VII SA/Wa 2298/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Groński po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2012 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: odmówić P. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek P. K. o całkowite przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca w formularzu PPF wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i trójką dzieci. Dzieci są w wieku szkolnym. Wnioskodawca utrzymuje się z własnych dochodów tj. z wynajmu lokalu za co uzyskuje dochód 3 000 zł. Żona wnioskodawcy jest pielęgniarką i uzyskuje dochód 2 000 tys. zł. Wnioskodawca wskazał, że ww. dochody są pomniejszone o podatki i wydatki na życie. Posiada mieszkanie o pow. 62 m2. Dodał, że nie jest w stanie pokryć kosztów wynagrodzenia adwokata, gdyż jest to koszt około 3 000 zł. Innych danych w formularzu PPF nie wskazał. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 29 marca br. wnioskodawca został zobowiązany do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do: - nadesłania kopii dokumentu PIT za 2012 rozliczającego wnioskodawcę i żonę z dochodów osiągniętych w ubiegłym roku, - nadesłania kopii wyciągu bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące, - podania jakie lokale/nieruchomości posiada oraz podania czy uzyskuje z nich dochody, jeżeli wnioskodawca uzyskuje z nich dochody, należało je podać, - podania stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny, - podania czy wnioskodawca korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, jeżeli tak to należy nadesłać kopie ostatnich decyzji przyznających pomoc, - podania czy wnioskodawca korzysta z pomocy rodziny, a jeżeli tak, to należy wskazać na czym ona polega. Wnioskodawca w odpowiedzi na ww. pismo nadesłał dodatkowe informacje z których wynika, że utrzymuje się z wynajmu mieszkań i jednego lokalu użytkowego, mieszka w lokalu o pow 62 m2 w bloku 24 rodzinnym, stałe miesięczne wydatki wnioskodawcy to 214 zł. podatek od nieruchomości (czynsz za lokal użytkowy 100 zł.), 600 zł. PIT, 189 zł. VAT, 80 zł. czynsz za mieszkanie, 300 zł. paliwo do samochodu opel astra z 1995 r., 200 zł. prąd, 100 zł. internet, 45 zł. PZU - ubezpieczenie na życie, 210 zł. gaz, 70 zł., bilet miesięczny syna, 200 zł. odzież, 100 zł. woda i ścieki, 200 rata kredytu, 100 zł. telefon, około 1500 zł. na żywność. Pozostałą kwotę wydaje na lekarstwa, kieszonkowe dla dzieci i inne wydatki bieżące. Do pisma dołączono kartę informacyjną leczenia, orzeczenie o stanie zdrowia syna i harmonogram spłat kredytu. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2013 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Na to orzeczenie został złożony sprzeciw, tym samym orzeczenie z dnia 18 kwietnia 2013 r. straciło moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata (punkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do regulacji zawartej w art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, lecz do przeniesienia ich na budżet państwa, czyli na ogół podatników i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Powołany przepis (246 § 1 pkt 1 p.p.s.a) nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy strona musi więc uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Mając na uwadze powołany przepis stwierdzić należy, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ nie wykazał on w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 ustawy wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym. W urzędowym formularzu wniosku przewidziano odrębne rubryki w odniesieniu do różnego rodzaju nieruchomości, jakie mogą posiadać wnioskodawcy (dom, mieszkanie, nieruchomość rolna, inne nieruchomości), przy czym, jak wynika z jego treści, w przypadku domu lub mieszkania należy podać ich wielkość w m2 , formularz ten umożliwia więc stronom prawidłowe i szczegółowe opisanie posiadanego majątku. Z uwagi na wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego i finansowego skarżącego wezwano wnioskodawcę uzupełnienia wniosku o dodatkowe informacje. W tym miejscu warto zwrócić uwagę na treść art. 255 ww. ustawy, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący nie udzielił niezbędnych informacji, które umożliwiłyby Sądowi ustalenie rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim nienależyte wykonanie przez wnioskodawcę zarządzenia z dnia 29 marca 2013 r. i nieustosunkowanie się do wszystkich zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej strony. Wnioskodawca nie wskazał jakie posiada mieszkania, które są jego źródłem utrzymania, wskazał jedynie, że utrzymuje się z wynajmu mieszkań (a więc przynajmniej dwóch), lokalu użytkowego, posiada także lokal w którym zamieszkuje, nie załączył wyciągu z rachunku bankowego ani dokumentu PIT z rozliczeniem za ostatni rok (w przypadku niezłożenia jeszcze dokumentu PIT należało udzielić informacji na ten temat), nie udzielił też informacji na temat posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych, ani nie złożył oświadczenia, że nie posiada takich rachunków. Informacje te, istotne z punktu widzenia przyznania prawa pomocy, wnioskodawca całkowicie pominął w piśmie dotyczącym jego sytuacji majątkowej z dnia 5 kwietnia 2013 r. Wnioskodawca nie złożył także oświadczenia na temat ewentualnego korzystania z pomocy dalszej rodziny, czy też pomocy społecznej. Sąd zauważa, iż we wcześniejszych sprawach wnioskodawcy było przyznawane prawo pomocy w częściowym zakresie, jednakże należy mieć na względzie, że: "Przy ocenie wniosku strony o zwolnienie od kosztów sąd nie może stosować żadnego automatyzmu, jak również strona nie może oczekiwać, że jeżeli w innym postępowaniu (...) została zwolniona od kosztów, to również kolejny jej wiosek powinien być rozpatrzony pozytywnie. Każda sprawa jest inna i nawet drobne okoliczności faktyczne mogą decydować o różnych ocenach" (B. Dauter [w:] Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, B. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka- Medek, W. P. Lexis Nexis, Warszawa 2007, str. 265). Jak dodatkowo wskazuje się w orzecznictwie (por. postanowienie NSA z dnia 14 marca 2013 r., II FZ 75/13): "Przy stosowaniu instytucji prawa pomocy (...) należy odnosić się zawsze do wielkości kosztów, które strona skarżąca jest zobowiązana ponieść". Nieudzielenie pełnej i wyczerpującej odpowiedzi na wezwanie Sądu wpłynęło na odmowę przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Skarżący nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Podkreślić także trzeba, że od przedstawienia swojej sytuacji skarżący uchylił się również we wniesionym sprzeciwie. Oceny Sądu nie można zastąpić zapewnieniami wnioskodawcy o wyczerpaniu zdolności płatniczych. Rozstrzygnięcie o udzieleniu prawa pomocy nie może być niezależne od rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające dla oceny jej sytuacji majątkowej i finansowej, a strona nie udziela dokładnej i pełnej odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie, nie jest możliwe przyznanie stronie prawa pomocy, jedynie w oparciu o jej twierdzenia o ograniczonych możliwościach płatniczych. Z powyższych względów na podstawie art. 260 w zw. z 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak na wstępie.