała nr LI/1500/2013 Rady m. st. Warszawy z 7 marca 2013 r., - art. 40 ustawy o ochronie przyrody poprzez uznanie za zabytki drzew i krzewów uznanych wcześniej za pomniki przyrody – uchwała Rady m. st. Warszawy z 30 listopada 2017 r. w sprawie pomników przyrody położonych na terenie Dzielnicy [...] m. st. Warszawy, - ustawy o ochronie przyrody poprzez uznanie za zabytek terenu będącego rezerwatem przyrody "[...]" – zarządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z 14 czerwca 1996 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody, e) art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP poprzez nieproporcjonalną ingerencję w prawo własności bez wykazania konieczności, f) naruszenie zasady indywidualizacji – wpis zbiorczy, bez selekcji, g) res iudicata – obszar ten został wyłączony z wpisu decyzją z 1989 r., brak nowych okoliczności, - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego, brak wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych, niezałączenie akt postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z 10 sierpnia 1989 r., nieuwzględnienie tożsamości przedmiotu postępowania zakończonego ww. decyzją z obecnym postępowaniem, brak analizy stosunków wodnych chronionego terenu, nieuzasadnione objęcie ochroną tylko części stawu na działce nr 5 przy jednoczesnym pozostawieniu pozostałego fragmentu tego zbiornika poza rejestrem zabytków, objęcie ochroną budynków i budowli zlokalizowanych na dz. nr 9, pozbawionych jakichkolwiek walorów zabytkowych, niewskazanie zmian pozwalających uznać, iż zabytkowy obiekt zachował się skoro w 1989 r. stwierdzono, że nie nosi cech zabytku, nieuwzględnienie, że wpisem do rejestru zabytków objęto obiekty przyrodnicze już poddane ochronie na podstawie prawa o ochronie przyrody, b) art. 10 § 1 w zw. z art. 40 § 2 k.p.a. poprzez notoryczne pozbawianie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, polegające na doręczeniu pism i zaskarżonej decyzji z pominięciem pełnomocnika ustanowionego w sprawie, co narusza zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu oraz podważa zasadę dotyczącą pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa, c) art. 80 k.p.a. przez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego przejawiającą się w wybiórczej ocenie materiału dowodowego, skupienie się na aspektach historycznych oraz na przyszłej zabudowie w celu odtworzenia "zabytkowego" charakteru a nie aktualnym stanie działek nr 5 i nr 9 pozbawionych aktualnie cech zabytku, pominięcie, że w 1989 r. działki te nie zostały uznane za zabytek, a stan faktyczny i prawny nie uległ od tego czasu zmianie, d) art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; "p.p.s.a."), poprzez wydanie decyzji bez ustosunkowania się do argumentacji przedstawionej przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego w piśmie z 15 maja 2007 r., z 17 października 2007 r., z 14 listopada 2007 r., odwołania z 28 listopada 2007 r. w sytuacji, gdy przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji związany był oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wiążącym prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 2137/09, w którym Sąd wskazał na konieczność ustosunkowania się do zarzutów skarżącej, a którym to obowiązkom uchybił MWKZ. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra z 21 maja 2025 r., znak: DOZ-OAiK.650.776.2024.ML, utrzymująca w mocy decyzję MWKZ z 1 lipca 2024 r., wpisującą do rejestru zabytków województwa mazowieckiego Ogród G. położony w Warszawie w rejonie uli [...] i [...] na terenie działek ew. nr [...] i [...] obręb [...] (część niewpisana do rejestru zabytków decyzją z 10 lipca 1987 r., nr rej. [...]), w granicach oznaczonych na załączniku graficznym, oraz orzekającą o niewpisaniu do tego rejestru obszaru działek ew. nr [...], [...], części działki [...] obręb [...] i części działki ew. nr [...] obręb [...]. W ocenie Sądu, decyzja ta nie narusza prawa; została poprzedzona postępowaniem, w trakcie którego zgromadzono wystarczający materiał dowodowy; zawiera jego analizę – w efekcie oznaczenie i kwalifikację zabytku, ze wskazaniem na jego wartości; przedstawia stanowisko co do zarzutów odwołania, z podaniem przyczyn, dla których nie mogły one wywołać zamierzonego skutku. Rozwijając tę ocenę Sąd na wstępie wyjaśnia, że nie stwierdził, aby decyzja Ministra, rozpatrująca merytorycznie odwołanie skarżącej (uznanej za stronę postępowania, choć nie posiada ona tytuł prawnego do żadnej z działek ewidencyjnych, co do których rozstrzygnięto w ww. sposób przywołanym decyzjami (v. m.in. Kw nr [...])), już tylko z tego powodu była wadliwa. W tym zakresie, co do legitymacji procesowej skarżącej, Sąd kierował się wyrokiem tut. Sądu z 4 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 940/08 (nie znajdując podstaw do odstąpienia od stosowania oceny w wyroku tym zawartej). Dalej, Sąd stwierdza, że nie znalazł podstaw prawnych, aby przyjąć, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja wydana została z naruszeniem art. 105 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, czy też, aby decyzje te dotknięte były wadą nieważności z uwagi na rozstrzygnięcie nimi sprawy już rozstrzygniętej decyzją ostateczną pozostającą w obrocie prawnym (tj. z naruszeniem zakazu res iudicata, v. art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). Argumentacja skarżącej w tym zakresie, prezentowana także w postępowaniu odwoławczym, została poddana ocenie przez Ministra, a Sąd stanowisko organu odwoławczego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uznaje za właściwe. Wbrew treści skargi nie można bowiem - zdaniem Sądu - przyjąć, aby zachodziła tożsamość przedmiotowa pomiędzy decyzją o wpisie do rejestru zabytków z 10 lipca 1989 r., a decyzją wydaną w I instancji w niniejszej sprawie (podtrzymaną następnie przez Ministra), a tylko wówczas można byłoby uznać, że zaskarżona decyzja jest dotknięta kwalifikowaną wadą. Sąd zauważa przy tym, że ww. decyzją z 1989 r. Konserwator Zabytków m. st. Warszawy wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] zespół kościelny p.w. [...] położony przy ul. [...] w W., na wzgórzu [...] (na skarpie), złożony z następujących obiektów: 1. Kościół p.w. [...] z 1846 r. (wpisany indywidualnie do rejestru pod numerem[...] decyzją z 1 lipca 1965 r.); 2. Dzwonnica z 1881 r.; 3 Plebania z 1878 r.; 4 [...] z 1872 r.; 5. Cmentarz kościelny z ogrodzeniem z końca XIX w. wraz ze skarpą z systemem korytarzy podziemnych tzw. [...] z początku XIX w., a granice zespołu oznaczył na załączniku graficznym do ww. decyzji. Decyzja ta zawiera jedno rozstrzygnięcie, tj. o wpisie do rejestru zabytków, a więc nie rozstrzygnięto w niej "odmownie" w stosunku do innych obiektów czy nieruchomości gruntowych (jeśli nawet objęto je wówczas postępowaniem). Niezależnie więc od tego, w jakim zakresie organ konserwatorski uruchomił postępowanie, które następnie zakończył ww. decyzją z 1989 r., decyzja tego organu nie stanowiła "przeszkody" do wydania zapadłej w sprawie w I instancji decyzji. Ta ostatnia z wymienionych, z 1 lipca 2024 r., orzeka o wpisie do rejestru Ogrodu G. w rejonie ulic [...] i [...] na terenie działek nr ew. [...] i [...], obręb [...] (z zaznaczeniem, że jest to część niewpisana do rejestru decyzją z 1989 r.), natomiast decyzja z 1989 r. nie zawiera żadnego rozstrzygnięcia co do tego obszaru, ani poprzez wpis, ani poprzez orzeczenie o niewpisaniu do rejestru zabytków. Dlatego też zarzuty skargi dotyczące tego zagadnienia Sąd uznał za nieskuteczne, i nie zgadza się ze skarżącą, że objęty niniejszym postępowaniem obszar został "wyłączony z wpisu decyzją z 1989 r. ([...])". Sąd nie podzielił także zarzutu skargi wskazującego na naruszenie art. 