VII SA/Wa 2341/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka, , Asesor WSA Karolina Kisielewicz ( spr.), Sędzia WSA Bożena Marciniak, Protokolant spec. Joanna Piątek-Macugowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie nieuznania pracy za działalność twórczą w dziedzinie sztuk plastycznych lub sztuki ludowej oddala skargę Przedmiotem skargi wniesionej przez W. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] lipca 2016 r. (nr [...]), którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] maja 2016 r. (nr [...]). Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że W. J. w piśmie z [...] grudnia 2013 r. zwrócił się do Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego o uznanie jego działalności za działalność twórczą lub artystyczną i ustalenie daty jej rozpoczęcia, w celu uzyskania prawa do ubezpieczenia społecznego. Skarżący podał, że od 1962 r. zajmuje się "rzeźbą ludową i artystyczną" i wykonał "kilka tysięcy rzeźb". Wyjaśnił, że nie ukończył żadnej szkoły artystycznej (jest samoukiem), pracował jako cieśla. Wnioskodawca dołączył do wniosku : zdjęcia prac, wpisy do księgi pamiątkowej, almanach Lauru [...] (zawierającym informację o zdobytym przez niego wyróżnieniu w XIX [...] Przeglądzie Twórczości o "[...]"[...] 1999r.) oraz informację Stowarzyszenia Kulturalno-Artystycznego "[...]" w [...], z której wynika, że wykonuje rzeźby i płaskorzeźby w stylu ludowym charakterystycznym dla regionu ([...]). Organ I instancji w decyzji z [...] marca 2014 r. (nr [...]) stwierdził, że W. J. nie przedstawił dokumentów o których mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z 9 marca 1999 r. w sprawie powołania Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców oraz szczegółowego określenia jej zadań, składu i trybu działania (Dz.U. nr 27, poz. 250) potwierdzających że wykonuje działalność twórczą (bądź artystyczną). Komisja dodała, że w toku postępowania w tej sprawie zwróciła się do Zarządu Głównego Stowarzyszenia Twórców Ludowych w [...] (organizacji zrzeszającej zweryfikowanych pod względem etnograficznym twórców ludowych) o opinię, czy rzeźby W. J. można uznać za oryginalne dzieła sztuki ludowej. W piśmie z [...] lutego 2014 r. Prezes Zarządu Głównego Stowarzyszenia stwierdził, że prace skarżącego (których zdjęcia zostały dołączone do wniosku o ustalenie wykonywania przez stronę działalności artystycznej) "nie są tradycyjną rzeźbą ludową, a związek tych prac z tradycyjną plastyką ludową jest mało dostrzegalny". Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] czerwca 2014 r. (nr [...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podzielił stanowisko organu I instancji, że przedstawione przez stronę dokumenty nie są wystarczające do uznania, iż wykonuje on działalność twórczą w dziedzinie sztuk plastycznych lub sztuki ludowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 sierpnia 2015 r. VII SA/Wa 614/15 uwzględnił skargę W. J. na tę decyzję Ministra i uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Sąd stwierdził, że organy nie przeprowadziły dostatecznego postępowania dowodowego w tej sprawie, a przede wszystkim w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśniły, dlaczego przyjęły, że rzeźby skarżącego nie stanowią dziełami sztuki. Komisja do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców, ponownie orzekając w tej sprawie, w piśmie z [...] marca 2016 r. zwróciła się do Związku Polskich Artystów Plastyków z prośbą o wydanie opinii czy działalność skarżącego może być uznana jako działalność twórczą w dziedzinie rzeźby lub sztuki ludowej. Przewodnicząca sekcji Rzeźby Okręgu [...] Związku Polskich Artystów Plastyków U. S.-Ś. w opinii z [...] kwietnia 2016 r. oświadczyła m. in., że "dokumentacja prac budzi daleko idące zażenowanie (...). Meblościanka wypełniona chałupniczą galanterią drewnianą, niestety nie świadczą o poczuciu estetyki (...). Prace można określić mianem chałupniczej ręcznej roboty. Wystrugane figurki i nieudolne kopiowanie chińskich wzorów (żurawie) nie przedstawiają wartości artystycznych". W. J. w piśmie z [...] kwietnia 2016 r. stwierdził, że ta opinia "nie zawiera merytorycznej oceny" jego prac, a dotyczy jedynie sposobu ich dokumentowania. Zawarte w niej sformułowania budzą zażenowanie, opinia podważa jego wieloletnią pracę, jest sprzeczna z opinią związku [...], pomija fakt uzyskanych nagród od Burmistrza Miasta [...], narusza dobra osobiste i go obraża. Strona wniosła o sporządzenie nowej opinii, nie na podstawie zdjęć prac ale dokonanie ich oględzin. Organ I instancji w decyzji z [...] maja 2016 r. (nr [...]) ponownie stwierdził, że działalność W. J. nie jest działalnością twórczą w rozumieniu art. 8 ust. 7 ustawy z [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 963) i wywiódł, że jego wniosek o sporządzenie kolejnej opinii w tej sprawie nie jest uzasadniony. W odwołaniu od tej decyzji W. J. podniósł, że organ I instancji naruszył art. 6, art. 8, art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., ponieważ nie rozważył wszechstronnie materiału dowodowego w tej sprawie i bezzasadnie oparł się wyłącznie na opinii Związku Polskich Artystów Plastyków Okręgu [...] (sekcja rzeźby), która została przez stronę zakwestionowana w toku postępowania. Zdaniem W. J. organ naruszył również art. 78 k.p.a. przez nieuwzględnienie jego wniosku o dopuszczenie kolejnej opinii Związku Artystów Rzeźbiarzy bądź innego związku lub stowarzyszenia, art. 107 § 3 k.p.a. przez niedostateczne uzasadnienie decyzji. Według skarżącego organ nie wyjaśnił, dlaczego odmówił wiarygodności przedłożonym przez niego recenzjom, dyplomom, wyróżnieniom, opinii [...] w [...] i oparł się wyłącznie na jednej opinii, przez niego zakwestionowanej. W. J. zarzucił ponadto naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie go o podejmowanych czynnościach procesowych oraz o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji i w związku z tym uniemożliwił mu czynny udziału w postępowaniu. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] lipca 2016 r. (nr [...]) utrzymał w mocy decyzję Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] maja 2016 r. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji podał, że za twórcę w rozumieniu art. 8 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uważa się osobę, która tworzy dzieła w zakresie m. in. sztuk plastycznych i sztuki ludowej, będące przedmiotem prawa autorskiego oraz wyjaśnił, kto w świetle tej ustawy może być uznany za artystę. Minister przytoczył także definicję twórcy zawartą w ustawie o prawach autorskich i prawach pokrewnych i zwrócił uwagę, że aby dzieło mogło być zakwalifikowane do utworów, musi być przejawem działalności twórczej o indywidualnym charakterze. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji przeprowadził dostateczne postępowanie na okoliczność tego, czy rzeźby skarżącego mogą być uznane za sztukę ludową (sztukę plastyczną), a w związku z tym czy zasługuje on na miano twórcy. Organ analizował zarówno kategoryczną i jednoznaczną opinię Przewodniczącej Sekcji Rzeźby Związku Polskich Artystów Plastyków, jak również przedstawione przez stronę dokumenty, wyróżnienia i nagrody od Burmistrza [...]. W oparciu o te dokumenty zasadnie stwierdził, że jego działalność nie jest działalnością twórczą. Organ odwoławczy podkreślił, że w toku postępowania w tej sprawie skarżący zapoznał się ze sporządzoną na zlecenie organu w tym postępowaniu opinią Przewodniczącej Sekcji Rzeźby Związku Artystów Plastyków (U. S.-Ś.). W. J. w skardze do Sądu wniósł o uchylenie decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] lipca 2016 r. oraz decyzji organu I instancji. Skarżący powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] maja 2016 r. W jej uzasadnieniu stwierdził, że Przewodniczącej Związku Polskich Artystów Plastyków Sekcji Rzeźby Okręgu [...] "brak niezbędnej wiedzy i doświadczenia", nie dokonała ona "fachowej" analizy jego prac. Skarżący podniósł, że organy nie wyjaśniły dlaczego pominęły (odmówiły wiarygodności) przedłożone przez niego recenzje, dyplomy, wyróżnienia. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W dniu [...] października 2016r. skarżący złożył do akt sprawy: 1) fotografie rzeźb, 2) zaświadczenie Dyrektora [...] Centrum Kultury w [...] z [...] września 2016 r., z którego wynika, że W. J. jest utalentowanym rzeźbiarzem, laureatem wielu nagród i wyróżnień, członkiem Stowarzyszenia Kulturalno - Artystycznego "[...]" które zrzesza "artystów zajmujących się różnorodną działalnością artystyczną"; 3) kopię decyzji Burmistrza Miasta [...] z [...] lutego 2016 r. o przyznaniu skarżącemu jako osobie zajmującej się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury, nagrody w wysokości 700 zł.; 4) wyróżnienie w dziedzinie rzeźby w XIX Przeglądzie Twórczości o Laur [...] w październiku 1999 r., 5) kopie dyplomów za udział w plenerach artystycznych organizowanych przez Stowarzyszenie [...] i [...] Centrum Kultury w lipcu 2012 r., w sierpniu 2013 r. i w lipcu 2015r.; 6) list gratulacyjny od Burmistrza Miasta [...] za osiągniecia w dziedzinie rzeźby oraz upowszechnianie kultury z marca 2016 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Trzeba przede wszystkim przypomnieć, że twórcą w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podlegającym ubezpieczeniu społecznemu jest osoba, która tworzy dzieła m. in. w zakresie architektury, literatury pięknej, sztuk plastycznych, muzyki czy sztuki ludowej, będące przedmiotem prawa autorskiego (art. 8 ust. 8 ustawy) i posiada decyzję o uznaniu jego działalności za działalność twórczą, o której mowa w art. 8 ust. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W rozpoznawanej sprawie skarżący kwestionuje stanowisko organów, które przyjęły, że nie wykonuje on działalności twórczej (artystycznej). Jego zdaniem o tym, że jest twórcą dostatecznie świadczą zdobyte wyróżnienia, dyplomy i nagrody oraz liczne podziękowania od nabywców jego rzeźb. Z przepisu § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie powołania Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców wynika, że organ ten wydaje decyzję w przedmiocie uznania działalności za twórczą lub artystyczną (i ustala datę jej rozpoczęcia) na podstawie dokumentów potwierdzających czas trwania i charakter działalności twórczej (artystycznej), wykonywanej na podstawie umowy o pracę, umowy o dzieło, umowy zlecenia, a także na podstawie katalogów z wystaw, recenzji, przyznanych nagród i wyróżnień oraz dyplomu ukończenia szkoły artystycznej, zaświadczenia wydanego przez właściwe stowarzyszenie zrzeszające artystów (twórców) o nabyciu w drodze praktyki umiejętności zawodowych. Sąd nie podziela stanowiska skarżącego i uznaje, że Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie można zarzucić nierozpoznania całokształtu materiału dowodowego i dowolności w jego ocenie, a w konsekwencji naruszenia art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie organy oparły się przede wszystkim na opiniach dotyczących "wartości" rzeźb skarżącego, sporządzonych przez profesjonalistów. Z opinii Prezesa Zarządu Głównego Stowarzyszenia Twórców Ludowych (jedynej organizacji, która zrzesza zweryfikowanych pod względem etnograficznym twórców ludowych w zakresie wszystkich dziedzin plastycznych) wynika, że W. J. nie jest członkiem tego stowarzyszenia, a jego prace nie są tradycyjnymi rzeźbami ludowymi, ich związek z tradycyjną plastyką ludową jest "mało dostrzegalny". Druga opinia sporządzona w tej sprawie przez Przewodniczącą Sekcji Rzeźby Okręgu [...] ZPAP U. S.-Ś. w dniu [...] kwietnia 2016 r. jest jeszcze bardziej kategoryczna i wynika z niej, że rzeźby skarżącego to chałupnicza, ręczna robota, kopie chińskich wzorów bez jakiekolwiek wartości artystycznej. Te dowody, zdaniem Sądu dostatecznie potwierdzają, że W. J. nie jest twórcą w rozumieniu art. 8 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (nie wykonuje działalności twórczej). W świetle tych dokumentów organy prawidłowo oceniły, że przedstawione przez stronę dokumenty potwierdzające jego udział w regionalnych plenerach artystycznych oraz zdobyte wyróżnienia i nagrody (wszystkie od Burmistrza Gminy [...] lub Stowarzyszenia [...]) a także opinia regionalnego Stowarzyszenia Kulturalno-Artystycznego [...] w [...] nie podważają wyżej przytoczonych opinii i nie są wystarczające do przyjęcia, że wykonuje on działalność twórczą. Można jedynie dodać, że skarżący nie ukończył żadnej szkoły artystycznej, nie przedstawił katalogów wystaw czy recenzji prac sporządzonych przez osoby zajmujące się profesjonalnie sztuką plastyczną czy rzeźbą. Nie jest też uzasadniony zarzut naruszenia art. 78 k.p.a. Zdaniem Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy nie było potrzeby przeprowadzenia kolejnego dowodu z opinii Związku Polskich Artystów Rzeźbiarzy. Fakt, że skarżący nie zgadza się z przedstawionymi opiniami nie świadczy jeszcze, że nie są one miarodajne dla oceny poziomu artystycznego jego prac. Sąd nie podziela również pozostałych zarzutów skargi. Ministrowi nie można zarzucić naruszenia zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.), zasady pogłębiania zaufania (art. 8 k.p.a.). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ dostatecznie wyjaśnił powody, którymi kierował się przy jej wydawaniu (art. 107 § 3 k.p.a.). Organ odwoławczy nie zawiadomił skarżącego o zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów ponieważ nie prowadził żadnego postępowania dowodowego, a skarżący nie wykazał, aby to uchybienie organu uniemożliwiło mu dokonanie konkretnej czynności procesowej. Innymi słowy, nie wykazał związku przyczynowego między niewykonaniem tego obowiązku a wynikiem postępowania. Z przedstawionych powodów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji.