VII SA/Wa 1848/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Nowak, , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.), Protokolant st. ref. Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi G. B. i T. B. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...]czerwca 2013 r,. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków skargę oddala. I. Stan sprawy 1. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku G. B. oraz T. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2012 r. znak [...], w części dotyczącej skreślenia z rejestru zabytków kanału wodnego i budynku elektrowni w S. wraz z wyposażeniem, tj. turbiną firmy "S.", dwoma piecami i suwnicą ręczną, wpisanych do rejestru zabytków pod nr [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w S. z dnia [...] lipca 1996 r. - - uchylił decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2012 r. znak [...] w części dotyczącej turbiny parowej firmy "S." oraz dwu pieców do wytwarzania pary z budynku głównego dawnej elektrowni w S. wpisanej do rejestru zabytków pod nr [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w S. z dnia [...] lipca 1996 r., i w tym zakresie: skreślił z rejestru zabytków turbinę parową firmy "S." oraz dwa piece do wytwarzania pary znajdujące się w budynku dawnej elektrowni w S. wpisanej do rejestru zabytków pod nr [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w S. z dnia [...] lipca 1996 r., a w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2012 r. znak [...]. Decyzja została wydana na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c i e, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 i art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 z pózn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 kpa. 2. W uzasadnieniu decyzji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podał, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w S. decyzją z dnia [...] lipca 1996 r. wpisał do rejestru zabytków zespół elektrowni miejskiej w S. położony na działce nr geod. [...], w składzie: (a) budynek elektrowni wraz z wyposażeniem technicznym; wyposażenie stanowi turbina firmy "S.", dwa piece oraz suwnica ręczna, (b) wieża ciśnień, (c) kanał wodny, (d) budynek stancji pomp, wskazując w uzasadnieniu swojej decyzji, że zespół elektrowni, wraz z dobrze zachowanym wyposażeniem technicznym, jest znakomitym przykładem zabytku techniki, a ponadto stanowi wyjątkowy element Sygn. akt VII SA/Wa 1848/13 zespołu urbanistycznego miasta S. Posiada także duże wartości muzealne, a jego wyposażenie jest znaczącym elementem tradycji technicznej. Z tych przyczyn zespół zasługuje na ochronę konserwatorską. Z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków przedmiotowego zabytku wystąpili jego właściciele – G. i T. B. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. odmówił skreślenia z rejestru zabytków: kanału wodnego i budynku elektrowni wraz z wyposażeniem, tj. turbiną firmy "S.", dwoma piecami i suwnicą ręczną, oraz skreślił z rejestru zabytków: wieżę ciśnień i budynek stacji pomp. 3. W uzasadnieniu decyzji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że przedmiotem ochrony konserwatorskiej na mocy decyzji z dnia [...] lipca 1996 r. jest zespół elektrowni miejskiej w S. przy ul. S. Najcenniejszymi obiektami tego zespołu są: budynek dawnej elektrowni, którego budowę ukończono w 1931 r. wraz z ocalałym wyposażeniem, tj. turbiną firmy "S.", dwoma piecami i suwnicą ręczną. Ważnym elementem, historycznej tożsamości tego miejsca jest zachowany kanał wodny, łączący teren byłej elektrowni z C. Zespół elektrowni jest znakomitym przykładem zabytku techniki, stanowiącego wyjątkowy element zespołu urbanistycznego miasta S. Na walory artystyczne budynku głównego elektrowni zwrócono już uwagę w 1937 r. na kartach "Przewodnika ilustrowanego po województwie b.". Zdaniem organu, zespół dawnej elektrowni jest zabytkiem architektury oraz techniki o wyjątkowych w skali S. walorach artystycznych (budynek główny elektrowni), historycznych i naukowych, m. in. jako świadectwo rozwoju przemysłu w tej części Polski, bazującego na twórczym wykorzystaniu importowanych technologii do realizacji polskich zakładów przemysłowych o ponadregionalnym znaczeniu, które to wartości zdecydowały o objęciu tego zabytku ochroną konserwatorską. Z ustaleń organu wynika, że w chwili obecnej budynek główny dawnej