VII SA/Wa 2167/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 grudnia 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. P. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] znak: [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej oraz umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Pismem z dnia 23 sierpnia 2017 r. skarżący W. P. złożył za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia w niniejszej sprawie wpisu od skargi, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek skarżącego z dnia 13 października 2017 r. o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie zarządzenia z dnia 18 października 2017 r. W. P. został przesłany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, celem jego wypełnienia o odesłania do Sądu, wraz ze stosownymi pouczeniami dotyczącymi przedmiotowego wniosku. Dnia 6 listopada 2017 r. do Sądu wpłynął wypełniony formularz. Zarządzeniem z dnia 9 listopada 2017 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wypełnienie wszystkich rubryk formularza oraz do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku poprzez wskazanie oraz udokumentowanie wysokości dochodów uzyskanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej w okresie ostatnich sześciu miesięcy, nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, nadesłanie wyciągów z rachunków bakowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym z rachunków związanych z działalnością gospodarczą, podanie wysokości miesięcznych wydatków, wskazanie czy skarżący mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z innymi osobami wraz z wysokością ich dochodów. Powyższe wezwanie zostało skarżącemu doręczone 21 listopada 2017 r. Korespondencją z dnia 4 grudnia 2017 r. (data stempla pocztowego) W. P. nadesłał ponownie wypełniony formularz PPF, jednakże nie dołączył do niego wyjaśnień stanowiących uzupełnienie danych zawartych w uprzednio złożonym wniosku. Skarżący w złożonych wnioskach wskazał jedynie, że nie ma środków na pokrycie wpisu sądowego, natomiast w rubryce dochody wpisał "strata z tytułu prowadzonej działalności". W drugim formularzu dodał "wobec obiektywnie trudnej sytuacji materialnej nie jestem w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie", natomiast pozostałe rubryki zakreślił, nie podając żadnych danych. Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania W. P. prawa pomocy w zakresie dotyczącym częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Starszy referendarz sądowy uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy, ponieważ nie wykazał on, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Referendarz podkreślił, że W. P. nie nadesłał żądanych dokumentów i nie podał żadnych informacji, których dotyczyło wezwanie z dnia 16 listopada 2017 r. Ponadto nie wskazał z jakich środków się utrzymuje, jakie ponosi wydatki, nie przedstawił jakichkolwiek informacji na temat swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a zatem nie jest możliwe jego ustalenie jego możliwości płatniczych i sytuacji finansowej. Referendarz wskazał również, że do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczą jedynie ogólnikowe twierdzenia strony. Na wskazane postanowienie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw przez W. P. Wnioskodawca zarzucił postanowieniu referendarza obrazę art. 252 § 2 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie tegoż przepisu i uznanie, że skarżący nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy skutkującego zwolnieniem od kosztów. Skarżący ponownie wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmujących zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że postanowienie referendarza jest nieuzasadnione i krzywdzące, bowiem w obliczu przedstawionych okoliczności nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem jakoby nie zasługiwał on na zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie skarżącego złożył on zgodnie z wezwaniem wymagany formularz z którego wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że nie stać go na poniesienie tych kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy. Natomiast zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba tak wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II OZ 43/15). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Przypomnieć należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W przypadku, gdy Sąd/referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przede wszystkim W. P. mimo wezwań referendarza nie przedstawił stosownych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń. Sąd w pełni zgadza się z referendarzem, że sytuacja skarżącego jest niejasna. Z uwagi na zbyt małą ilość danych Sąd nie może przyznać prawa pomocy, które ma charakter wyjątkowy wobec czego swoim zakresem powinno obejmować osoby naprawdę potrzebujące. Również w sprzeciwie od postanowienia wydanego przez referendarza wnioskodawca poprzestał na stwierdzeniach, nie przedstawiając wymaganych dokumentów czy też wyjaśnień na ich poparcie. Skarżący otrzymał stosowne pouczenia w związku z procedurą przyznawania prawa pomocy, był wzywany do złożenia dokumentów, ponadto w swoim orzeczeniu referendarz wskazał, z jakich powodów uznał, że nie jest zasadne przyznawanie W. P. prawa pomocy. Mimo to wnosząc sprzeciw wnioskodawca ograniczył się jedynie do stwierdzeń, nawet nie podjął próby uzupełnienia uprzednio złożonych wniosków. Sąd w niniejszej sprawie nie może jednoznacznie stwierdzić jak wygląda rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Należy podkreślić, że wezwanie do uzupełnienia formularza jest wezwaniem o stosunkowo nieskomplikowanej treści, a do jego zrozumienia wystarczy umiejętność czytania tekstu ze zrozumieniem. Zatem w ocenie Sądu uchybienie w postaci nienadesłania stosownych wyjaśnień, pomimo wyliczenia przez referendarza w zarządzeniu dnia 9 listopada 2017 r. na co należy zwrócić uwagę i jakie informacje mają kluczowe znaczenie, jest wyrazem lekceważenia. Argumentacja złożonego sprzeciwu w żaden sposób nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, gdyż jak już zostało wspomniane skarżący nie podjął nawet próby uzupełnienia danych zawartych we wnioskach. Skarżący uchyla się od wskazania z czego żyje, z jakich środków pochodzą podstawowe egzystencjonalne wydatki, które dotyczą każdego człowieka. Wobec powyższego, kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania W. P. prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego, orzekając jak w sentencji postanowienia.