VII SA/Wa 2420/21
WyrokWSA w Warszawie2022-06-03
Skład orzekający: Grzegorz Rudnicki, Tomasz Janeczko, Mirosław Montowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zły stan techniczny zabytku wpisanego do rejestru, w tym konieczność przeprowadzenia znaczących prac remontowych i konstrukcyjnych, stanowi przesłankę do jego skreślenia z rejestru zabytków, jeśli obiekt nadal posiada wartości historyczne, artystyczne lub naukowe?Ratio decidendi
Zły stan techniczny zabytku, nawet wymagający znaczących prac remontowych i konstrukcyjnych, nie stanowi samoistnej przesłanki do skreślenia go z rejestru zabytków, jeśli obiekt nadal posiada wartości historyczne, artystyczne lub naukowe. Ochronie konserwatorskiej podlegają zabytki bez względu na stan zachowania, a jedynie trwałe i całkowite zniszczenie wartości zabytkowych, lub brak potwierdzenia tych wartości w nowych ustaleniach naukowych, uzasadnia skreślenie.Stan faktyczny
Spółka P. S.A. wniosła o skreślenie z rejestru zabytków budynku lokomotywowni wachlarzowej wraz z obrotnicą, powołując się na jego zły stan techniczny i nowe ustalenia naukowe. Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu odmówił skreślenia murowanej części lokomotywowni (hala "A") wraz z obrotnicą, jednocześnie skreślając szkieletową część (hala "B"). Spółka zaskarżyła decyzję, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a. i ustawy o ochronie zabytków, twierdząc, że zły stan techniczny i konieczność przebudowy powodują utratę wartości zabytkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, , Sędzia WSA Tomasz Janeczko (spr.), Sędzia WSA Mirosław Montowski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] września 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę
Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (dalej: "organ", "Minister") decyzją z [...] września 2021 r. znak: [...] po rozpatrzeniu wniosku P. S.A. z [...] kwietnia 2021 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków budynku lokomotywowni wachlarzowej wraz z obrotnicą w zespole stacji kolejowej w K., położonych na działce nr ewid. [...] przy ul. [...] [...] w K., zakończonej decyzją Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z [...] kwietnia 2021 r., sygn. {...}odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków murowanej hali lokomotywowni (oznaczonej na załączniku graficznym symbolem "A") wraz z obrotnicą w zespole stacji kolejowej w K. oraz skreślającą z rejestru zabytków część ww. zabytku tj. szkieletową halę lokomotywowni (oznaczoną na załączniku graficznym symbolem "B"), działając na podstawie art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6, art. 89 pkt 1 oraz art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2021 r., poz. 710, dalej: "u.o.z.") oraz art. 18 pkt 1, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") orzekł o utrzymaniu w mocy własnej decyzji z [...] kwietnia 2021 r.
Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
O. Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z [...] marca 2009 r. wpisał do rejestru zabytków, pod numerem [...], budynek lokomotywowni wachlarzowej wraz z obrotnicą w zespole stacji kolejowej w K., położony przy ul. [...] [...] .
W uzasadnieniu decyzji O. Wojewódzki Konserwator Zabytków wskazał, że wpisanie budynku lokomotywowni wachlarzowej wraz z obrotnicą ma charakter interwencyjny wobec planów rozbiórki tego obiektu, który jest cennym przykładem zabytku techniki i architektury przemysłowej oraz rozwiązań inżynierii kolejowej, zachowanym w niemal niezmienionej formie architektonicznej, technicznej i funkcjonalnej. Budynek lokomotywowni wachlarzowej wraz z towarzyszącą obrotnicą jest świadectwem postępu technicznego i rozwoju kolejnictwa na [...]. Obiekt zachował oryginalne rozwiązania budowlane - drewnianą konstrukcję szachulcową murów, dekorację architektoniczną typową dla obiektów przemysłowych przełomu XIX i XX wieku oraz wartości techniczne.
Pismem z [...] lutego 2020 r. .P.S.A. wniosły o skreślenie budynku lokomotywowni wachlarzowej wraz z obrotnicą z rejestru zabytków.
Wnioskodawca powołując się na nowe ustalenia naukowe dotyczące ww. zabytku stwierdził, że datowanie przedmiotowego obiektu, a także chronologia jego powstania oraz typ konstrukcji, nie odpowiadają ustaleniom poczynionym przez organ konserwatorski w momencie wydania decyzji wpisowej z [...] marca 2009 r. Powyższa okoliczność podważa tym samym jego wartości zabytkowe. Jednocześnie wnioskodawca wskazał, że zniszczenie substancji budowlanej, które jest skutkiem nie tylko braku remontów, lecz również pierwotnych błędów konstrukcyjnych i dalszych przekształceń budynku, powoduje konieczność przeprowadzenia daleko idącej rekonstrukcji obiektu, w szczególności jego części północnej wzniesionej w konstrukcji szkieletowej. Oznacza to utratę przez omawiany budynek waloru autentyczności. Za skreśleniem z rejestru zabytków lokomotywowni wachlarzowej wraz z obrotnicą przemawia także interes społeczny, wynikający z faktu bezpośredniego sąsiedztwa ww. obiektu z czynną linią kolejową, w związku z zagrożeniem tworzonym przez ww. zabytek.
Po rozpatrzeniu ww. wniosku, Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu decyzją z [...] kwietnia 2021 r. sygn. [...], odmówił skreślenia z rejestru zabytków murowanej hali lokomotywowni wraz z obrotnicą (oznaczonej jako hala "A") w zespole stacji kolejowej w K. oraz skreślił z rejestru zabytków część ww. zabytku tj. szkieletową halę lokomotywowni (oznaczona jako hala "B").
Uzasadniając swoją decyzję Minister wskazał, że pomimo wystąpienia niekorzystnych zjawisk prowadzących do miejscowej degradacji ścian i konstrukcji dachu w części lokomotywowni wachlarzowej oraz degradacji towarzyszącej jej obrotnicy, w odniesieniu do tych obiektów nie zachodzą przesłanki z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a zatem w świetle obowiązujących przepisów prawa konieczna jest odmowa ich skreślenia z rejestru zabytków.
Organ wskazał, że część lokomotywowni wraz z obrotnicą, zachowały wartości zabytkowe jako cenny dokument dawnej struktury zespołu stacji kolejowej w K. Tym samym konieczne jest utrzymanie ochrony prawnej przedmiotowego budynku wraz z obrotnicą.
Pozostała część omawianej lokomotywowni oznaczona jako hala "B" uległa zniszczeniu, w stopniu niepozwalającym na wykonanie remontu, którego celem byłoby utrzymanie wartości zabytkowych tej partii obiektu. Wobec powyższych ustaleń Minister uznał, że zachodzą okoliczności uzasadniające skreślenie z rejestru zabytków części przedmiotowej lokomotywowni oznaczonej, jako hala "B".
Minister wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o:
- "Ekspertyzę techniczną wraz z analizą cech architektonicznych i historycznych, oceną przydatności konstrukcji i układu funkcjonalnego obiektów lokomotywowni wachlarzowej wraz z obrotnicą w zespole stacji kolejowej w K." wykonaną w marcu 2019 r. przez dr inż. A. R-S. i sprawdzona przez dr. hab. inż. D. B.,
- opinię specjalistyczną Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddziału we W. z [...] stycznia 2021 r. sporządzoną w oparciu o przeprowadzone oględziny obiektu [...] października 2020 r.
- kopie dokumentów wydanych w 2015 r. sprawie skreślenia przedmiotowej lokomotywowni wachlarzowej w K..
Ekspertyza techniczna zawiera m.in. analizę sposobu budowy oraz etapów rozbudowy i przebudowy przedmiotowej lokomotywowni, a także jej charakterystykę wraz z oceną stanu technicznego, w tym ocenę mykologiczną elementów drewnianych. Jednocześnie we wspomnianej dokumentacji dokonano oceny stanu (niezawodności) konstrukcji obiektu oraz jej przydatności. Na podstawie dokonanych ustaleń odniesiono się do wartości historycznej, artystycznej i naukowej lokomotywowni wachlarzowej wraz z obrotnicą przy ul. [...] [...] w K..
Według powyższego opracowania - odmiennie niż to wskazał O. Wojewódzki Konserwator Zabytków w decyzji z [...] marca 2009 r. - południowa część lokomotywowni, murowana ze stalowy konstrukcją dachu (oznaczona, jako hala "A") stanowi najstarszy w zespole obiekt budowlany i pochodzi z lat 70. XIX w.
Natomiast północna część lokomotywowni, w konstrukcji szkieletowej z drewnianą konstrukcją dachu (oznaczona, jako hala "B"), powstała w okresie I wojny światowej lub nieco później, przy czym charakteryzuje się licznymi wadami budowlanymi. W lokomotywowni doszło ponadto do przekształceń poprzez m.in. zmiany dawnych stanowisk (segmentów hal) na dwukondygnacyjną przestrzeń podzieloną na szereg pomieszczeń.
