VII SA/Wa 2081/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Ewa Machlejd na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 marca 2016r. po rozpoznaniu sprzeciwu M. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2015r. sygn. akt VII SA/Wa 2081/15 odmawiającego M. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2015r., znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. M. B, w skardze wniesionej na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2015 r. zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, składając zaś wniosek na urzędowym formularzu wniosła ponadto o ustanowienie adwokata. Z wniosku wynika, iż M. B. posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 57,70 m2, we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostają mąż i córka. Źródłem utrzymania rodziny są dochody skarżącej i jej męża z tytułu wynagrodzeń za pracę w łącznej wysokości 3640 zł netto miesięcznie. Do miesięcznych wydatków rodziny skarżąca zaliczyła: opłaty związane z mieszkaniem (podatki, opłaty, czynsz) – 320 zł, opłaty za media (prąd, gaz, telefon, internet, zakup opału) – 430 zł, koszty leczenia i rehabilitacji - 150 zł, ubezpieczenia – ok. 90 zł, dojazdy do pracy, utrzymanie pojazdu – 300 zł, wyprawka szkolna, środki czystości, bieżące remonty – 260 zł, inne wydatki (na kulturę, fryzjera, basen itp.) – 60 zł, jedzenie, ubranie, obuwie itp. – 2000 zł. Pismem z dnia 21 października 2015r. wezwano M. B. do uzupełnienia danych przedstawionych w złożonym wniosku poprzez: - udokumentowanie wysokości wynagrodzenia za pracę skarżącej oraz jej męża (np. nadesłanie zaświadczeń pracodawców), - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego /rachunków bankowych skarżącej oraz jej męża - z okresu ostatnich trzech miesięcy, - udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (czynsz, opłaty za prąd, gaz, telefon itp.). Skarżąca udzieliła odpowiedzi na ww. wezwanie pismem z dnia 3 listopada 2015r. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2015r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił M. B. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby była w trudnej sytuacji majątkowej. Podkreślono, że z podanych danych we wniosku wynika, że łączny dochód wnioskodawczyni i jej męża wynosi 3640 złotych netto miesięcznie a łączna wysokość zadeklarowanych przez wnioskodawczynię comiesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny wynosi ok. 3600 złotych. Wskazano, że z wyciągu ze wspólnego rachunku bankowego skarżącej i jej męża za okres od 16 lipca do 14 sierpnia 2015 r. wynika, że saldo początkowe wynosiło 1381,99 zł, dostępne saldo końcowe natomiast 1862,84 zł, z wyciągu za okres od 15 sierpnia do 15 września 2015 r. wynika, że dostępne saldo końcowe wyniosło 1869,59 zł, natomiast z wyciągu z okresu od 16 września do 15 października 2015 r. wynika, że dostępne saldo końcowe wyniosło 2518,43 złotych. Dodano także, że na ww. rachunek skarżącej i jej męża w dniach 21 lipca i 25 lipca 2015 r. wpłynęły kwoty odpowiednio: 100 zł i 500 zł, oznaczone w wyciągu jako przelew własny (dokonany przez męża skarżącej), co może wskazywać na posiadanie środków na jeszcze innym koncie bankowym. Mając powyższe okoliczności na uwadze oraz wysokość wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie 200 złotych w ocenie referendarza poniesienie przez skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie i kosztów profesjonalnego pełnomocnika nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. M.B. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia starszego referendarza sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie obowiązujących przepisów o prawie pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W uzasadnieniu podniosła, że w niniejszej sprawie winien reprezentować ją profesjonalny pełnomocnik i to zarówno ze względu na istotę rozpoznawanej sprawy jak i ze względu na odległości jakie ją dzielą od miejsca jej zamieszkania do siedziby Sądu w Warszawie. Podała, że na udział w rozprawie musiałaby przeznaczyć dwa dni przy poniesieniu wysokich kosztów przejazdu i ewentualnych kosztów noclegu w hotelu w Warszawie. Przyznanie pełnomocnika pozwoli na obronę jej interesu prawnego przed Sądem. Wnioskodawczyni podniosła, że złożyła wszystkie wymagane dowody żądane przez Sąd, dla udokumentowania swojej sytuacji majątkowej. Podała, że dopełniła ciążący na niej obowiązek wykazania, że dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podniosła, że przedstawiła szczegółowo stan majątkowy, finansowy jak i rodzinny oraz brak realnych możliwości aby mogła sama się bronić przed Sądem lub aby zatrudniła prawnika z wyboru. Wnioskodawczyni wyjaśniła, ze wpływ gotówki na konto w ramach wpłaty własnej wynikał z faktu przekazania środków przez córkę w depozyt na przechowanie w związku z otrzymaniem przez nią gotówki od członków najbliższej rodziny. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pozostałe ponoszone wydatki kształtowały się podobnie w każdym miesiącu, a dochody były niezmienne. Saldo końcowe wynikające wydruku wyciągów bankowych nie stanowi nadwyżki przychodów nad wydatkami. Wyjaśniła, że pieniądze te wydatkowała na bieżąco i nie stanowią one dla niej oszczędności. Dostępne saldo bankowe ulegało comiesięcznemu obniżeniu , a w pierwszej połowie miesiąca stan konta był najwyższy ponieważ środki z wpływów są jeszcze na koncie. Większość opłat stanowiących wydatki dokonuje pod koniec każdego miesiąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która zasadniczo zmieniła zasady rozpoznawania sprzeciwu od postanowienia referendarza. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - dalej: p.p.s.a) w nowym brzmieniu. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a ) Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi –Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu zaskarżonym postanowieniem starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawczynię zakresie. Wykazana przez stronę sytuacja materialna nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Z nadesłanego bowiem wniosku i okoliczności sprawy nie wynika aby wnioskodawczyni była w trudnej sytuacji majątkowej. Z wniosku wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe prowadzi wraz mężem i córką. Wspólnie utrzymują się z dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię w wysokości 3640 złotych netto miesięcznie. Wskazać należy, iż z nadesłanych zaświadczeń z zakładu pracy wnioskodawczyni i małżonka wynika, że kwota uzyskiwanych przez nich dochodów jest wyższa od podanych w formularzu i wynosi 3956,96 złotych netto miesięcznie (netto dochód wnioskodawczyni za miesiąc wrzesień wynosił 1805, 36 złotych, natomiast wynagrodzenie miesięczne netto małżonka wynosi 2151,60 złotych). Biorąc pod uwagę wysokość wykazanych dochodów z których utrzymuje się wnioskodawczyni wraz z rodziną uznano, że nie znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Podkreślić bowiem należy, iż instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie jedynie wobec osób, znajdujących się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej zaspokojenie bieżących potrzeb. W szczególności prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Skarżąca zaś do grona takich osób nie należy posiada bowiem z małżonkiem stałe miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 3640 złotych lub 3956 złotych netto miesięcznie. Wobec powyższego nie można uznać wnioskodawczyni za osobę ubogą znajdującą się w bardzo trudnej sytuacji materialnej bądź pozbawionej środków do życia, bądź za osobę, której środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby bytowe. Za odmową uwzględnienia wniosku przemawia także analiza wyciągów z rachunku bankowego, z których wynika, że saldo z posiadanych na nim środków w miesiącu lipcu, sierpniu , wrześniu 2015r. – było dodatnie. Powyższe oraz analiza ponoszonych wydatków przez wnioskodawczynię, wskazuje na dysponowanie przez nią środkami finansowymi i posiadaniu płynności finansowej. Sytuacja przedstawiona we wniosku wskazuje, że strona obecnie uzyskując z małżonkiem miesięczne dochody we wskazanej wyżej wysokości jest w stanie samodzielnie ponosić w całości koszty sądowe i ustanowić pełnomocnika z wyboru. Podkreślić jednocześnie należy, że wysokość wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie wynosi 200 złotych. Wysokość innych kosztów, które mogą (lecz nie muszą) pojawić się na dalszym etapie postępowania wynosiłaby 100 złotych, a ponadto koszty te byłyby rozłożone w czasie. W zakresie odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu, dodatkowo zauważyć należało, iż brak reprezentacji strony skarżącej przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcę prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga ma dla sądu wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Nadto wskazać należy, iż Sąd bada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2007r., II FZ 450/07). Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2011r. o sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r. o sygn. akt II FZ 219/11). Wyjaśnić należy, że na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, tj. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym brak jest przymusu adwokacko-radcowskiego, a strona skarżąca jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do Sądu. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, z tego też względu na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.