VII SA/Wa 2022/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Groński, Sędzia WSA Daria Gawlak – Nowakowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Machlejd, Protokolant spec. Agnieszka Wasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2012 r. sprawy ze skargi G. L. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2011 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu wniosku skargę oddala. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia[...] maja 2011 r., znak: [...], na podstawie art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071, z późn. zm., zwanej dalej K.p.a.) zwrócił wniosek G. L. z dnia [...] kwietnia 2011 r. o "dobrowolne odszkodowanie od Państwa Polskiego - od Rzeczypospolitej Polskiej - za uszczuplenie dóbr osobistych". W uzasadnieniu organ wskazał, że w myśl przepisu art. 66 § 3 K.p.a. jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. W dniu 26 kwietnia 2011 r. wpłynął wniosek G. Li. o "dobrowolne odszkodowanie od Państwa Polskiego - od Rzeczypospolitej Polskiej - za uszczuplenie dóbr osobistych". Organ stwierdził, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, jako organ administracji publicznej, nie jest organem właściwym do rozpoznania sprawy dotyczącej szkody (naruszenia dóbr osobistych) wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Powyższe wynika z faktu, iż przepis art. 160 K.p.a.. stanowiący podstawę dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od organu administracji w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji administracyjnej został uchylony na mocy art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692) z dniem 1 września 2004 r. Na mocy art. 160 K.p.a. o odszkodowaniu orzekał organ administracji publicznej, który stwierdził nieważność decyzji z powodu naruszenia przepisu art. 156 § 1 K.p.a. albo stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 K.p.a. Po uchyleniu art. 160 K.p.a. zasady dochodzenia tego typu roszczeń są określone w art. 417 i następnych ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Co prawda przepis art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw zachował w mocy art. 160 K.p.a., ale jedynie wobec zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed 1 września 2004 r.). Administracyjny tryb dochodzenia roszczeń odszkodowawczych (art. 160 K.p.a.) stosuje się zatem jedynie w tych sprawach, w których decyzja stwierdzająca nieważność, będąca podstawą dochodzenia roszczenia odszkodowawczego, stała się ostateczna przed dniem 1 września 2004 r., natomiast wydanie takiej decyzji po tej dacie skutkuje objęciem wniosku odszkodowawczego regulacją wynikającą z przepisów kodeksu cywilnego, a zatem jego rozpoznanie następuje wyłącznie przed sądem powszechnym. Pogląd taki podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 października 2005 r., sygn. akt. IV SA/Wa 1356/05. Z kolei w myśl przepisu art. 23 Kodeksu cywilnego dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) w sprawach dotyczących ochrony dóbr niematerialnych, przede wszystkim dóbr osobistych, orzeka sąd okręgowy. W konkluzji organ stwierdził, że wniosek o odszkodowanie za naruszenie dóbr osobistych, wnioskodawca powinien zatem złożyć do sądu powszechnego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r., znak: [...], po rozpoznaniu wniosku G.L. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a., utrzymał w mocy postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2011 r., znak: [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że dokonując ponownej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy dotyczącej odszkodowania za naruszenie dóbr osobistych należy wskazać, że dobra osobiste człowieka, w szczególności imię i nazwisko, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Wśród środków ochrony dóbr osobistych rozróżnia się środki niemajątkowe i majątkowe. Zgodnie z art. 24 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.) ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Natomiast jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. W myśl art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Zatem właściwym do rozpoznania żądania w przedmiocie odszkodowania za naruszenie dóbr osobistych jest sąd powszechny. Uwzględniając powyższe, postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, znak: [....] z dnia [...] maja 2011 r. o zwrocie podania dotyczącego odszkodowania za naruszenie dóbr osobistych, w kontekście zapisu art. 66 § 3 K.p.a., należy uznać za zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Uznając prawidłowość postępowania w niniejszej sprawie i konieczność zwrotu wniosku o "dobrowolne odszkodowanie od Państwa Polskiego - od Rzeczypospolitej Polskiej - za uszczuplenie dóbr osobistych" z uwagi na kompetencje przysługujące sądowi w tym zakresie, organ dodatkowo zaznaczył, iż w niniejszej sprawie ocena zarzutów podniesionych przez G. L. we wniosku z dnia 23 kwietnia 2011 r. nie należy do organu administracji. Na powyższe postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złozżył G. L. W uzasadnieniu skargi podniósł, że zmiany jego imienia dokonano w latach 1939 -1945, natomiast skutki tego zdarzenia ujawniły się w 2009 r., gdy zmuszony był dokonać wymiany dowodu osobistego. Wskazał, że “wiekszość Polaków przywiązuje większe znaczenie do swego imienia, niż nazwiska, a więc uszczuplono go o te podstawowe dane, ktore stanowią legitymację i historię danej osoby". Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej było postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2011 r., znak: [...] utrzymujące w mocy własne postanowienie z dnia [...] maja 2011 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu wniosku G. L. z dnia [....] kwietnia 2011 r. o "dobrowolne odszkodowanie od Państwa Polskiego - od Rzeczypospolitej Polskiej - za uszczuplenie dóbr osobistych", na podstawie art. 66 § 3 K.p.a. Na wstępie rozważań wypada podkreślić, że zakres kognicji organów administracji publicznej wskazuje art. 1 K.p.a. Z treści powołanego przepisu wynika, iż organy administracji publicznej są organami powołanymi z mocy prawa lub na podstawie porozumień, do załatwiania spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnej. Organy te stosują administracyjne prawo materialne, jak również przepisy procedury administracyjnej. Natomiast co do możliwości stosowania przez te organy innych gałęzi prawa (prawa cywilnego, finansowego, itd.), przyjmuje się, że jest to możliwe jeżeli normy te upoważniają organy administracji publicznej do załatwiania spraw indywidualnych w drodze decyzji, ewentualnie w sytuacjach, w których przepisy wyraźnie odsyłają do stosowania tych przepisów. W niniejszej sprawie prawidłowo uznano, że właściwym do rozpoznania wniosku skarżącego o "dobrowolne odszkodowanie od Państwa Polskiego - od Rzeczypospolitej Polskiej - za uszczuplenie dóbr osobistych" nie jest organ administracji publicznej. Organ administracji publicznej, do którego wniesiono podanie zawierające konkretne żądanie, jest zobowiązany w pierwszej kolejności zbadać, czy jest organem właściwym rzeczowo do wszczęcia postępowania w sprawie oraz czy żądanie objęte podaniem może być rozpoznane w postępowaniu administracyjnym. Innymi słowy obowiązkiem organu jest ustalenie, czy konkretna sprawa jest sprawą indywidualną, czy sprawa ta należy do właściwości organów administracji publicznej lub organów wymienionych w przepisie art. 1 punkt 2 K.p.a. i czy jest sprawą podlegającą rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej. (por. teza 1 wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 lipca 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 2276/05, LEX nr 258371; teza 1 wyroku NSA z dnia 27 kwietnia 2006 r., sygn. akt II GSK 32/06, LEX nr 212199). Analizując wywód organu w zaskarżonym postanowieniu należy stwierdzić, że nie ma przepisu prawa materialnego administracyjnego, który upoważniałby organy do uwzględnienia w drodze decyzji roszczeń skarżącego. W myśl przepisu art. 23 Kodeksu cywilnego dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie z art. 24 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Natomiast jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. W myśl art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Zgodnie z art. 17 Kodeks postępowania cywilnego w sprawach dotyczących ochrony dóbr niematerialnych, przede wszystkim dóbr osobistych, orzeka sąd okręgowy. Zatem właściwym do rozpoznania żądania skarżącego w przedmiocie odszkodowania za naruszenie dóbr osobistych, jak prawidłowo stwierdził organ w zaskarżonym postanowieniu, jest sąd powszechny. Zasadnie zatem zdaniem Sądu organ zastosował w niniejszej sprawie przepis art. 66 § 3 K.p.a. z uwagi na istniejące rozwiązanie prawne. Zgodnie bowiem z treścią art. 66 § 3 K.p.a. jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Podkreślić należy, że zastosowanie art. 66 § 3 K.p.a. nie oznaczało merytorycznego, odmownego rozpatrzenia wniosku, a jedynie rozstrzygało w przedmiocie niewłaściwości organu do którego zostało wniesione. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.