Analiza struktury przedmiotowej lokomotywowni wykazała fakt użycia nieprawidłowych wymiarów krzywulców w kratownicy dachu hali "A", a także przeciążenie układu konstrukcyjnego dachu, spowodowane również brakiem uwzględnienia przy projektowaniu tzw. worków śnieżnych tworzących się przy wywietrznikach.
Odnosząc się do hali "B" stwierdzono nieprawidłowości w budowie ścian ww. obiektu (brak prawidłowych zastrzałów w konstrukcji szkieletowej), a także destrukcję drewnianych elementów konstrukcyjnych zarówno ścian, jak i więźby dachowej, co przekłada się na niedostateczną statykę tej części lokomotywowni. Elementy drewniane są w stanie silnej destrukcji wskazującej na porażenie grzybem domowym właściwym (serpula lacrymans) oraz grzybem kopalnianym (paxiłlus panoides). Jednocześnie omawiając stan techniczny całości lokomotywowni podkreślono brak prawidłowego systemu odprowadzania wód opadowych, w tym budowę w sąsiedztwie obiektu nasypu kolejowego, co powoduje zalewanie ww. budynku przez wody opadowe spływające również z nasypu. W konsekwencji fundamenty lokomotywowni są podmywane, co wpływa na widoczne uszkodzenia ścian budynku (zarysowania). Ściany omawianego obiektu są niejednolite pod względem wiązania elementów murowych. W hali "A" jest to regularne wiązanie krzyżowe, natomiast w hali "B" w większości jest to wiązanie wozówkowe, lub wozówkowe z przesunięciem, przy czym większość nowszych ścian wykonana jest nieprawidłowo bez przewiązań gwarantujących nośność. Ściany lokomotywowni są zawilgocone, w warstwie powierzchniowej widoczne są ubytki i wykruszanie się zaprawy oraz cegieł. Ważnymi elementami konstrukcyjnymi wymagającymi wzmocnienia są słupy wspierające dach hali A". Słupy w- hali "B" od początku były nieprawidłowo włączone w strukturę obiektu, zatem konieczna byłaby ich wymiana i właściwe wzniesienie konstrukcji tej części obiektu.
W hali "B" znaczna część dachu lokomotywowni uległa zawaleniu, natomiast pozostała część dachu grozi zawaleniem. Po szczegółowej analizie wszystkich elementów konstrukcyjnych i wyposażenia budynku lokomotywowni w ekspertyzie technicznej wskazano, że nie mogą być one użytkowane w niezmienionym stanie, a jedynie po pracach remontowych czy konserwatorskich. Wymagają, zatem albo rozbiórki i wybudowania od nowa (hala "B") albo zaawansowanych działań naprawczych mających na celu ich wzmocnienie, co wymaga wyłączenia sąsiedniego torowiska z ruchu (hala A").
W dokumentacji przedstawiono program prac naprawczych ze wskazaniem szeregu działań dotyczących głównej części hali "A" z zaleceniem rozbiórki powojennych dobudówek do ww. obiektu, a także rozbiórki hali "B", z ewentualnym rozważeniem jej odtworzenia.
Następnie w treści ekspertyzy stwierdzono, że przekształcenia i rozbudowy lokomotywowni spowodowały utratę autentyczności tego obiektu, a także są przyczyną przeciążenia jego konstrukcji. Obiekt ten nie posiada istotnych rozwiązań technicznych, a także architektonicznych, które stanowiłyby o jego wyjątkowości na tle tego typu obiektów. Hale nie reprezentują wartości artystycznych, a zastosowane elementy zdobnicze w postaci ceglanych fryzów kostkowych w hali "A", nieudolnie powielanych na rozbudowanych współcześnie częściach obiektu, są przykładem wykorzystania typowych, wręcz pospolitych dla okresu jej powstania zdobień i motywów dekoracyjnych.
Nie są to rozwiązania indywidualne, obiekty nie wiążą się też z żadnym uznanym architektem. Nie reprezentują też stylu lub nurtu artystycznego. Dotychczas nie zachowały się elementy infrastruktury kolejowej, które świadczyłyby o znaczeniu obiektu, jako zabytku techniki. Infrastruktura ogranicza się do kanałów naprawczych we wnętrzu hal, pozostałości fundamentów pod maszyny oraz metalowych prętów i kształtowników po zdemontowanych elementach wyposażenia. Stare torowiska zostały częściowo zdemontowane i wtórnie wykorzystane do budowy współczesnych stropów pośrednich kondygnacji w skrajnych segmentach obu hal.
