VII SA/Wa 2315/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. C. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi Z. C. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać Z. C. prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek Z. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Skarżący w formularzu PPF podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną. Wskazał, że jego rodzina utrzymuje się z jego emerytury rolniczej w wysokości 935 zł. Posiada dom o wartości 60.000 zł. oraz 3 pokojowe mieszkanie o pow. 45 m2, a także działkę siedliskową o pow. 3 200 m2 i las o pow. 12 800 m2. Na ww. nieruchomościach posiada budynek gospodarczy, wiatę i dwa boksy dla psów. Wskazał, że ponosi następujące koszty utrzymania: KRUS – ubezpieczenie żony 270 zł. (kwartalnie), gaz 50 zł., prąd 200 zł., podatek rolny 90 zł. (rocznie), szambo 180 zł. (rocznie), leki 150 zł., dojazdy 400 zł. (rocznie), węgiel ok. 4 000 zł. (rocznie). Nie wskazał posiadania oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Wniosek nie zawierał uzasadnienia odnoszącego się do sytuacji materialnej strony. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 23 listopada 2015 r. wydanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.)., wnioskodawca został zobowiązany do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do: - właściwego uzasadnienia wniosku poprzez podanie faktów wskazujących na trudną sytuację materialną (w pkt 5 formularza podano okoliczności przemawiające za zasadnością skargi), - sprecyzowania jakie nieruchomości posiada wnioskodawca tj. czy posiada dom i osobno mieszkanie, czy też dom o powierzchni mieszkania 45 m2 - w formularzu PPF wskazano dom o wartości 60 000 zł., nie podając jego wielkości, a ponadto mieszkanie o pow. 45 m2, nie podano wartości szacunkowej mieszkania, - podania czy wnioskodawca prowadzi działalność rolniczą, jeżeli tak należało wskazać jaką (uprawa zbóż, innych roślin, hodowla zwierząt), - podania czy, a jeśli tak, to jaki inwentarz żywy posiada wnioskodawca w gospodarstwie rolnym, należało podać ilość inwentarza żywego, - wskazania czy otrzymuje świadczenia/dotacje z ARiMR w ramach programów Unii Europejskiej, jeśli tak, należało podać w jakiej wysokości otrzymywane są dotacje, - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak, należało nadesłać ostatnie decyzje przyznające pomoc, - podania czy otrzymuje pomocy materialną bądź finansową od rodziny, bądź osób trzecich, jeśli tak należało wskazać na czym ona polega, - nadesłania kopii dokumentu PIT za 2014 r. wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających w gospodarstwie domowym, - nadesłania kopii wyciągu z rachunku bankowego domowym za ostatnie 3 miesiące wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających w gospodarstwie domowym. Wnioskodawca pismem z dnia 2 grudnia 2015 r. wskazał, że z żoną są właścicielami siedliska w [...], wcześniej zajmował się rolnictwem, a obecnie otrzymuje emeryturę z KRUS, dodał, że odnośnie wartości domu to nie jest ekspertem w tej branży. Nie posiada innych źródeł utrzymania i nie otrzymuje żadnej innej pomocy materialnej. Do wniosku dołączono kopię dokumentu PIT za 2013 r. i kopie potwierdzeń podjęcia gotówki z bankomatu. Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2015 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Z. C. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim niepełne wykonanie przez wnioskodawcę zarządzenia z dnia 23 listopada 2015 r. i nieustosunkowanie się do wszystkich zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej strony. Wnioskodawca nie wyjaśnił czy posiada dom i mieszkanie, czy tylko dom, nie uzasadnił wniosku i nie podał informacji wskazujących na trudną sytuację materialną, nie nadesłał dokumentów źródłowych (dokument PIT jest za 2013 r., a nie za 2014 do czego wnioskodawca był zobowiązany, nie nadesłano też wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, a jedynie kopie czterech potwierdzeń podjęcia gotówki z bankomatu), wnioskodawca nie wskazał czy otrzymuje dopłaty w ramach programów Unii Europejskiej. Ponadto, starszy referendarz sądowy zaznaczył, powołując się na pogląd prezentowany w postanowieniu NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, w odniesieniu do posiadanych przez stronę nieruchomości, że ich posiadanie tworzy możliwość generowania przychodów jako źródło pożytków w wyniku wynajmu lub dzierżawy nieruchomości innemu podmiotowi bądź też nawet sprzedaży nieruchomości. Pismem z dnia 7 stycznia 2016 r. (data nadania w UP), Z. C. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 29 grudnia 2015 r. W uzasadnieniu wnioskodawca podkreślił, że wraz z żoną są ludźmi biednymi, utrzymującymi się z emerytury w wysokości 935 zł. Co do wartości domu to jest to stary dom. Wskazał, że nie prowadzi żadnej działalności rolniczej i innej i nie pobiera żadnych pieniędzy. Nie posiada żadnych dodatkowych dochodów, a także nie otrzymuje żadnej innej pomocy materialnej. Nie posiada mieszkania tylko jest zameldowany w W. przy ul. W. [...]. W sprawie tego mieszkania toczy się prawie trzy lata postępowanie sądowe w Sądzie Rejonowym [...] (sygn. akt [...]) i nie wiadomo kiedy się skończy, i ile będzie warte to mieszkanie, które jest bardzo zaniedbane, zadłużone, gdyż nie ma właściciela. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych bądź ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku wykazania przez wnioskującego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby, które nie osiągają żadnych dochodów lub osiągają dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest również stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno następować w przypadkach, gdy ubiegający się o pomoc wykaże, że jego sytuacja życiowa nosi cechy ubóstwa. Chodzi tu więc o osoby praktycznie pozbawione środków do życia, których sytuacja materialna utrudnia godną egzystencję (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 398/11). Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść w toczącym się postępowaniu, a z drugiej strony jej możliwości finansowe. Biorąc pod uwagę przedstawione informacje, przede wszystkim zawarte w formularzu wniosku PPF i wniesionym sprzeciwie oraz porównując je z obciążeniami wynikającymi z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika i obowiązkiem ponoszenia kosztów w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie wynoszą 500 zł (z tytułu wpisu sądowego od skargi) oraz mając na uwadze ewentualne przyszłe koszty sądowe, uznano, że w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wnioskodawca obecnie wykazał, że nie jest w stanie, przy dochodzie wynoszącym 935 zł na dwuosobową rodzinę oraz wskazanych wydatkach i stanie majątkowym ponieść całości kosztów postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.