VII SA/Wa 1984/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Machlejd (spr.), , Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Protokolant Marta Michta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2011 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Prezesa ZUS w W. Oddział ZUS w P. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji skargę oddala Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] na podstawie art. 83a ust. 2 i art. 66 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz.1585 z późn. zm.), zw. dalej u.s.u.s. oraz art. 157 § 3, art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 123 u.s.u.s. - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Inspektorat w M. z dnia [...] sierpnia 2005 r. znak [...]. Organ wyjaśnił w uzasadnieniu, iż decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Inspektorat w M. objął G. P. obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności za okres od [...] do [...]. Przedmiotowa decyzja jest następstwem decyzji KRUS z dnia [...] października 2004 r., którą został on wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia [...].10.1999 r. Wyrokiem z dnia [...] października 2009 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w O. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie G. P. W dniu 10 maja 2010 r. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek G. P. o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Inspektorat w M. z dnia [...] sierpnia 2005 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i 7 kpa. Organ podał, iż zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach nie uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Artykuł 180 kpa stanowi, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kpa, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Organ wskazał, że na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s., decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego Sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach k.p.a. Od wydanej decyzji o objęciu ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności wnioskodawca skorzystał z drogi odwoławczej do sądu powszechnego, wnosząc od tej decyzji odwołanie. Wyrokiem z dnia [...] października 2009 r. Sąd Okręgowy w O. oddalił odwołanie wnioskodawcy, a wniesiona apelacja została odrzucona. Tym samym, w ocenie organu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bezprzedmiotowe i brak jest podstaw do wszczęcia postępowania. Za taką argumentacją przemawia treść art. 83a u.s.u.s., który zakazuje Zakładowi unieważniania decyzji, od których wniesiono odwołanie do sądu powszechnego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. znak [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 157 § 3, art. 180 kpa w związku z art. 83a ust. 2, art. 66 ust. 5 i art. 123 u.s.u.s., w związku z wnioskiem G. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...]. Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i stwierdził, iż od wydanej decyzji o objęciu ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczej zostało wniesione odwołanie do sądu powszechnego, co stanowi przeszkodę procesową do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Tym samym, postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji było bezprzedmiotowe i brak było podstaw do wszczęcia postępowania. Za taką argumentacją przemawia treść art. 83a u.s.u.s., który zakazuje Zakładowi unieważniania decyzji, od których wniesiono odwołanie do sądu powszechnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r. złożył G. P., zarzucając naruszenie: - art. 157 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 123 i art. 66 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 19 oraz 20 k.p.a. przez wydanie decyzji obu instancji przez tę samą terenową jednostkę organizacyjną ZUS, - art. 157 § 3 w zw. z art. 83a ust. 1 i 3 oraz art. 123 u.s.u.s. w zw. z art. 47714 § 2 k.p.c. i art. 154 § 1 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez przyjęcie, że fakt uprzedniej kontroli sądowej (sądu pracy i ubezpieczeń społecznych) decyzji Prezesa ZUS uniemożliwia stwierdzenie jej nieważności w sytuacji, gdy w ww. przepisach brak jest takiego ograniczenia, - art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że treść tego przepisu zakazuje Zakładowi unieważniania decyzji, od których wniesiono odwołanie do sądu powszechnego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dna 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że wykonywana kontrola polega na weryfikacji decyzji lub postanowienia organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Skarga nie jest zasadna. Zaskarżone decyzje zostały wydane zgodnie z prawem. Na mocy art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, jak stanowi art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W art. 123 u.s.u.s. ustawodawca wskazał, że w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Art. 83a ust. 2 u.s.u.s., który obok art. 65 ust. 5 i art. 123 u.s.u.s. powołany został jako podstawa prawna decyzji kontrolowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanowi, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach k.p.a. Przedmiotem skargi jest decyzja administracyjna, w której Prezes ZUS, po rozpoznaniu sprawy w dwóch instancjach, powołując się na art. 123 i wskazane wyżej przepisy u.s.u.s. odmówił - w drodze decyzji administracyjnej - wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez ZUS Oddział w P. Inspektorat w M. w przedmiocie objęcia ubezpieczeniami społecznymi. Decyzja wydana przez Prezesa ZUS ma zatem charakter formalny, w tym znaczeniu, iż nie wypowiada się, czy decyzja odnosząca się do objęcia ubezpieczeniami społecznymi była wadliwa materialnie. Nie ocenia zatem, czy wystąpiła któraś z przesłanek nieważności i czy decyzja ta powinna zostać usunięta z obrotu prawnego na podstawie art. 156 k.p.a., lecz stwierdza, że istnieje przeszkoda procesowa do tego, aby postępowanie takie mogło się w ogóle toczyć. Do rozpatrzenia skargi na akt administracyjny wydany w oparciu o przepisy k.p.a, do stosowania których odsyła art. 123 u.s.u.s. i która to ustawa nie stanowi w tym względzie inaczej (tj. nie wskazano w niej sądu powszechnego jako właściwego do rozpoznania sprawy), właściwy jest sąd administracyjny, a nie sąd powszechny. Ponadto stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 83a ust. 2 u.s.u.s., decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione wyłącznie z urzędu. Za taką wykładnią przepisu opowiedziała się większość orzecznictwa sądowo-administracyjnego. Zarówno Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II GSK 240/08, jak i Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 września 2009 r. sygn. akt I UK 109/09, stanęły na stanowisku, że przepis art. 83a ust. 2 pozwala na weryfikację w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych wyłącznie z urzędu i to pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego pogląd ten jest trafny, gdyż przemawia za nim istotny argument wykluczenia poddania tej samej decyzji kontroli sądu powszechnego oraz kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej, a także skutków kolizji pomiędzy tymi postępowaniami. Nie ma też zdaniem Sądu Wojewódzkiego dostatecznego powodu, aby tak ukształtowany podział właściwości pomiędzy sądem powszechnym i administracyjnym, odnoszący się do możliwości zainicjowania przez stronę postępowania nadzwyczajnego, o którym mowa w art. 83a ust. 2 u.s.u.s., miał ulegać zmianie w sytuacji, w której nie zostało złożone odwołanie od decyzji do sądu powszechnego. Przemawia za taką wykładnią argument wynikający z porównania inicjatyw związanych z wszczęciem postępowań, o których mowa w ust. 1 i 2 omawianego przepisu. O ile bowiem w ust. 1 tego przepisu ustawodawca wprost stwierdził, że prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, to w ust. 2 tego samego przepisu w kwestii złożenia wniosku inicjującego opisane tam postępowanie przez stronę milczy, wyraźnie wskazując tylko możliwość wszczęcia takiego postępowania z urzędu. Uwzględniając zatem racjonalność ustawodawcy, nie ma podstaw do tego aby przyjąć, iż w ramach tego samego przepisu, w jego kolejnych jednostkach redakcyjnych, ustawodawca inaczej wyrażał wolę związaną z inicjowaniem postępowań. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.