elektrowni, przekształconej w latach 60. XX wieku w kotłownię Zakładu P., jest, podobnie jak znajdujące się w jego wnętrzu wyposażenie, w złym stanie technicznym w wyniku rabunkowej dewastacji i wieloletnich zaniedbań ze strony właścicieli w utrzymaniu i zabezpieczeniu tego obiektu. Pomimo widocznych śladów zniszczeń, w tym pokrycia dachowego, co skutkuje katastrofalną dla budynków penetracją murów przez wody opadowe i zmarzlinę, budynek główny dawnej elektrowni zachował w dość Sygn. akt VII SA/Wa 1848/13 dobrym stanie swoją bryłę, ogólną dyspozycję wnętrz, otworów okiennych i detalu architektonicznego na zewnątrz z klasycznym, dla czasu powstania tego budynku, opracowaniem elewacji nieotynkowaną cegłą, Dyrektor Muzeum Techniki w W. w specjalistycznej opinii z dnia 12 kwietnia 2013 r., sporządzonej na wniosek Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do sprawy niniejszej, stwierdził, że w odniesieniu do pozostałości turbiny parowej oraz reliktów dwu pieców do wytwarzania pary, wobec stopnia ich zniszczenia oraz utraty przez nie waloru dokumentu przeszłości, zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, natomiast suwnica ręczna dwudźwigarowa zachowała się w swoim pierwotnym stanie, dlatego w ocenie autora opinii, zabytku tego nie powinno się skreślać z rejestru zabytków, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził więc, w oparciu o cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, że całość wyposażenia, którego relikty zachowały się we wnętrzu budynku głównego byłej elektrowni świadczy o historii tego obiektu i przemianach technologicznych wymuszanych zmianą jego przeznaczenia, Dawna turbina parowa oraz piece uległy zniszczeniu w takim stopniu, iż utraciły swój walor dokumentu przeszłości. W przypadku turbiny zachował się jedynie główny korpus, jednak bez integralnych elementów wyposażenia, w tym zegarów i tabliczek znamionowych, które to wyposażenie pozwalałoby na prawidłową identyfikację obiektu. W odniesieniu do dwu pieców, zachowały się wyłącznie ich pozbawione czytelności aż relikty w gruzowisku wewnątrz obudów architektonicznych. Zatem, zdaniem organu, oba te składniki wyposażenia - dawna turbina parowa oraz piece uległy zniszczeniu w stopniu powodującym utratę ich wartości zabytkowej, a zatem zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Zdaniem organu, najlepiej zachowanym elementem wyposażenia budynku głównego dawnej elektrowni jest historyczna suwnica ręczna, pochodząca z około połowy XX wieku, która nie wykazuje żadnych istotnych braków jego podstawowego wyposażenia. Pomimo widocznych śladów zużycia, suwnica pozostaje nadal cennym świadectwem historycznym i naukowym rozwoju tego zakładu oraz rozwoju techniki na obszarze północno-wschodniej Polski. Kanał wodny, zdaniem organu, jest ważnym elementem tożsamości miejsca, a jego zaniedbanie w żaden sposób nie umniejsza wartości historycznych i naukowych tego obiektu inżynierii ziemnej, a ponadto przedmiotem ochrony konserwatorskiej nie Sygn. akt VII SA/Wa 1848/13 jest sam kanał, lecz cały zespół elektrowni z najcenniejszym dla tożsamości tego zabytku elementem zewnętrznej infrastruktury technicznej, jakim jest kanał wodny Dlatego też, zdaniem organu, w odniesieniu do zespołu dawnej elektrowni miejskiej w S. składającej się z budynku głównego, wyposażenia w nim się znajdującego, tj. suwnicy ręcznej oraz kanału wodnego, nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Odnosząc się do zarzutów strony organ wskazał, że w niniejszym postępowaniu organ orzekający nie ma uprawnień do badania prawidłowości postępowania dotyczącego wpisu zabytku do rejestru zabytków, ocenia jedynie, czy wartości zabytku, które posiadał on w chwili wpisu do rejestru zachowały się, czy też uległ on zniszczeniu w stopniu powodującym utratę tych wartości, lub czy zostały one podważone wskutek nowych ustaleń naukowych. Znajdująca się w aktach sprawy opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy w B. dotycząca skreślenia z rejestru zabytków elementów zespołu elektrowni miejskiej w S. zawiera, zdaniem organu, szereg sprzecznych i pozbawionych podstaw w zgromadzonym materiale dowodowym ocen oraz uwag. Organ stwierdził również, że dokumenty przedstawione przez stronę świadczą jednoznacznie, że nabywając zespół dawnej elektrowni wnioskodawcy mieli świadomość zarówno zabytkowych wartości zespołu, jak też zostali zobowiązani do podjęcia działań zmierzających do zachowania tego zabytku techniki, a w zamian za te zobowiązania została im udzielona bonifikata przy nabywaniu nieruchomości. Obecny stan zespołu dawnej elektrowni miejskiej w S. świadczy o tym, że ze zobowiązania tego właściciel zabytku się nie wywiązał. Organ, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1722/08, stwierdził, że właściciel zabytku nie może uchylać się od obowiązku opieki nad tym zabytkiem poprzez dążenie do wykreślenia go z rejestru. 