VII SA/Wa 2254/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] Towarzystwa [...] w K. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: odmówić [...] Towarzystwu [...] w K. przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł [...] Towarzystwo [...] złożyło na urzędowym formularzu wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, wnosząc "o obniżenie wpisu do 100 zł". W treści wniosku Towarzystwo wskazało, że jego zobowiązania przekraczają posiadane środki. Podniosło, że rok 2010 zamknął się stratą w kwocie 5.131,17 zł, w 2011 r. zaś wpływy ze składek i darowizn wyniosły 1.313,3 zł, a wydatki – 3.806,39 zł. W roku bieżącym wpływy wyniosły 530,31 zł, wydatki natomiast – 741,61 zł. Stan konta na dzień 2 listopada 2012 r. wyniósł 27,31 zł. Z treści wniosku wynika, że źródłem dochodów Towarzystwa są składki i członkowskie – przychód z tego tytułu w 2011 r. wyniósł 912 zł, wpływy te wystarczają jedynie na pokrycie kosztów korespondencji i materiałów biurowych. Towarzystwo nie prowadzi działalności gospodarczej, "nie koncentruje się na pozyskiwaniu darowizn, jako na działaniu nieefektywnym oraz jako na działaniu, które może rzutować negatywnie na wiarygodność Towarzystwa". Postanowieniem z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 2254/12 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 27 listopada 2012 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) [...] Towarzystwo [...] w K. wniosło sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. W sprzeciwie tym skarżące Stowarzyszenie wskazało, że "decyzja referendarza, w praktyce oznacza skuteczne ograniczenie dostępu do wymiaru sprawiedliwości." Podkreśliło, że powyższa praktyka jest niezgodna z zapisami Konwencji z Aarhus, której art. 9 stanowi, że "dostęp do procedur sądowych będzie niedyskryminacyjny ze względu na koszty". Stowarzyszenie stwierdziło, że kwota 500 zł jest dla niego kwotą "zaporową" i w konsekwencji zamyka mu drogę do wymiaru sprawiedliwości. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 15 listopada 2012 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy w przedmiotowej sprawie, we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. [...] Towarzystwo [...] w K. wskazało, że źródłem jego dochodów są składki członkowskie, przy czym kwota składki pełnej wynosi 50 zł, natomiast składki ulgowej -12 zł rocznie. Przychód z tego tytułu wyniósł w ubiegłym roku 912 zł. Oświadczyło jednocześnie, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, nie podejmuje też działań w celu pozyskiwania darowizn, uznając, że jest to działanie nieefektywne, a ponadto może "rzutować negatywnie na wiarygodność Towarzystwa". Jak wynika z akt sprawy [...] Towarzystwo [...] w K., jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Skarżące stowarzyszenie chcąc realizować swą regulaminową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Środki konieczne do prowadzenia działalności, stowarzyszenie powinno uzyskiwać od swych członków w postaci składek. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06) dotyczącego tej samej organizacji, należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie może również tylko tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek członkowskich, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Biorąc pod uwagę fakt, że [...] Towarzystwo [...] w K. nie ustaliło takiej wysokości obowiązkowych składek, która umożliwiałyby mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, nie podejmuje też innych dopuszczonych przez prawo działań mogących zwiększyć jego dochody, stwierdzić trzeba, że skarżące Towarzystwo samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Prawo pomocy może być przyznane natomiast tylko wówczas, gdy wnioskodawca – z przyczyn od siebie niezależnych – nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Wobec powyższego wniosek [...] Towarzystwa [...] w K. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych uznano za niezasadny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 powołanej stawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w postanowieniu.