VII SA/Wa 2352/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Sawczuk, , Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 marca 2020 r. sprawy ze skargi W. W. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przejęcia długów oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z [..] maja 2019 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: organ odwoławczy, Minister, MSWiA), działając na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z poźn. zm., dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu zażalenia W. W. (dalej: strona, skarżący), uchylił postanowienie Wojewody [...] (dalej: organ I instancji, Wojewoda) z [..] marca 2019 r., znak: [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy: Postanowieniem z [..] marca 2019 r. Wojewoda, działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówił skarżącemu wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie przejęcia przez Wojewodę długów w kwocie 376.962 zł z ustawowymi odsetkami od lipca 2002 r. do czasu zapłaty oraz nałożenia na osoby, które przyczyniły się do powstania tych długów, obowiązku zapłaty proporcjonalnie do stopnia ich zawinienia. Organ I instancji ustalił, że pismem z [..] lutego 2019 r. skarżący domagał się przejęcia jego długu, na który składają się kwoty wynikające z wezwań do zapłaty (należność główna: 144.646,59 zł oraz 42.642 zł), nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, wydanego przez Sąd Okręgowy w [...] z [..] października 2002 r., sygn. akt [...] (należność główna: 120.579,15 zł.) oraz wezwania do zapłaty sformułowanego przez Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w [..] z [..] grudnia 2002 r., sygn. akt [...] (należność główna: 69.095,13 zł). Zdaniem Wojewody przejęcie długu oraz nałożenie obowiązku jego zapłaty, proporcjonalnie do stopnia zawinienia, następuje w drodze działań o charakterze cywilnym poprzez zawarcie odpowiednich umów przez zainteresowane strony, a w przypadku braku porozumienia stron w tym zakresie, właściwym do dochodzenia roszczeń jest sąd cywilny. Ponadto, w prawie administracyjnym brak jest przepisu prawa materialnego uprawniającego organ do podejmowania działań władczych w tym zakresie. W konsekwencji, w rozpoznawanej sprawie, z uwagi na cywilnoprawny charakter sprawy oraz brak przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną do wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania władczego aktu przez organ, wniosek o przejęcie długów oraz o nałożenie na osoby, które przyczyniły się do powstania tych długów, obowiązku jego zapłaty, proporcjonalnie do stopnia ich zawinienia, nie wszczął postępowania administracyjnego we wskazanym przedmiocie, bowiem wystąpiła podstawa do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a. Pismem z [..] marca 2019 r. skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie. Wskazanym na wstępie postanowieniem z [..] maja 2019 r., znak: [...], Minister uchylił postanowienie Wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Minister zgodził się z Wojewodą co do cywilnoprawnego charakteru instytucji przejęcia długów. Wskazał jednak, że w sytuacji, w której żądanie strony dotyczy wszczęcia postępowania w sprawie przynależnej do drogi sądowej, nie wydaje się postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Gdy właściwym jest sąd powszechny zastosowanie znajduje art. 66 § 3 k.p.a., według którego gdy podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny - organ, do którego podanie wniesiono - zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, skarżący wniósł skargę na postanowienie organu odwoławczego. W uzasadnieniu skargi przytoczył wydarzenia z jego życia, które spowodowały, że znalazł się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Powołał między innymi przyczyny, z jakich doszło do bankructwa należącej do niego fermy drobiu, masowego pomoru ptactwa hodowlanego oraz śmierci żony i współpracowników. Skarżący wskazał również na szereg postępowań administracyjnych, sądowych i sądowoadministracyjnych, zainicjowanych w celu dochodzenia swych praw oraz podmioty winne temu stanowi rzeczy, które powinny przejąć ciążący na nim dług. W odpowiedzi na skargę, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu postanowienia, Minister wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [..] zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 t.j.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 t.j., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd uprawniony jest więc do badania legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem materialnym oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zdaniem Sądu w sprawie niniejszej skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie jest dotknięte uchybieniami, które uzasadniałyby jego uchylenie. Przedmiotem kontroli Sądu w sprawie niniejszej jest postanowienie Ministra z [..] maja 2019 r. uchylające postanowienie Wojewody z [..] marca 2019 r. o odmowie wszczęcia postępowania i przekazujące mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Rozstrzygnięcie to oparte zostało na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a., według którego organ odwoławczy może uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygniecie. Postanowienie Wojewody wydane zostało na podstawie art. 61a k.p.a., według którego gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zdaniem Wojewody odmowa wszczęcia postępowania była uzasadniona, albowiem organ administracji publicznej nie był uprawniony do rozpoznania wniosku skarżącego. Sprawa miała bowiem charakter cywilny. W okolicznościach przedmiotowej sprawy słusznie zauważył Minister, rozpoznając zażalenie, że wniosek skarżącego został przez organ I instancji załatwiony wadliwie. W orzecznictwie ugruntowany jest bowiem, wypracowany na tle art. 66 § 3 k.p.a., pogląd, że jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie podania albo, gdy wynika z niego, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Przepis ten reguluje m.in. sytuację, w której organ administracji publicznej po dokładnym zbadaniu treści podania ustali, że nie tylko nie jest właściwy do wszczęcia i rozstrzygnięcia sprawy, ale sprawa należy do właściwości sądu powszechnego, m.in. objęta jest sprawą z zakresu prawa cywilnego (por. wyrok WSA w [..] z 17 stycznia 2017 r., III SA/Łd 540/16, wyrok WSA w [..] z 28 sierpnia 2019 r., III SA/Kr 614/19, publ. CBOSA). Pomimo istnienia tej regulacji, Wojewoda błędnie zastosował w sprawie art. 61a k.p.a. i zamiast wydać postanowienie o zwrocie pisma, odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego. Prawidłowo więc Minister zastosował art. 138 § 2 k.p.a. upoważniający organ odwoławczy do wydania rozstrzygnięcia kasacyjnego, gdyż w sprawie niniejszej organ I instancji wydał postanowienie z naruszeniem przepisów prawa procesowego. Niewątpliwe jest jednak, co ustaliły organy obu instancji, a Sąd to akceptuje, że w przedmiotowej sprawie kwestia przejęcia długów skarżącego oraz nałożenia na osoby, które przyczyniły się do ich powstania, obowiązku zapłaty proporcjonalnie do stopnia ich zawinienia stanowi przedmiot roszczeń cywilnych. Właściwym więc dla skarżącego do ich dochodzenia jest sąd powszechny. W takim stanie prawny organ odwoławczy prawidłowo uchylił postanowienie Wojewody, ponieważ popełnionych przez organ I instancji błędów procesowych nie mógł konwalidować bez naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.