VII SA/Wa 2363/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu V. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 lutego 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi V.B. na postanowienie M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2016 r. odmawiającego V. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 2263/15 wpłynął na formularzu PPF wniosek V. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowenia adwokata. Z treści nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowego pisma wynika, że skarżąca posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni [...] m2, we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostaje syn, a źródłem utrzymania rodziny są dochody skarżącej i jej syna z tytułu wynagrodzeń za pracę w łącznej wysokości [...]zł netto miesięcznie. Do miesięcznych wydatków skarżąca zaliczyła: opłaty za mieszkanie – [...]zł, opłaty za media – [...] zł, koszty leczenia - [...] zł, ubezpieczenie – [...] zł. Postanowieniem Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 2363/15 odmówiono V. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie V. B. wskazała, że aktualnie sytuacja materialna skarżącej zdecydowanie uległa pogorszeniu przez sytuację rodzinną, która jest związana z niedawną śmiercią matki skarżącej. Wskazała, że to na niej jako jedynej córce, spoczął cały ciężar pochówku matki. Ponadto wskazała, że zarówno zarobki jej, jak i syna nie uległy zmianie. W piśmie z dnia 10 maja 2016 r. znajdującego się w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2362/15 skarżąca oświadczyła, że "w ramach prawa spadkowego obowiązującego w [...], dopiero został złożony wniosek o zgodę na przyjęcie spadku w postaci mieszkania własnościowego (o szacunkowej wartości [...]) po zmarłej matce". Ponadto wskazała, że do przyjęcia części majątku zgłosiła się również inna osoba z rodziny, która opiekowała się matką przed śmiercią. Do powyższego pisma skarżąca dołączyła tłumaczenie z języka [...] aktu zgonu matki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie wobec czego postanowienie z 5 lutego 2016 r. należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez skarżącą sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ten zakres pomocy zarezerwowany jest dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku, z którego można czerpać korzyści -wynajem, sprzedaż, dzierżawa- i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim. Podsumowując, instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz którym zdrowie nie pozwala na zdobycie i utrzymanie zatrudnienia. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). W niniejszej sprawie - jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 5 lutego 2016 r.- z wniosku wynika, że skarżąca oraz zamieszkujący z nią dorosły syn - posiadają mieszkanie o powierzchni [...]m2. Ponadto uzyskują stały miesięczny dochód w wysokości ok. [...]zł netto. Zaznaczyć należy, że na ocenę czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów i posiadanych zasobów pieniężnych, lecz będący w ich posiadaniu majątek. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, Sądy administracyjne prezentują bowiem pogląd, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, publ. jw.). Powyższe uwagi implikują wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Wydaje się więc nieprawdopodobne, że skarżąca nie jest w stanie wygospodarować i ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru oraz kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w niniejszej sprawie - na obecnym etapie jedynym kosztem do poniesienia jest wpis sądowy w wysokości 100 zł, brak jest zatem uzasadnienia dla przerzucenia tych kosztów na współobywateli, a do tego sprowadza się przyznanie stronie prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do wskazanych w sprzeciwie kosztów związanych z pochówkiem matki skarżącej, Sąd nie uważa tej okoliczności jako nowej i znacznie pogarszającej sytuację materialna, gdyż – jak wynika z aktu zgonu załączonego do sprzeciwu, matka skarżącej zmarła [...] marca 2015 r., czyli niespełna rok przed wydaniem zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Skarżąca jednakże powyższej okoliczności nie podnosiła w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto jak wynika z oświadczenia z dnia 10 maja 2016 r., skarżąca nabędzie w całości lub w części spadek po zmarłej matce w postaci mieszkania o znacznej wartości. W sytuacji majątkowej, w jakiej znajduje się V. B. nie można mówić o braku możliwości i środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych czy ustanowienie pełnomocnika z wyboru w zainicjowanej przez nich sprawie. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.