4. Zdaniem Sądu, stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości. II. Zarzuty podniesione w skardze i stanowiska pozostałych stron 1. Skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli G. i T. Sygn. akt VII SA/Wa 1848/13 B., w części utrzymującej w mocy decyzję w odniesieniu do suwnicy ręcznej oraz kanału wodnego. Skarżący zarzucili, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego dokonał oceny materiału dowodowego z naruszeniem art. 7, 77 i 80 kpa, co skutkowało błędnym przyjęciem, że suwnica i kanał wodny posiadają walory zabytkowe, a w konsekwencji odmowa wykreślenia tych obiektów z rejestru zabytków narusza art. 13 ustawy o i ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. 2. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, III. Podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów 'a administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przez prawo należy rozumieć prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z póżn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, w 2. Zaskarżoną decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uchylił własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2012 r. w części dotyczącej turbiny parowej firmy "S." oraz dwu pieców do wytwarzania pary z budynku głównego dawnej elektrowni w S. wpisanej do rejestru zabytków pod nr [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w S. z dnia [...] lipca 1996 r., i w tym zakresie: skreślił z rejestru zabytków turbinę parową firmy "S." oraz dwa piece do wytwarzania pary znajdujące się w budynku dawnej elektrowni w S. wpisanej do rejestru zabytków pod nr [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w S. z dnia [...] lipca 1996 r., a w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Sygn. akt VII SA/Wa 1848/13 Narodowego z dnia [...] sierpnia 2012 r. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Sąd podziela stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 3.1.Jak wynika z akt sprawy, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie - o skreślenie z rejestru zabytków zabytku "Zespół Elektrowni Miejskiej w S.", wpisanego do rejestru zabytków decyzją z dnia [...] lipca 1996 r. - zostało wszczęte r wnioskiem z dnia 10 stycznia 2012 r. G. i T. B., właścicieli tego zabytku. 3.2. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568 z późn. zm.), zabytki podlegają ochronie bez względu na stan zachowania, zgodnie zaś z art. 5 pkt 2, 3 i 5 tej ustawy, opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na prowadzeniu prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, korzystaniu z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru, stosownie do art. 13 ust.1 tej ustawy. Skreślenie z rejestru zabytków jest sytuacją wyjątkową, nawet, jeśli ma ono charakter obligatoryjny w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek, o których mowa w art. 13 ustawy o ochronie zabytków. Dlatego też dokonanie oceny, czy o zaistniała jedna przesłanek określonych w ust. 1 tego przepisu, będzie wymagało ustalenia, czy stopień zniszczenia danego obiektu spowodował utratę jego wartości, lub też, czy nowe ustalenia naukowe faktycznie tej wartości nie potwierdzają. o Równocześnie podkreślić należy, że subiektywne przekonanie właściciela zabytku o utracie przez zabytek wartości będących podstawą wpisu do rejestru, nie może zastąpić prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz właściwej oceny dokonanej przez organ, przy czym, nie ma tutaj decydującego znaczenia czynnik ekonomiczny. Sygn. akt VII SA/Wa 1848/13 Aby można było skreślić zabytek wpisany do rejestru zabytków z tego rejestru musi istnieć bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy częściowym czy całkowitym zniszczeniem zabytku wpisanego do rejestru, a utratą wartości historycznej, - artystycznej lub naukowej, zważając jednakże, w jakim stanie dany obiekt został wpisany do tego rejestru, bowiem ochronie podlegają zabytki bez względu na stan zachowania. Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Nie ulega wątpliwości, że zarówno suwnica ręczna, będąca najlepiej zachowanym elementem wyposażenia budynku głównego dawnej elektrowni, która pomimo widocznych śladów zużycia pozostaje nadal, jak słusznie wskazał organ, cennym świadectwem historycznym i naukowym rozwoju tego zakładu oraz rozwoju techniki na obszarze północno-wschodniej Polski. Również kanał wodny, będący obiektem inżynierii ziemnej, pomimo obecnego zaniedbania, które nie umniejsza jego wartości historycznych i naukowych jest ważnym elementem tożsamości tego miejsca. Podkreślenia wymaga, że przedmiotem ochrony konserwatorskiej jest cały zespół elektrowni z najcenniejszym, jak stwierdził organ, dla tożsamości tego zabytku elementem zewnętrznej infrastruktury technicznej, jakim jest kanał wodny. Słusznie organ stwierdził, że w odniesieniu do zespołu dawnej elektrowni miejskiej w S. składającej się z budynku głównego, wyposażenia w nim się znajdującego, tj. suwnicy ręcznej oraz kanału wodnego, nie zachodzą przesłanki określone w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Organ odwoławczy wykazał w sposób przekonujący w uzasadnieniu decyzji wartość historyczną i naukową tego zakładu, jak również istotne znaczenie społeczne ochrony tego obiektu, cennego dla zachowania historycznej tożsamości miasta. Zgodnie z art. 6 ust. 1 tej ustawy, ochronie podlegają zabytki bez względu na stan zachowania, to oznacza, że zły stan zachowania obiektu zabytkowego (np. Stan techniczny budynku) nie uniemożliwia objęcia go ochroną konserwatorską, jeżeli nadal spełnia on przesłanki wynikające z art. 3 pkt 1 ustawy, czyli posiada wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy, jedną z Sygn. akt VII SA/Wa 1848/13 przesłanek wykreślenia zabytku z rejestru jest jego zniszczenie w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. O istnieniu wartości zabytkowej decyduje stan zachowania zabytku, jego wartości historycznej, artystycznej czy naukowej. Zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, wprawdzie powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, jednakże nie może powodować automatycznie skreślenia zabytku z rejestru. W sprawie niniejszej należy podzielić pogląd organu, iż budynek główny dawnej elektrowni miejskiej w S. wraz ze znajdującym się w nim wyposażeniem, tj. suwnicą ręczną oraz kanał wodny, znajdujące się na nieruchomości skarżących, pomimo zniszczeń na skutek upływu czasu i zaniedbań kolejnych właścicieli nie utraciły swojej wartości historycznej i artystycznej. 3.3. Podkreślić należy, na co słusznie wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż skarżący nabywając zespół dawnej elektrowni nie tylko mieli świadomość wartości zabytkowych zespołu ale również zostali zobowiązani do podjęcia działań zmierzających do zachowania tego zabytku, w zamian za co została im udzielona bonifikata przy nabywaniu nieruchomości, co jednoznacznie wynika zarówno z ogłoszenia o przetargu z dnia 7 marca 2002 r., protokołu z przeprowadzonego przetargu z dnia 29 marca 2002 r. czy operatu szacunkowego z dnia 6 marca 2001 r. - dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy. Słusznie również organ, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1722/08 stwierdził, że art. 5 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami stanowi, że na właścicielu lub posiadaczu zabytku spoczywa obowiązek opieki nad tym zabytkiem, który polega w szczególności na zapewnieniu warunków zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, korzystanie z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości, a właściciel zabytku nie może uchylać się od tego obowiązku przez dążenie do jego wykreślenia z rejestru. Niniejszy skład orzekający pogląd ten podziela w zupełności. IV. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, iż są one niezasadne. Z akt sprawy wynika, że organ zgromadził w sprawie materiał dowodowy, a stosownie do art. 80 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, prawidłowo ustalił stan faktyczny oraz ocenił zgromadzone w sprawie Sygn. akt VII SA/Wa 1848/13 dowody. Zdaniem Sądu postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, w tym art. 7, 77 i 80 kpa oraz art. 13 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. V. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji.