VII SA/Wa 1899/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić W. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2017 r. odmówiono W. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W dniu 7 sierpnia 2017 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw ww. od postanowienia z dnia 20 lipca 2017 r. We wniesionym sprzeciwie wnioskodawca wskazał, że pismem z dnia 10 czerwca 2017 r., uzupełnionym pismem z dnia 1 lipca 2017 r., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata w zakresie sporządzenie skargi kasacyjnej. Natomiast w postanowieniu z dnia 20 lipca 2017 r. referendarz sądowy wypowiedział się w sprawie przyznania pomocy w zakresie zwolnienia całkowitego, obejmującego zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie adwokata, co nie było przedmiotem wniosku. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 20 lipca 2017 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, zwana dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Na wstępie wskazać należy, że z uwagi na niejednoznaczne sformułowania zawarte w powołanych przez skarżącego pismach oraz zakreślony w nadesłanym formularzu PPF zakres wniosku – częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – ustanowienie adwokata – starszy referendarz sądowy miał wszelkie podstawy do stwierdzenia, że W. W. wnioskuje zarówno o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów, jak i o ustanowienie adwokata. Wnioskodawca chcąc jedynie ustanowienia adwokata winien nie "zakreślać" w formularzu PPF "częściowe zwolnienie od kosztów sądowych", ani nie wskazywać w pismach "wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych". W związku ze złożonym sprzeciwem, przyjęto, że wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu, w szczególności jeśli strona posiada stały miesięczny dochód. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy zaś traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Sąd dokonując oceny musi brać także pod uwagę, że środki przeznaczone na realizację prawa pomocy są środkami publicznymi, z czego wypływa obowiązek szczególnie dokładnego nimi gospodarowania. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (zob. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Z treści złożonego formularza wniosku PPF wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Jest właścicielem częściowo wykończonego domu o powierzchni 300 m2, wartości 600.000 złotych i utrzymuje się ze swojego wynagrodzenia za pracę w kwocie 4.500 złotych netto, wynagrodzenia za pracę żony w kwocie 3.200 złotych netto oraz dochodów z uprawy gospodarstwa rolnego w kwocie 200 złotych miesięcznie. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 7 900 złotych netto. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 20,2 ha o wartości 600.000 złotych, składającego się z gruntów rolnych o powierzchni 8 ha oraz lasu o powierzchni 12,2 ha, z którego 10 ha stanowi młodnik zaś 2,2 ha to las czterdziestoletni. Gospodarstwo rolne skarżącego położone jest na obszarze czterech gmin, jest rozproszone. Skarżący jest właścicielem budynku mieszkalnego o powierzchni 100 m2 z częścią gospodarczą, niewykończonego budynki gospodarczego oraz budynku gospodarczego w budowie. Skarżący nie posiada specjalistycznych maszyn rolniczych. Skarżący nie posiada też inwentarza żywego. Skarżący jest ubezpieczony na życie. Kwota wykupu polisy to 40.000 złotych. Skarżącemu przysługuje wierzytelność względem Gminy [...] o wartości 50.000 złotych, sprawa dotycząca tej wierzytelności obecnie toczy się przed sądem. Własnością skarżącego jest samochód osobowy Fiat [...] o wartości 20.000 złotych, Hyundai [...] o wartości 30.000 złotych i samochód dostawczy Fiat [...] o wartości 10.000 złotych. Na zadłużenie skarżącego składa się kredyt hipoteczny w wysokości 75.000 CHF, kredyt hipoteczny w wysokości 88.000 zł., kredyt gotówkowy zadłużenie na ROR i kartach kredytowych w wysokości 53.000 złotych, pożyczka od pracodawcy w wysokości 8.000 zł. Na stałe koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego składają się wydatki na spłatę kredytów – 4.500 złotych, koszty utrzymania domu – 900 złotych, opłaty za media – 1.300 złotych, zakup żywności 1.400 złotych, ubezpieczenie majątku – 700 złotych, ubezpieczenie osobiste – 800 złotych, zakup paliwa oraz inne wydatki – 400 złotych. Wnioskodawca podkreślił, że posiadane środki finansowe pozwalają mu jedynie na regulowanie wydatków związanych z bieżącymi potrzebami oraz ponoszenie wydatków na skromne utrzymanie siebie oraz posiadanego mienia. Tylko okazjonalne dodatkowe zlecenia pozwalają wnioskodawcy na zachowanie ciągłości finansowej. Do formularza PPF skarżący załączył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 kwietnia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. Biorąc pod uwagę przedstawione informacje, Sąd uznał, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy, w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 7.900 złotych netto. Na dochód ten składa się wynagrodzenie z umowy o pracę wnioskodawcy i jego żony (4.700 złotych) oraz dochód z gospodarstwa rolnego (200 złotych). Z analizy wyciągu z rachunku bankowego, wynika, że jest on znacznie większy, albowiem co nie zostało ujęte w formularzu PPF, na konto wnioskodawcy wpływają znaczne kwoty np. z tytułu ekwiwalentu za zalesianie gruntów i uprawy leśne. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 20,2 ha oraz trzech samochodów i domu o powierzchni 300 m2 i 100 m2. Głównym argumentem, który w ocenie skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy jest konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych i wynikające z tego trudności finansowe. Jak wskazał skarżący w piśmie z dnia 10 czerwca 2017 r. każdy nieprzewidziany wydatek stanowi zagrożenie dla poziomu życia. Zauważyć należy, że istnieje ukształtowane stanowisko w orzecznictwie sądowym, że argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być fakt zaciągnięcia przez wnioskodawcę kredytu i spłaty rat miesięcznych. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. poniesienia kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1146/15). Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1146/16). Powyższe rozważania należy także odnieść do kwestii ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Strona posiadająca wskazany majątek i środki pieniężne (płynność finansową), nie może oczekiwać, że koszt ustanowienia adwokata zostanie przeniesiony na ogół obywateli, gdyż do tego sprowadzałoby się przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, tak aby ona mogła zachować dotychczasowy poziom życia, aby mogła spłacić zaciągnięte zobowiązania prywatnoprawne. Koszt ustanowienia pełnomocnika winien być traktowany jako bieżący wydatek w budżecie domowym. Ponadto, zauważyć należy, że będzie to jednorazowy wydatek, strona zapewne będzie miała także możliwość uzgodnienia korzystnego dla siebie sposób spłaty należności. W ocenie Sądu jego poniesienie nie spowoduje uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego skarżącego i jego żony. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.