VII SA/Wa 2293/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Więch – Baranowska (spr.), , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak – Pęczkowska, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska – Śpiewak, Protokolant spec. Katarzyna Ławnik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2011 r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...]października 2010r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej postanawia odrzucić skargę. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2010 r. L. J., reprezentowany przez pełnomocnika, wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], o zmianę na podstawie art. 154 kpa. decyzji ostatecznej wydanej w dniu [...] sierpnia 2009 r. odmawiającej przyznania prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Decyzją z dnia [...] września 2010 r., znak: [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] odmówił zmiany decyzji ostatecznej ZUS Oddział w [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. o odmowie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w myśl art. 154 k.p.a. decyzja na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być uchylona lub zmieniona jeżeli przemawia za tym interes strony. Badaną decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. organ odmówił prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, na mocy przepisu 57 ust. 1 pkt 2 oraz art. 58 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( tj. Dz. U z 2009 r. nr 153 poz. 1227 ze zm.) Decyzja odmowna zawierała pouczenie o środkach odwoławczych w postaci możliwości wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...], w terminie miesiąca od otrzymania decyzji. Skarżący nie skorzystał ze środków odwoławczych, decyzja stała się prawomocna. W ten sposób skarżący nie wykazał swojego interesu w dochodzeniu do zamierzonego skutku tj. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Pismem z dnia [...] września 2010 r. skarżący wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] z dnia [...] września 2010 r. Decyzją z dnia [...] października 2010 r., znak: [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2010 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż skarżący nie skorzystał ze środków odwoławczych od wydanej decyzji odmownej, a tym nic wykazał swojego interesu w dochodzeniu do zamierzonego skutku tj. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Wobec powyższego organ uznał, iż nie zachodzą przesłanki, o których mowa art. 154 k.p.a. Decyzja ostateczna o odmowie prawa do renty została wydana z uwzględnieniem okresu zatrudnienia na terenie [...], potwierdzonego przez instytucję [...] w [...] i podpisana przez osobę upoważnioną przez Prezesa ZUS do wydawania w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub Prezesa ZUS indywidualnych decyzji w sprawach wynikających z ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zadań powierzonych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na podstawie innych ustaw (upoważnienie nr [...] ). Brak zakończonego postępowania po stronie instytucji [...] dotyczy! wydania decyzji w sprawie [...] renty, co skutkowało zawieszeniem postępowania w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy przyznawanej w drodze wyjątku, nie zaś decyzji w prawie renty ustawowej. Na decyzję z dnia [...] października 2010 r., skarżący reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o nakazanie organowi ZUS wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego poprzez jej uchylenie i przyznanie skarżącemu prawa od renty. W skardze wskazano, iż zaskarżona decyzja i pozostałe decyzje wydane w sprawie naruszają zasady Konstytucji, mówiącej iż Polska jest państwem prawa, art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( tj. Dz. U z 2009 r. nr 153 poz. 1227 ze zm.), poprzez jej całkowicie błędną interpretację, jak i obowiązującą wszystkie sądy i organy uchwałę siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2006 r., sygn. I UZP 5/05. Podniesiono, iż ZUS wydając decyzję odmowną działa wyłącznie w oparciu o błędną interpretację i wytyczne Prezesa ZUS. W ten sposób ileś tysięcy osób w skali roku bezprawnie jest pozbawianych prawa do renty, do tego przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych "chronią" bezprawne działania tego organu. Podniesiono również, iż wyrokiem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV U 292/10 uchylono następną decyzję odmawiającą prawa do renty z dnia 19 stycznia 2010 r., przyznając skarżącemu rentę. Pełnomocnik skarżącego wniósł o rozważenie wystąpienia do Prokuratury o wszczęcie postępowania, czy działania Prezesa ZUS i pracowników nie noszą w tej sprawie, jak i kilku tysiąca innych, znamion czynu zabronionego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi, a także o rozpoznanie sprawy także pod nieobecność pełnomocnika Prezesa ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Sąd uznał jednakże, iż w niniejszej sprawie należy przede wszystkim ustalić w pierwszej kolejności, czy rzeczowo właściwy do rozpatrzenia niniejszej sprawy jest w ogóle sąd administracyjny. Szczegółowe unormowanie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych zawierają przepisy art. 1, art. 2, art. 3, art. 4 i art. 5 p.p.s.a. Zgodnie z przepisem art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1 -4. Ponadto, jak stanowi art. 3 § 3 p.p.s.a. - sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Tak więc nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej. Zgodnie z art. 83a ust. 1 ustawy o s.u.s., prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 83a ust. 2 ustawy o s.u.s.). Z treści art. 180 § 1 k.p.a., wynika, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, ale tylko wówczas, gdy przepisy szczególne dotyczące ubezpieczeń społecznych nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 września 2009r., I UK 109/09 ''nie ulega wątpliwości, że takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w w/w ustawie, która w art. 83 ust. 2 ustanawia regułę zaskarżania decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych do sądu powszechnego (sądu ubezpieczeń społecznych). Tej podstawowej zasady - kwalifikującej sprawę z odwołania wniesionego od decyzji organu rentowego do sądu powszechnego jako sprawy cywilnej w ujęciu formalnym w rozumieniu art. 1 k.p.c. – w niczym nie zmienia art. 83a ust. 2 ustawy o s.u.s. uprawniający organ rentowy do samodzielnego uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji ostatecznej na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyjątki co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały bowiem ustalone w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., zgodnie z którym (jedynie) od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Od tych decyzji nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy o s.u.s. wynika więc, że każda decyzja wydana przez organ rentowy w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego, a jedyne wyjątki w tym zakresie dotyczą decyzji, które zostały enumeratywnie wymienione w ust. 4 art. 83. Z tej przyczyny na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o s.u.s. kontroli sądu powszechnego podlegają również decyzje wydane na podstawie art. 83a ust. 2 w/w ustawy, gdyż nie są one wymienione w ust. 4 - [...] Powyższe wskazuje, że od decyzji o których mowa w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Przy czym bez znaczenia jest okoliczność, że jako tryb właściwy dla wznowienia, uchylenia ( także w trybie art. 154 i 155 kpa), lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Tryb ten oznacza jedynie obowiązek stosowania przez organ przy wydawaniu decyzji przepisów kpa. Nie stoi to w sprzeczności z faktem, że ocenę decyzji ( o charakterze administracyjnym) ustawodawca przekazał sadom powszechnym. W ocenie Sądu zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ wydał rozstrzygnięcie. Wydanie decyzji przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o przepisy kpa regulujące tryb postępowania w przedmiocie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej na podstawie art. 154 Kpa nie ma wpływu na właściwość rzeczowa sądu którą oceniać należy na podstawie przepisów prawa materialnego, wyznaczających przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. Bowiem decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służą do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swojej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Wobec tego w ocenie Sądu brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w zależności od tego czy zaskarżona decyzja została wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym ( v. WSA w Warszawie postanowienie z 10 listopada 2006r. w sprawie sygn. III SA/Wa 1890/06). W sprawie, w której wydana została decyzja w zakresie indywidualnej sprawy ubezpieczeniowej, właściwy jest Sąd powszechny także w zakresie, w którym organ rentowy korzysta ( lub odmawia) z możliwości przewidzianej w art. 83 a ust. 2 ustawy z 13 października 1998r., o systemie ubezpieczeń społecznych bowiem sądy administracyjne są właściwe wyłącznie w zakresie kontroli decyzji administracyjnych tych organów, o których mowa w ust. 4 art. 83. Wobec powyższych ustaleń Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji postanowienia.