VII SA/Wa 1871/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. Ż. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2017 r. odmawiającego zmiany postanowienia z dnia 20 października 2016 r. odmawiającego przyznania J. Ż. prawa pomocy w sprawie ze skargi J. Ż. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2015 r. znak: Nr [...], znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W związku z otrzymaniem wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie J. Ż. będący stroną skarżącą złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Swój wniosek uzasadnił faktem, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, utrzymującą się z pomocy rodziców i innych ludzi. Wezwaniem z dnia 25 lutego 2016 r. zwrócono się do wnioskodawcy o złożenie dodatkowych wyjaśnień dotyczących wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi pismem z dnia 1 marca 2016 r. wnioskodawca wskazał, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami, a kieszonkowe które od nich dostaje jest jego źródłem utrzymania. Ponadto poinformował, iż nie pobiera stypendium, a opłata za studia wynosi 550 zł miesięcznie. Na skutek powyższego starszy referendarz sądowy wydał w dniu 18 maja 2016 r. postanowienie, którym odmówił przyznania prawa pomocy J. Ż. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Na w/w postanowienie wnioskodawca wniósł sprzeciw. Po jego rozpatrzeniu Sąd postanowieniem z dnia 20 października 2016 r. odmówił J. Ż. przyznania prawa pomocy. W swoim uzasadnieniu Sąd podniósł, że wnioskodawca nie wykazał w wystarczającej mierze, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Ponadto nie przedstawił sytuacji materialnej osób najbliższych, z którymi zamieszkiwał oraz nie wskazał by podejmował jakiekolwiek próby zgromadzenia środków na pokrycie kosztów w niniejszej sprawie. Skarżący J. Ż. złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w dniu 4 stycznia 2017 oraz kolejny w dniu 25 lutego 2017 r. Powyższe wnioski zostały potraktowane jako wnioski o zmianę postanowienia z dnia 20 października 2016 r. w trybie art. 165 p.p.s.a., który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Postanowieniem z dnia 14 września 2017 r. starszy referendarz sądowy wydał postanowienie odmawiające zmiany postanowienia z dnia 20 października 2016 r. odmawiającego przyznania J. Ż. prawa pomocy. W ocenie referendarza wnioskodawca nie wykazał żadnych okoliczności, które stanowiłyby podstawę z zmiany w/w postanowienia. Na wskazane postanowienie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw przez J. Ż. Wnioskodawca podniósł, że pojęcia "Sąd" oraz "sprawiedliwość" uległy zniekształceniu oraz że z uwagi na panujące układy nie ma do kogo zwrócić się o pomoc, wobec czego "Sąd" i "sprawiedliwość" nie mają racji bytu. Strona podniosła, iż zgodnie z art. 243 §1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat. W ocenie wnioskodawcy ów warunek został spełniony. Podniósł on, iż wniosek złożył na formularzu zgodnym z wymaganiami. Ponadto w jego ocenie wykazał, że wniesienie opłaty naruszy budżet domowy, a mimo to Sąd nie uwzględnił wniosku. W ocenie J. Ż. osoby rozpatrujące wnioski nigdy nie znajdowały się w takiej sytuacji życiowej i materialnej przez co trudno jest im zrozumieć drugą stronę. Dalej wskazał "wnioski można wyciągnąć jednoznaczne czymś trzeba się wykazać nawet krzywdą ludzką jaką to wyrządzono nam przez funkcjonariuszy publicznych." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ppsa, stronie może być przyznane prawo pomocy. Natomiast zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba tak wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II OZ 43/15). Natomiast art. 165 p.p.s.a. stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Przypomnieć należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W przypadku, gdy Sąd/referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. J. Ż. pomimo złożenia kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy nie wykazał, że nastąpiło istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. Z ostatnich złożonych przez niego wniosków wynika, że w dalszym ciągu zamieszkuje wspólnie z rodzicami, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, studiuje w trybie niestacjonarnym i w dalszym ciągu utrzymuje się z kieszonkowego od rodziców oraz dzięki "dobrym ludziom". Jak wynika ze złożonych wniosków ojciec J. Ż. otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 3100 zł miesięcznie. Natomiast brak informacji, czy J. Ż. podjął próby zdobycia środków na pokrycie kosztów wpisu. Skarżący pozostaje bez zatrudnienia i nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na istnienie przeszkód do jego podjęcia. Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, iż J. Ż. nie wykazał, aby nastąpiło pogorszenie jego sytuacji finansowej. Na marginesie należy przypomnieć, iż w świetle dotychczas zgromadzonych informacji brak było podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca jest osobą na tyle ubogą, że jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego. W związku z niestwierdzeniem pogorszenia sytuacji skarżącego, nie ma podstaw do zmiany orzeczenia z dnia 20 października 2016 r. Również wnosząc sprzeciw na postanowienie z dnia 14 września 2017 r. skarżący nie przedstawił dokumentów które świadczyłyby o pogorszeniu jego sytuacji. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano jedynie, że spełniono warunek polegający na złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże samo złożenie wniosku nie przesądza o przyznaniu prawa pomocy. Jak już podkreślono jest to instytucja wyjątkowa i Sąd nie może jej przyznać w oparciu o subiektywne stwierdzenie strony, iż znajduje się ona w ciężkiej sytuacji uzasadniającej przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił zmiany postanowienia z dnia 20 października 2016 r. Brak jest bowiem jakichkolwiek dowodów na zmianę sytuacji finansowej strony. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 165 p.p.s.a. Sąd utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego, orzekając jak w sentencji postanowienia.