105 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie z uwagi na zastosowanie ochrony poprzez wpis do rejestru zabytków nieruchomości objętych już innymi formami ochrony. Sąd dostrzega w tym miejscu, że zgodnie z przepisami u.o.z. jedyną materialnoprawną przesłanką wpisu do rejestru zabytków jest uznanie nieruchomości lub jej części za zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z. Zgodnie z tym przepisem zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Omawiana ustawa ani żadna inna regulacja prawna nie zawiera negatywnej przesłanki dopuszczalności wpisania nieruchomości do rejestru z uwagi na przykład na ustalenia planu miejscowego, czy zastosowanie wobec tej nieruchomości jednej z form ochrony przyrody z ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tj. Dz. U. z 2026 r., poz. 13). Rację ma także Minister, który -odpowiadając na zarzuty skarżącej w ww. materii- wskazał, że przywołane przez nią formy ochrony nie odnoszą się do tożsamych obszarów i obiektów, i zostały ustanowione na podstawie odrębnych przepisów prawa; decyzje wydane w niniejszej sprawie (z zastosowaniem ochrony konserwatorskiej), nie stanowią tym samym "powielenia" form ochrony prawnej dla przedmiotowego obszaru. Warto przy tym też zaakcentować, że organ konserwatorski wpisując nieruchomość do rejestru zabytków nieruchomych, a więc decydując o zastosowaniu najwyższej ochrony prawnej przewidzianej w u.o.z., nie ocenia czy dany wpis pozostaje w zgodności z ustaleniami dla tego terenu w planie. W tym zakresie plan miejscowy ma charakter wtórny i powinien być dostosowany do wymogów wynikających z ochrony zabytków (zob. art. 15 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, Dz. U. z 2024 r., poz. 1130). Nadto, pomimo ochrony danego terenu pod względem konserwatorskim w planie miejscowym (v. art. 7 pkt 4 u.o.z.), organ ochrony zabytków może uznać, że z uwagi na wartości zabytkowe jakie reprezentuje (i niezależnie od ustaleń planu) oraz cele określone w art. 4 u.o.z. (np. zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie; zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków), powinien być on objęty ochroną poprzez wpis do rejestru zabytków. Analizując sprawę Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów procesowych w stopniu istotnym. Przede wszystkim Sąd zauważa, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było od 2007 r. Zostało wszczęte z urzędu, o czym MWKZ poinformował pismem z 23 kwietnia 2007 r. oraz z 26 września 2007 r. Na wcześniejszym jego etapie wydana została decyzja o wpisie do rejestru zabytków (z 12 listopada 2007 r., nr 1568/2007), która jednak nie ostała się w obrocie prawnym; została uchylona decyzją Ministra z 26 maja 2011 r. Wskazana decyzja Ministra o charakterze kasacyjnym (art. 138 § 2 k.p.a.), zapadła po wyroku tut. Sądu z 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 2137/09. Organy orzekające w sprawie zobligowane były uwzględnić wskazania co do dalszego postępowania zawarte w tym wyroku; i zdaniem Sądu obowiązkowi temu (znajdującemu oparcie w art. 153 p.p.s.a.), sprostały. Wyjaśnienia wymaga, że kwestionując decyzję Ministra, Sąd w ww. wyroku zarzucił naruszenie przepisów postępowania, brak rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy, pominięcie zarzutów odwołania – stanowiska skarżącej. Orzekając po tym wyroku Minister za konieczne uznał skierowanie sprawy do etapu I instancji, a MWKZ prowadząc raz jeszcze postępowanie w sprawie uzupełnił akta o nowe dowody, w tym o protokół oględzin obszaru będącego przedmiotem postępowania z 14 grudnia 2022 r. oraz o opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 20 czerwca 2023 r. dotyczącą Ogrodu G.-G.2 na [...] w Warszawie. Ten ostatni dowód zawiera analizę konserwatorską, wskazującą w efekcie na wartości zabytkowe Pamiątkowego G.2 w G. założonego w 1821 r. przez A. P., wraz ze stawem [...] i małą sadzawką w granicach działek ew. nr [...] i [...]. W oparciu o tak uzupełniony materiał dowodowy orzekły następnie organy obu instancji, dokonując oceny tego materiału i wskazując na powody zastosowania w stosunku do ww. dwóch działek ochrony prawnej. Sąd nie stwierdził więc, aby doszło do naruszenia przepisów procesowych; uznał, że postępowanie dowodowe/wyjaśniające miało miejsce, a zgromadzone dowody pozwalały na dokonanie oceny co do objęcia zabytkowego terenu – Ogrodu G. w rejonie ulic [...] i [...] wpisem do rejestru zabytków. Sąd przyjął także, że Minister nie naruszył orzekając zasady swobodnej oceny dowodów uregulowanej w art. 80 k.p.a. Ocena tego organu nie ma bowiem charakteru dowolnego, inaczej rzecz ujmując: znajduje oparcie w dowodach/oparta jest na ocenie całokształtu materiału dowodowego. I tak, wobec zgromadzonych dowodów, organ ten mógł przyjąć za organem I instancji, że obszar dotychczas niewpisany do rejestru zabytków jako część Ogrodu G. w W, obejmujący teren nieruchomości ew. nr [...] i [...] obręb [...] w aktualnym stanie zachowania utrzymał elementy definiujące go jako zabytek o wartościach historycznych i naukowych; stanowi komplementarny element dawnego założenia Ogrodu G., bez którego niemożliwe jest uczytelnienie jego historycznego kontekstu przestrzennego. Na podstawie map z lat 1866-2023 ustalono, że granice historycznego G.a i G.2 nie uległy zmianie; obszar gruntów posiadłości g. przeznaczonych w 1821 r. na założenie pamiątkowego G.2 pokrywa się z granicami aktualnej działki o nr ew. 5, natomiast mała sadzawka ze źródłem włączona do posiadłości w wyniku zamiany gruntów i zagospodarowana jako część ogrodu, odpowiada aktualnej działce o nr ew. 9 (v. str. 13 opinii NID). Ogród G. wiąże się ściśle z dziejami rodu P. oraz dóbr ziemskich Służew i [...]. Opracowana przez Stanisława Kostkę P. koncepcja założenia krajobrazowego rozpoczęta w drugiej dekadzie XIX w. została przerwana śmiercią pomysłodawcy, zyskując mniejszą skalę i narodowo-patriotyczny charakter. Tworzony staraniem rodziny P. oraz przedstawicieli arystokracji i inteligencji "Gay od przyjaciół" upamiętniać miał wybitnego kolekcjonera i polityka epoki S K. oraz polityka i publicystę Ignacego P.. Część Ogrodu G. w W, obejmująca ww. działki ew., ma bezpośrednie związki historyczne z koncepcją omawianego tu założenia, tj. posiada widoczne relacje widokowe ze Wzgórzem [...] i zespołem kościelnym, dokumentując dawną kompozycję całości założenia Ogrodu G.. Zachowały się czytelne elementy zagospodarowania w postaci dwóch stawów, przebiegu dawnej alei dębowej oraz zagospodarowania zielenią, pośród której znajdują się okazy cennego starodrzewu. Tym samym orzeczony w niniejszej sprawie wpis jest dopełnieniem zakresu ochrony prawnej wynikającej z decyzji z 1989 r. (w której uzasadnieniu dotyczącym objętego ochroną zespołu kościelnego powołano się na istniejące w XIX w. założenie romantyczne "G.-G.2"). Pomimo przekształceń, do jakich doszło na tym terenie (głównie w okresie powojennym), posiada on cechy (jak wskazał wyspecjalizowany organ, jakim jest Minister), świadczące o jego historycznym zagospodarowaniu jako założenia parkowo-ogrodowego. Zachował się w formach czytelnie dokumentujących jego dawną funkcję, a obecny sposób jego użytkowania pozwala na utrzymanie tego stanu rzeczy. Dokonując takiej oceny Minister prawidłowo zwrócił uwagę na cyt. już powyżej art. 3 pkt 1 u.o.z., ale też na przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. g tej ustawy, określający, że ochronie i opiece bez względu na stan zachowania podleG.2ą zabytki będące m.in. parkami, ogrodami i innymi formami zaprojektowanej zieleni. Wyjaśnił także, że przedmiotem ochrony prawnej jest zabytek odpowiadający klasyfikacji zgodnej z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. g u.o.z., co oznacza, że ochronie podlega historyczne zagospodarowanie dawnego G.2 w G. (ale już nie wtórna, współczesna zabudowa występująca na tym terenie). Zaznaczył, że wartości zabytkowe tego terenu zostały ustalone z uwzględnieniem jego stanu zachowania oraz sposobu użytkowania. Podkreślił znaczenie walorów przestrzennych i kompozycyjnych (powiązania widokowe, relacje przestrzenne, zabytkowe drzewa z główną aleją – nośnik autentyzmu, świadectwo trwałości koncepcji ogrodowej), a także że przedmiotowy obszar jako dokument minionej epoki, posiada wartości historyczne i naukowe (odpowiadając tym samym definicji zabytku). Sąd wyjaśnia jednocześnie, że stosownie do art. 9 ust. 1 u.o.z. do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków (z urzędu lub na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy). W ustawie nie określono ścisłych kryteriów kwalifikowania poszczególnych zabytków do odpowiednich form ochrony. W rozpoznawanej sprawie organy wykazały - zdaniem Sądu - wartości zabytkowe terenu dawnego Ogrodu G. położonego w rejonie ulic [...] i [...], przemawiające za jego objęciem reżimem ochrony, jakim jest wpis do rejestru zabytków. Zgodzić się należy z Ministrem, że wpisanie tego terenu do rejestru leży w interesie społecznym, służy zachowaniu integralności i czytelnej tożsamości znaczeniowej tego zabytkowego miejsca. Dodać również trzeba, że w świetle objęcia zabytków przez ustawodawcę ochroną i opieką bez względu na stan ich zachowania (v. art. 6 u.o.z.), zły stan zachowania ocenianego terenu – dawnego założenia ogrodowo-parkowego, pozostaje bez wpływu na zachowane wartości zabytkowe, jeśli nie nastąpił w stopniu powodującym utratę wartości, o których mowa w art. 3 ust. 1 u.o.z., co w rozpoznawanej sprawie - jak wykazały organy orzekające - nie występuje. Zatem, zdaniem Sądu, w sprawie nie doszło też do naruszenia art. 64 ust. 3 Konstytucji RP (przywołanego w skardze). Wpis do rejestru zabytków stanowi konstytucyjnie dopuszczalną formę ograniczenia prawa własności, a organy orzekające w sprawie dokonały prawidłowego ważenia dobra wspólnego (ochrona dziedzictwa kulturowego) oraz interesu indywidualnego (prawo własności) i wykazały, że zastosowane ograniczenie prawa własności, przewidziane ustawą (art. 9 ust. 1 u.o.z.), służy ochronie konstytucyjnie chronionego dobra (art. 5 i art. 73 Konstytucji RP), i nie wykracza poza to, co niezbędne do osiągnięcia celu (czyli zachowania pozostałości po dawnym założeniu ogrodowo-parkowym), ochroną obejmując "wyłącznie" układ kompozycyjny, wartości krajobrazowe. Podsumowując, Sąd nie stwierdził, aby w sprawie naruszono przepisy prawa. Organy przeprowadziły postępowanie w zgodzie z art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 85 § 1 k.p.a.; Minister nie naruszył art. 15 k.p.a. ani art. 153 p.p.s.a., odnosząc się do wszystkich kwestii istotnych prawnie, w tym tych ważnych dla skarżącej – odwołującej się. Wyjaśnił także zastosowanie w sprawie konkretnych przepisów prawa materialnego – u.o.z. Wnioski, konkluzje oraz odniesienie do podstawy prawnej tego organu znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.), któremu również nie można zarzucić uchybień. Poza tym Sąd nie stwierdził naruszenia przez Ministra art. 40 § 2 k.p.a.; decyzja zaskarżona doręczona bowiem została pełnomocnikowi skarżącej ustanowionemu w sprawie. Naruszenie tego przepisu przez MWKZ miało zaś miejsce, ale wadliwość ta nie wywołała dla skarżącej negatywnego skutku; jej odwołanie zostało wniesione z zachowaniem terminu i merytorycznie rozpatrzone. W sytuacji zaś, gdy wadliwość doręczenia nie powoduje żadnych ujemnych konsekwencji dla strony, a zwłaszcza nie pozbawia jej możliwości skorzystania ze środków zaskarżenia, brak jest podstaw do eliminowania decyzji z obrotu prawnego wyłącznie z powyższego powodu. W tych warunkach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło