VII SA/Wa 1983/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. O. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2011 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: 1. przyznać J. O. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2012 r. przyznano J. O. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalono. W dniu 7 lutego 2012 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw J. O. od postanowienia z dnia 26 stycznia 2012 r. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 26 stycznia 2012 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wnioskodawca J. O. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. We wniosku wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z ze swoją córką, która jest studentką i nie uzyskuje żadnego dochodu oraz, że utrzymują się z uzyskiwanej przez niego emerytury w wysokości 1016,58 złotych netto miesięcznie oraz renty strukturalnej w wysokości 189,00 złotych netto miesięcznie. Podał, że posiada "dom w budowie jako majątek dorobkowy", mieszkanie spółdzielcze o pow. 74,9 m², dom drewniany po rodzicach o pow. 57 m², "dom w budowie dla dzieci" oraz nieruchomość rolną o pow. 0,851 ha. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3.000 euro. Dodał także, że z uwagi na zły stan zdrowia pozostaje pod opieką kilku lekarzy specjalistów, w związku z tym ponosi wydatki na leczenie i zakup lekarstw. Zarządzeniem z dnia 10 listopada 2011 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie; posiadanych nieruchomości poprzez dokładne ich wymienienie, posiadanego domu bądź domów mieszkalnych oraz podania ich powierzchni, gdyż z wypełnionego formularza, nie wynika jasno, czy wnioskodawca posiada jeden dom w budowie czy też dwa. Wezwano, także wnioskodawcę do podania jakie i w jakiej wysokości ponosi miesięcznie koszty stałe związane z utrzymaniem mieszkania i pozostałych nieruchomości. Zwrócono się także do wnioskodawcy z zapytaniem, czy jest zadłużony, jeśli tak należało wskazać z jakiego tytułu, na jaką kwotę oraz w jakiej wysokości spłaca zadłużenie. Wezwano również do podania, czy uzyskuje pomoc ze strony rodziny, synów lub innych osób, organizacji społecznych lub państwowych, jeśli tak należało podać od kogo, w jakiej wysokości lub formie, jakie ponosi koszty związane z edukacją córki oraz czy córka uzyskuje stypendium, jeśli tak należało podać w jakiej wysokości. W dniu 5 grudnia 2011 r. (data nadania w UP) do Sądu wpłynęła odpowiedź wnioskodawcy na powyższe zarządzenie. Wnioskodawca podał, że posiada dom drewniany po rodzicach o pow. 57 m², dom w budowie w [...] o pow. 117 m² (dla dzieci), dom w budowie jako majątek dorobkowy w małżeństwie w [...] budowany z kredytów 640.000,00 złotych. Wskazał, że na utrzymanie mieszkania przeznacza kwotę 487,00 złotych, na podatek od nieruchomości 300,00 złotych za okres jednego roku, podatek od dwóch domów w budowie 150,00 złotych za okres jednego roku. Wnioskodawca podał, że zaciągnął kredyt w wysokości 100.000,00 złotych, który spłaca miesięcznie w ratach w wysokości 500,00 złotych. Skarżący wyjaśnił, że otrzymywał pomoc od dwóch braci w formie pożyczki oraz syna dla bieżących potrzeb studiującej córki. Natomiast z organizacji społecznych i państwowych żadnej pomocy finansowej nigdy nie otrzymywał. Oświadczył, że ponosi koszty kredytów zaciągniętych w bankach brytyjskich jako czesne w wysokości 3145 funtów rocznie, czyli 3145 x 3 lata + odsetki spłacane od 2012 roku tj. po skończeniu przez córkę studiów licencjackich. Wnioskodawca poinformował, że córka nie otrzymuje stypendium, natomiast studia II stopnia będą droższe od 2012 o około 7.000,00 funtów, które zamierza płacić ewentualnie ze środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości, po przeprowadzonym sądownie podziale majątku dorobkowego. Kolejnym zarządzeniem z dnia 16 grudnia 2011 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień poprzez podanie, czy obecnie jest zadłużony u osób fizycznych, jeśli tak wskazać u kogo na jaką kwotę oraz w jakiej wysokości spłaca zadłużenie. Wezwano do wskazania, czy uzyskuje dochody z tytułu wynajmu domu, mieszkania lub pomieszczeń się w nich znajdujących, jeśli tak, należało podać ich wysokość oraz jakie ponosi miesięczne stałe koszty związane z utrzymaniem domów (gaz, opłaty za energię, wodę, telefon, podatek od nieruchomości, itp.), należało je