VII SA/Wa 2322/12

Referendarz sądowy - Katarzyna Pakuła - Getka Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2012 r. po rozpoznaniu wniosku Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia " [...]" z siedzibą w W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...] w przedmiocie pozwolenia na rozbudowę budynku mieszkalnego postanawia: odmówić Stowarzyszeniu "[...]" z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 4 października 2012 r. do Sądu wraz ze skargą na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2012 r. wpłynął wniosek Stowarzyszenia " [...]" w W. w którym wniosło o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym formularzu Stowarzyszenie wskazało, że jest Stowarzyszeniem zwykłym zarejestrowanym w ewidencji, którego głównym celem jest ochrona zabytkowego charakteru [...]. W uzasadnieniu Stowarzyszenie podało, że nie dysponuje żadnymi środkami poza dowolnymi składkami członkowskimi. Liczba członków wynosi 18 osób. Podkreślono, że pobierane składki wystarczają tylko na pokrycie kosztów związanych z korespondencją i wydrukiem niezbędnych w działalności ( pism, ulotek, plakatów itp.). Podali, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 6.600 złotych . We wniosku Stowarzyszenie nie podało rachunku bankowego. Zarządzeniem z dnia 19 października 2012 r. wezwano Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: - czy są ustalone składki członkowskie, jeśli tak należało wskazać ich wysokość, - z jaką częstotliwością są one pobierane, - jakie miesięczne koszty związane z działalnością ponosi Stowarzyszenie i co się na te koszty składa, - skąd Stowarzyszenie posiada środki finansowe na prowadzenie działalności wynikającej z regulaminu. Odpowiedzi na powyższe należało udzielić w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku bez rozpoznania. W dniu 31 października 2012 r. do Sądu wpłynęła odpowiedź na powyższe. W nadesłanych wyjaśnieniach strona wnioskująca wskazała, że jedyne środki finansowe jakie uzyskuje pochodzą ze składek członkowskich. Stowarzyszenie podało, że roczna składka wynosi 150,00 złotych. Przy szesnastu członkach roczny budżet powinien wynosić 2.400,00 złotych, jednak nie wszyscy członkowie płacą bądź płacą niepełną składkę. Wskazano, że realny roczny budżet Stowarzyszenia nie przekracza 1.850,00 złotych. Stowarzyszenie podkreśliło, że prowadzą rozległą korespondencję, głównie w formie listów poleconych, ilustrowaną licznymi, niejednokrotnie kolorowymi materiałami. Podało, że koszty kolorowych wydruków, kserokopii i odbitek fotografii, materiałów piśmiennych oraz korespondencji wyczerpują 90 procent środków jakie posiadają. Pozostałą kwotę jaką uzyskują wydają na niezbędne publikacje. W niniejszej sprawie zważono co następuje: Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania bądź w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia z kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a .) Należy podkreślić, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści ww. przepisu. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszej kolejności należy podkreślić, że stowarzyszenia podobnie, jak i wiele innych organizacji tego typu zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidzieć środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa oraz podjąć niezbędne kroki celem uzyskania takich środków. Wnioskujące Stowarzyszenie, chcąc realizować działalność regulaminową poprzez cele wynikające z regulaminu m.in dbałość o zachowanie unikalnego układu urbanistycznego i architektury, dbałość o środowisko naturalne, dążenie do przywrócenia [...] rzeki W., stworzenie warunków do rozwoju inicjatyw kulturalnych musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności, także kosztów udziału w postępowaniach sądowych. Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykaże, przesłanki wynikające z art. 246 § 2 p.p.s.a można przyznać mu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o przyznanie prawa pomocy osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów procesu, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). W niniejszej sprawie stroną wnioskującą jest stowarzyszenie zwykłe które w świetle przepisów ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.) nie posiada osobowości prawnej, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich (art. 40 ust 1, 42 ust. 1 i 2 cyt. ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Źródło tych środków dla skarżącego przewidziano w pkt 10 regulaminu przyjmując, że środki na działanie Stowarzyszenie uzyskiwać będzie ze składek członkowskich. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei w razie trudności w prowadzeniu działalności regulaminowej podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków, ustalenie wyższych składek, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Niepodejmowanie przez wnioskujące Stowarzyszenie żadnych kroków zmierzających do zapewnienia środków niezbędnych do prowadzenia działalności regulaminowej we własnym zakresie nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem strony wnioskującej przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie wnioskujące Stowarzyszenie [...] w W. podało, że składa się z szesnastu członków, którzy opłacają składki. Realny roczny dochód stowarzyszenia nie przekracza 1.850,00 złotych. Stowarzyszenie podało, że miesięczna roczna składka wynosi 150,00 złotych czyli miesięcznie 12,50 złotych. Z powyższej kwoty Stowarzyszenie pokrywa między innymi wydatki związane z zakupem materiałów piśmiennych, publikacji, kserokopii odbitek fotografii biurowych. W ocenie orzekającego nie istnieje, żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych. Odnosząc się do niewielkiego dochodu Stowarzyszenia należy, wskazać, że określenie wysokości składek członkowskich na poziomie uniemożliwiającym realizację zadań stowarzyszenia nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być finansowana ze Skarbu Państwa. Stowarzyszenie ustanawiając niewielkie składki członkowskie w wysokości 12,50 złotych miesięcznie, samo pozbawia się zdobycia środków na prowadzenie działań regulaminowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 i z dnia 12 stycznia 2009 r. sygn. akt 1364/08). Reasumując stwierdzić należy, że Stowarzyszenie [...] w W. nie wykazało, że z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z dokonanej analizy wynika, że przyczyny te leżą po stronie wnioskodawcy i polegają na braku aktywności w zorganizowaniu środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.