VII SA/Wa 1807/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maria Tarnowska po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. W. i M. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D. W. i M. W. ("wnioskodawcy") złożyli formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Wskazali w nim m.in., że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości [...] zł. miesięcznie. Podali, że są współwłaścicielami dwóch działek o powierzchni [...] m². Oświadczyli, że nie posiadają domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Dodali, że w domu nie posiadają ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Wskazali koszty utrzymania mieszkania na [...] zł, oraz [...] zł na leki na osobę. Wnioskodawcy dodali, że ponoszą koszty postępowań sądowych, które przekraczają ich dochody. Zarządzeniem z dnia [...] września 2017r. wnioskodawca został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie m.in. właściwego uzasadnienia wniosku poprzez podanie okoliczności wskazujących na złą sytuację majątkową i wskazanie oraz udokumentowanie innych niż związane z utrzymaniem mieszkania stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym skarżących z podaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości, poniesionych w przeciągu ostatnich 3 miesięcy. Wnioskodawcy odebrali ww. wezwanie w dniu [...] października 2017 r. i do dnia rozpoznawania wniosku przez referendarza sądowego nie odpowiedzieli na nie. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, stwierdzając, że nie przedstawili on swojej sytuacji materialnej w sposób niebudzący wątpliwości, zwłaszcza w zakresie pochodzenia środków, z których wnioskodawcy się utrzymują. Pismem z dnia [...] grudnia 2017 r. wnioskodawcy, w ustawowym terminie, wnieśli sprzeciw od tego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawcy wskazali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości [...] zł. miesięcznie. Podali, że są współwłaścicielami dwóch działek o powierzchni [...] m². Oświadczyli, że nie posiadają domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Dodali, że w domu nie posiadają ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Wskazali koszty utrzymania mieszkania na [...] zł, oraz [...] zł na leki na osobę. Wnioskodawcy dodali, że ponoszą koszty postępowań sądowych, które przekraczają ich dochody. Rozpoznając niniejszą sprawę, należy stwierdzić, że analizując złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajdują się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Opierając się na informacjach, zawartych w formularzu, referendarz uznał, że wnioskodawcy nie wyjaśnili w nim wystarczająco i bez żadnych wątpliwości swojej sytuacji finansowej i majątkowej. W oparciu o udzielone informacje nie można było jednoznacznie stwierdzić, że są osobami, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonym przez nich w formularzu są mało precyzyjne i nieoczywiste oraz uniemożliwiają wszechstronne i obiektywne zbadanie ich sytuacji finansowej. Należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, sytuacja finansowa wnioskodawców budziła wątpliwości i słusznie referendarz przyjął, że brak informacji o dokładnych źródłach utrzymania wnioskodawców, uniemożliwił przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto, z przeprowadzonych przez referendarza ustaleń wynika, że wnioskodawcy uzyskują wystarczające dochody by uiścić wpis sądowy od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Sąd w pełni podziela pogląd referendarza, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy brak działania i współdziałania z Sądem przez wnioskodawców w tym zakresie spowodowały, że złożone przez nich oświadczenia nie mogły zostać zakwalifikowane jako zawierające niezbędne dane do oceny ich stanu majątkowego. Skoro dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie były ogólnikowe i niepełne, to wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień, co też referendarz uczynił. Wnioskodawcy jednak nie nadesłali dodatkowych informacji, co uniemożliwiło prawidłową ocenę możliwości materialnych strony. Należy zaznaczyć, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Ponadto, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.