wyszczególnić i podać ich wysokość. Ponadto, zwrócono się także do wnioskodawcy o podanie, czy samodzielnie zaciągnął kredyt czy też z innymi osobami, jeśli tak należało podać z kim i w jakiej wysokości oraz o dokładne wyjaśnienie kwestii zaciągniętych kredytów tj. w jakiej wysokości zaciągnął kredyt/kredyty i ile wynosi miesięczna rata ich spłaty, a także jaka kwota pozostała jeszcze do spłaty, gdyż w nadesłanym piśmie wnioskodawca wskazał, iż dom budowany jest z kredytów w wysokości 640.000,00 złotych, natomiast dalej podał, że spłaca kredyt, który wynosi 100.000,00 złotych, należało jednoznacznie wyjaśnić kwotę kredytów zaciągniętych na budowę domów i spłacanych przez wnioskodawcę lub inne osoby. Wnioskodawcę wezwano także do wskazania jaką kwotę miesięcznie przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego, tj. zakup żywności, leków, odzieży, środków chemicznych. Pismem z dnia 9 stycznia 2012 r. (data nadania w UP) wnioskodawca udzielił odpowiedzi na powyższe. Podał, że jest zadłużony u braci na kwotę 50.000,00 USD jaka była niezbędna na utrzymanie i wykształcenie dzieci. Dodał, że na dzień dzisiejszy nie spłacił żadnej kwoty. Oświadczył, że nie otrzymuje żadnych dochodów z nieruchomości, gdyż nigdy nic nie wynajmował. Samodzielnie zaciągnął kredyt w 2002 r. na budowę domu o pow. 117 m², natomiast dom w budowie w [...] realizowany był razem z byłą małżonką z kredytów 180.000,00 + 420.000,00 złotych + 40.000,00 z kasy zapomogowo pożyczkowej (razem 640.000,00 złotych). Wnioskodawca podał, że miesięcznie ponosi następujące koszty: opłatę za mieszkanie w wysokości 497,00 złotych, opłatę gaz w wysokości 109,00 złotych, opłatę za wodę 58,00 złotych, opłatę za prąd w wysokości 98,00 złotych, opłatę za telefon w wysokości 91,00 złotych, opłatę za internet 45,00 złotych, podatek od nieruchomości 35,00 złotych. Ponadto wskazał, że na zakup żywności ponosi ok. 250,00 złotych, na leczenie ok. 150,00 złotych, inne wydatki konieczne (m.in. środki odzieży, chemiczne, ok. 80.00 złotych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 ww. ustawy.). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych bądź ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku wykazania przez wnioskującego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby, które nie osiągają żadnych dochodów lub osiągają dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest również stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno następować w przypadkach, gdy ubiegający się o pomoc wykaże, że jego sytuacja życiowa nosi cechy ubóstwa. Chodzi tu więc o osoby praktycznie pozbawione środków do życia, których sytuacja materialna utrudnia godną egzystencję (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 398/11). Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść w toczącym się postępowaniu, a z drugiej strony jej możliwości finansowe. Biorąc pod uwagę znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia o stanie majątkowym, nadesłane wyjaśnienia i porównując je z obciążeniami wynikającymi z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika i obowiązku ponoszenia kosztów w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie sprawy wynoszą 100,00 złotych (wpis od skargi), uznano, że w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym, poprzez ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jednocześnie stwierdzono, że przedstawione przez stronę informacje nie dają podstaw do twierdzenia, iż skarżącego zaliczyć można do kręgu osób, którym można przypisać jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Strona posiada znaczny majątek w postaci dwóch domów, mieszkania oraz nieruchomości rolnej oraz domu po rodzicach. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym "posiadanie nieruchomości znacznej wartości wyklucza możliwość uznania skarżącego za osobę ubogą, nie mogącą ponieść niezbędnych kosztów postępowania (postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 157/09 Lex nr 564220). Biorąc więc pod uwagę majątek skarżącego, stały miesięczny dochód jaki uzyskuje oraz pomoc finansową jaką uzyskuje od rodziny, a także fakt, iż koszty utrzymania ponoszone są powszechnie przez obywateli i przy ocenie możliwości finansowych nie mogą być wyjątkowo traktowane, uznano, że skarżący jest w stanie ponieść część kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.