Na tej podstawie w ekspertyzie uznano, że cechy obiektu jako zabytku techniki zostały zatarte i przestały reprezentować dawne procesy technologiczne. Natomiast wartości historyczne nie są wystarczające, aby traktować ten obiekt w kategoriach zabytkowych, tym bardziej, że ok. 600 m. dalej znajduje się podobna hala wachlarzowa, będąca w znacznie lepszym stanie technicznym, zlokalizowana bliżej czynnego dworca kolejowego.
W podsumowaniu dokumentacji wskazano, że badania konstrukcyjne i materiałowe lokomotywowni wachlarzowej, nie potwierdziły zasadności ustaleń dotyczących wartości zabytkowych tego obiektu, które stanowiły dla O. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków podstawę wydania decyzji o wpisaniu ww. lokomotywowni do rejestru zabytków. Z uwagi na jej katastrofalny stan techniczny próba napraw błędów konstrukcyjnych popełnionych na etapie budowy i późniejszych przebudów, nieuchronnie doprowadzi do zatarcia metrykalnej, historycznej tkanki i utraty jego wartości historycznej. Rodzaj zastosowanych rozwiązań konstrukcyjno- budowlanych nie wnosi treści poznawczych istotnych dla rozwoju myśli technicznej, zatem we wniosku końcowym wskazano na zasadność skreślenia omawianego obiektu z rejestru zabytków.
W opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa przywołano historię i opis ww. zabytku, a następnie odniesiono się do jego stanu zachowania. Podstawą ustaleń w tym zakresie była ekspertyza techniczna dr inż. A. R-S. oraz ich weryfikacja w terenie podczas oględzin obiektu. We wnioskach wskazano, że decyzja wpisująca halę wachlarzową lokomotywowni w K. powiela błędy zawarte w karcie ewidencyjnej: odwraca chronologię powstania obu hal i błędnie je datuje.
Jako pierwsza powstała murowana hala "A". Do hali "A" dostawiono po około 25 latach użytkowania halę "B" o dłuższych stanowiskach, co wynikało ze zwiększonej długości nowszych lokomotyw. Ponadto hala "A" została rozbudowana o pomieszczenia po jej południowej stronie. Pozostałe dobudówki do obu hal nie są objęte wpisem do rejestru zabytków.
Podkreślono, że od 2009 r. hala "B" uległa dalszemu zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jej dotychczas uznawanych wartości w stopniu nieodwracalnym. Biorąc pod uwagę zaawansowany stopień destrukcji budynku hali, "B" uznano, że utracił on wartości zabytkowe i zaproponowano częściowe skreślenie z rejestru zabytków budynku lokomotywowni, obejmujące budynek hali, "B". Jego zachowanie w obecnym stanie technicznym nie jest możliwe, a odbudowa wiązałaby się z koniecznością jego odtworzenia, co nie jest postępowaniem konserwatorskim. Zachowanie tego mało wartościowego i nietrwałego obiektu w obecnej sytuacji braku programu funkcjonalnego jest pozbawione racjonalnych przesłanek. Budynek ten jest dostawiony do solidnie wykonanej hali murowanej i rozbiórka jego reliktów nie wpłynie na statykę konstrukcji hali "A", która nadal posiada wartości zabytkowe i wraz z obrotnicą powinna pozostać w rejestrze zabytków".
W zaskarżonej decyzji wskazano, że w decyzji wpisującej obiekt do rejestru zabytków podkreślono, że obiekt został objęty ochroną prawną, z uwzględnieniem bryły i układu funkcjonalno-przestrzennego, w formie istniejącej w 2009 r., w tym z dokonanymi w nim przekształceniami i adaptacjami. W tej formie budynek był oceniany pod kątem posiadanych wartości zabytkowych, tj. technicznych, historycznych i architektonicznych.
Organ stwierdził, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego większość ww. ustaleń dotyczących omawianej lokomotywowni wachlarzowej wraz z obrotnicą zachowała aktualność, gdyż jest to obiekt w czytelny sposób związany z zespołem stacji kolejowej w K., dopełniający historię rozwoju jego infrastruktury. Utrata jego walorów użytkowych nastąpiła wraz z postępem technologicznym i zmianą potrzeb w kolejnictwie. Okoliczność ta nie przesądza jednak o braku wartości zabytkowych omawianego obiektu, a jego złożona struktura odzwierciedla ww. zmiany. Nowe ustalenia naukowe w tym zakresie dotyczą weryfikacji datowania poszczególnych części lokomotywowni, a także systematyzują dane na temat kolejnych jej rozbudów i przekształceń oraz precyzują dane techniczne dotyczące konstrukcji tego obiektu. Powyższe ustalenia pozostają bez wpływu na ocenę wartości zabytkowych lokomotywowni wachlarzowej wraz z obrotnicą, która nadal jest dokumentem historii linii kolejowych S. O. oraz struktury zespołu stacji kolejowej w K. Jest oryginalnym elementem dawnego układu architektonicznego ww. stacji oraz typowym budynkiem kolejowym, o formach wynikających z wymogów technicznych obsługi dawnej linii kolejowej. Jest więc obiektem o czytelnej funkcji historycznej, chociaż aktualnie nieużytkowanym. Walor typologiczny ww. obiektu nie przesądza o braku jakichkolwiek wartości artystycznych, wpisując ten budynek w szerszy zasób obiektów o funkcjach lokomotywowni, które powtarzając ogólny schemat architektoniczny posiadają odmienne formy i detale. Lokomotywownia reprezentuje architekturę utylitarną, a zatem projektowaną w celu zaspokojenia konkretnych potrzeb obsługi technicznej dawnej linii kolejowej, a jej formy i skromny detal odzwierciedlają warunki, w których były wznoszone poszczególne jej części. Budynek ten zachował podstawowe elementy wyposażenia technicznego, w tym zintegrowaną z nim obrotnicę, co również pozwala na jasne ustalenie jego funkcji. Brak pełnego ciągu technicznego obsługi parowozów i lokomotyw był uwzględniony już w momencie wpisywania ww. lokomotywowni do rejestru zabytków, więc w toku obecnego postępowania nie ma kluczowego znaczenia.
W momencie wpisu do rejestru zabytków omawiany budynek - nieużytkowany od 2002 r. - zagrożony był rozbiórką, chociaż jak wynika z treści opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddziału Terenowego w O. z [...] czerwca 2015 r., lokomotywownia i obrotnica w 2009 r. znajdowały się w "stosunkowo dobrym" stanie technicznym.
Pismem z dnia 28 kwietnia 2021 r., spółka P.S.A., zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżając tiret 1 decyzji, zarzucając mu naruszenie:
1) art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności istotnych w sprawie, tj. czy murowana hala lokomotywowni wraz z obrotnicą ze względu na swój stan i usytuowanie wymaga rozbiórki, remontu i/lub wzmocnienia, czy jest możliwa przeprowadzenie remontu i/lub wzmocnienia przy zachowaniu autentyczności tego obiektu, czy przeprowadzenie remontu i/lub wzmocnienia usunie niebezpieczeństwo dla ruchu kolejowego oraz samego obiektu,
2) art. 78 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność: czy jest możliwe przeprowadzenie remontu i/lub wzmocnienia przy zachowaniu autentyczności tego obiektu, czy przeprowadzenie remontu i/lub wzmocnienia usunie niebezpieczeństwo dla ruchu kolejowego oraz samego obiektu,
3) art. 84 § 1 k.p.a. poprzez samodzielne, bez pomocy biegłego, rozstrzyganie zagadnień wymagających wiedzy specjalistycznej z zakresu budownictwa, a więc czy występuje konieczność rozbiórki zabytku ewentualnie jego remontu, a jeśli tak to, w jakim zakresie;
4) art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez odmowę skreślenia z rejestru zabytków murowanej hali lokomotywowni wraz z obrotnicą, mimo, że ich walory zabytkowa nie zostały potwierdzone w nowych ustaleniach naukowych, jak również faktu, iż zabytek ten ze względu na niebezpieczeństwo, jakie stwarza dla otoczenia oraz ruchu pociągów wymaga rozbiórki, a ewentualny remont tego zabytku jest niemożliwy z jednoczesnym zachowaniem jego autentyczności.
Ponadto strona wniosła o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego poprzez przeprowadzenie oględzin wskazanego obiektu.
.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Minister wydał wskazaną na wstępie decyzję z [...] września 2021 r., w której stwierdził, że rozstrzygnięcie podjęte w decyzji z [...] kwietnia 2021 r. jest merytorycznie słuszne, a sama decyzja nie narusza przepisów prawa.
Organ wskazał, że skreślenie z rejestru zabytków powinno być traktowane w kategoriach wyjątku, a nie każdy uszczerbek w substancji zabytkowej może zostać zakwalifikowany jako urzeczywistniający przesłankę z art. 13 ust. 1 u.o.z. W ocenie Ministra, z treści ww. przepisu wynika, że przesłankami uprawniającymi do skreślenia zabytku z rejestru zabytków są: utrata wartości historycznej, artystycznej lub naukowej; brak potwierdzenia wartości zabytku w świetle nowych ustaleń naukowych.
Do utraty wartości zabytkowej obiektu może dojść na skutek jego zniszczenia, jednakże dla zaistnienia tej przesłanki konieczny jest bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy faktem częściowego czy całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru, a utratą przez ten obiekt wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W odniesieniu do drugiej przesłanki umożliwiającej skreślenie obiektu z rejestru zabytków organ wyjaśnił, że pod pojęciem "nowych ustaleń naukowych" rozumie się takie dane i informacje o obiekcie, które nie były znane organowi ochrony zabytków w dacie wpisu do rejestru zabytków, a które rzutują na ocenę jego wartości, przesądzającej o wpisie do tego rejestru.
Po ponownej analizie materiału dowodowego Minister uznał, że żaden z zawartych w aktach sprawy dokumentów nie stwierdza, aby część murowana lokomotywowni wraz z obrotnicą w zespole stacji kolejowej w K. w obecnym stanie zachowania utraciły w sposób trwały wartości zabytkowe, stanowiące podstawę wydania decyzji z [...] marca 2009 r. Nie ma też żadnych nowych ustaleń naukowych, które podważyłyby te wartości. W omawianej sprawie nie zaszły również nowe okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie ww. nieruchomości z rejestru zabytków. Natomiast argumenty merytoryczne przemawiające za odmową skreślenia z rejestru zabytków ww. budynku z obrotnicą, zostały wyjaśnione w decyzji Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z [...] kwietnia 2021 r. i zachowały swoją aktualność.
Z przedłożonej przez wnioskodawcę ekspertyzy technicznej z 2019 r., wynika, iż technicznie możliwe jest przeprowadzenie prac remontowych budynku murowanego lokomotywowni. W ocenie Ministra wykonanie tych prac nie wpłynie negatywnie na zachowane wartości lokomotywowni, ponieważ obiekt ten nie zostanie całkowicie pozbawiony autentycznej substancji zabytkowej, jak również utrzyma historyczną bryłę i wyraz architektoniczny. Technologicznie najtrudniejsze, ale możliwe do wykonania, będzie przeprowadzenie prac związanych z prawidłowym odprowadzaniem wód opadowych i izolacji fundamentów związane z bliskim sąsiedztwem nasypu kolejowego. Również obrotnica pomimo degradacji zachowała wartości zabytkowe związane z historyczną funkcją lokomotywowni, jako część jej układu technicznego.
Z związku z powyższym niezasadny jest zarzut naruszenia art. 78 i 84 § 1 k.p.a. dotyczący nieprzeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, bowiem w aktach sprawy znajduje się ekspertyza techniczna sporządzona przez osobę posiadającą wiedzę specjalistyczną z zakresu budownictwa, która omawia kwestie wskazane we wniosku z [...kwietnia 2021 r. Ponadto ocena wartości zabytkowych danego obiektu nie leży w kompetencjach rzeczoznawców budowlanych. Organ ochrony zabytków posiada odpowiednie kompetencje do oceny wartości zabytkowych. Przedłożona opinia próbuje połączyć zły stan techniczny budynku z utratą wartości zabytkowych. Niemniej jednak ustawa jednoznacznie wskazuje, że ochronie podlegają obiekty bez względu na stan zachowania. Stanowisko takie potwierdzone zostało w orzecznictwie sądowo-administracyjnym. Chociaż zużycie techniczne obiektu zawsze oddziałuje na jego wartość zabytkową, redukując ją nawet dość znacznie, jednak dopóki istniejącym elementom tego obiektu da się przypisać to, że stanowią one nadal nośnik wartości, mających znaczenie dla historii i kultury, brak jest podstaw do skreślenia obiektu uosabiającego dotąd dzieło architektury i budownictwa, lecz znajdującego się aktualnie w złym stanie technicznym, z rejestru zabytków.
O wartości zabytkowej murowanej hali lokomotywowni wraz z obrotnicą świadczy fakt, że stanowią niewątpliwie cenny dokument historii linii kolejowych S. O. oraz struktury zespołu stacji kolejowej w K.. Jest oryginalnym elementem układu przestrzennego stacji oraz typowym budynkiem kolejowym, o formach wynikających z wymogów technicznych obsługi dawnej linii kolejowej. Walor typologiczny nie przesądza o braku wartości artystycznych. Budynek lokomotywowni wpisuje się, bowiem w szerszy kontekst - lokomotywowni, które mimo powtarzalnego układu posiadają odmienne detale architektoniczne. Obiekt ten odpowiada definicji legalnej zabytku, określonej przez art. 3 pkt 1 u.o.z., a zatem według art 6 ust. i pkt 1 lit. c ww. ustawy, podlega on ochronie i opiece bez względu na stan zachowania. Negatywna ocena stanu technicznego budynku, kwestie użyteczności obiektu lub aspekt ekonomiczny, z punktu widzenia ochrony konserwatorskiej nie stanowią przesłanek do skreślenia zabytku z rejestru.
W świetle zebranego materiału dowodowego Minister stwierdził, że w stosunku do murowanej hali lokomotywowni wraz z obrotnicą nie zachodzi żadna z przesłanek, wymienionych wart. 13 ust. 1 u.o.z., umożliwiająca skreślenie z rejestru zabytków.
Organ administracji publicznej obowiązany jest podjąć wszelkie kroki prawne, zgodnie z art. 4 u.o.z. w celu zachowania zabytku w zasobie dziedzictwa narodowego. Oznacza to, że w przypadku braku wystąpienia ustawowych przesłanek do skreślenia zabytku z rejestru, nie można rozpatrywać sprawy w sposób, który w konsekwencji prowadziłby zapewne do rozbiórki obiektu, bowiem stoi to w sprzeczności z interesem społecznym, wynikającym z konstytucyjnych obowiązków Rzeczpospolitej Polskiej wobec przyszłych pokoleń.
Stan szkieletowej hali lokomotywowni, oznaczonej, jako "B" wskazuje na całkowitą utratę wartości zabytkowych, a jej ewentualny remont wiązałby się z jej odtworzeniem, wskutek takich działań powstałby zupełnie nowy budynek. W związku z powyższym zasadne jest skreślenie tej części lokomotywowni z rejestru zabytków.
Reasumując, po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu uznał, że w odniesieniu do budynku murowanej hali lokomotywowni (oznaczonej na załączniku graficznym symbolem "A") wraz z obrotnicą w zespole stacji kolejowej w K., nie zachodzą przesłanki określone w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, pozwalające na skreślenie ww. nieruchomości z rejestru zabytków. Zatem zasadnym jest utrzymanie w mocy decyzji Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z [...] kwietnia 2021 r. stosownie do art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła spółka P.S.A. w W.
Zaskarżonej decyzji, skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów:
1. art. 13 ust. 1 Ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego niezastosowanie i odmowę skreślenia murowanej hali lokomotywowni (oznaczonej na załączniku graficznym literą "A") z rejestru zabytków,
2. art. 7 i 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a także zastosowanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji odmowę skreślenia murowanej hali lokomotywowni (oznaczonej na załączniku graficznym literą "A") z rejestru zabytków,
Wskazując na powyższe zarzuty na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1-3 i art. 145a § 1 p.p.s.a., skarżąca wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości,
2. stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji,
3. stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa,
4. przekazanie sprawy organowi administracyjnemu do ponownego rozpoznania i zobowiązanie organu do wydania decyzji o skreśleniu z rejestru zabytków również murowanej hali lokomotywowni (oznaczonej na załączniku graficznym literą "A") wraz z obrotnicą w zespole stacji kolejowej w K.,
5. zasądzenie od Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu na rzecz Skarżącej zapłaty kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że w sprawie zaszły przesłanki uzasadniające skreślenie zabytku z rejestru.
Po pierwsze zabytek uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Podniesiono, że poza sporem pozostaje zły stan techniczny lokomotywowni. W opinii skarżącej stan ten jest na tyle zły, że nie jest możliwe przywrócenie budynku do stanu umożliwiającego jego bezpieczne użytkowanie, bez działań powodujących utratę jego wartości historycznej. Niniejsze twierdzenie skarżącej znajduje uzasadnienie w znajdującej się w aktach sprawy ekspertyzie technicznej. Pomijając kwestię hali "B" której skreślenie z rejestru nie jest już przedmiotem niniejszej sprawy (jako że decyzja w tym zakresie nie została zaskarżona), należy zdaniem skarżącej wskazać na konieczność wykonania licznych robót budowlanych. Oprócz wielu prac remontowych, czy skomplikowanych prac przy odwodnieniu gruntu, które to roboty faktycznie mogłoby nie doprowadzić do utraty przez zabytek autentyczności, konieczne jest przebudowanie samej konstrukcji budynku, co już do utraty autentyczności z pewnością doprowadzi. Przebudowa taka doprowadziłaby do zmian konstrukcyjnych nie tylko w odniesieniu do stanu obecnego, ale również do stanu pierwotnego. W szczególności należy wymienić przebudowę słupów murowanych, kompleksową przebudowę stalowych dźwigarów dachowych (jak m.in. dobudowa brakujących stężeń dachowych połaciowych i pionowych między dźwigarowych). W decyzji o wpisaniu obiektu do rejestru wskazano zaś, że jest on cennym przykładem zabytku techniki i architektury przemysłowej, oraz rozwiązań inżynierii kolejowej. Jest świadectwem postępu technicznego i rozwoju kolejnictwa. Tymczasem po koniecznej przebudowie obiekt będzie miał już inną konstrukcję, nie sposób więc uznawać, że będzie dalej świadectwem ówczesnych rozwiązań inżynieryjnych - te bowiem będą już inne. O skreśleniu obiektu z rejestru zabytków powinien decydować rzeczywisty stan obiektu w dniu wydawania decyzji, wynikający przy tym stanie zniszczenia budynku - ze specjalistycznej ekspertyzy jednoznacznie wskazującej, czy możliwe jest dokonanie remontu i w jakim zakresie, czy zakres koniecznych do wykonania prac, zwłaszcza konstrukcyjnych, nie spowoduje, że będzie to jedynie rekonstrukcja budynku, która wyeliminuje pozostałe wartości zabytkowe tej budowli. Zakres wymaganych prac spowoduje zupełne zatracenie autentyczności obiektu, co jednoznacznie wskazuje na zaistnienie przesłanki zniszczenia w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Skarżąca podniosła, że wykonanie niezbędnych prac dotyczących zmiany sposobu odprowadzania wód opadowych obarczone jest ryzykiem osunięcia się nasypu torowiska położonej tuż obok obiektu czynnej linii kolejowej pod wpływem drgań przy zabijaniu ścianek szczelnych.
Po drugie - wartość obiektu będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Jeżeli więc wspomniana już ekspertyza wykazała znaczne błędy konstrukcyjne, istniejące w obiekcie od momentu jego wybudowania, nie sposób uznawać go za świadectwo postępu technicznego, czy też ówczesnych rozwiązań inżynieryjnych. Wspomnianą ekspertyzę uznać należy za prezentację nowych ustaleń naukowych.
Skarżąca spółka uznała więc, że organ naruszył przepis art. 13 ust. 1 u.o.z., nie stosując go w sytuacji, w której powinien zostać zastosowany. Zdaniem skarżącej, z pewnością naruszone zostały również przepisy postępowania - art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a także art. 80 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie - dowolna ocena dowodów zamiast swobodnej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikała bowiem konieczność skreślenia przedmiotowego obiektu z rejestru zabytków.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że w wypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe kryteria, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa.
Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc i wskazanych w skardze: art. 7 i art. 80 k.p.a. a także z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w tym więc i wskazanego w skardze art. 13 ust. 1 u.o.z.
Będący przedmiotem postępowania toczącego się przed Ministrem Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu budynek lokomotywowni wachlarzowej wraz z obrotnicą w zespole stacji kolejowej w K. położony przy ul. [...] [...], został wpisany do rejestru zabytków decyzją [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia z [...] marca 2009 r. pod numerem [...]
Organ konserwatorski opisał ten obiekt datując go na 3 ćw. XIX w., a jego rozbudowę na ok. 1900 r. Wskazał, że wpisanie budynku lokomotywowni wachlarzowej wraz z obrotnicą ma charakter interwencyjny wobec planów rozbiórki tego obiektu, który "jest cennym przykładem zabytku techniki i architektury przemysłowej oraz rozwiązań inżynierii kolejowej, zachowanym w niemal niezmienionej formie architektonicznej, technicznej i funkcjonalnej. Budynek lokomotywowni wachlarzowej wraz z towarzyszącą obrotnicą jest świadectwem postępu technicznego i rozwoju kolejnictwa na S. O. Obiekt zachował oryginalne rozwiązania budowlane - drewnianą konstrukcję szachulcową murów, dekorację architektoniczną typową dla obiektów przemysłowych przełomu XIX i XX wieku oraz wartości techniczne.
Minister skarżoną decyzją z [...] września 2021 r., utrzymał w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2021 r. sygn. [...] odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków murowanej hali lokomotywowni (oznaczonej na załączniku graficznym symbolem "A") wraz z obrotnicą w zespole stacji kolejowej w K., położonych na działce nr ewid. [...] przy ul. [...] [...] w K. oraz skreślającą z rejestru zabytków część ww. zabytku tj. szkieletową halę lokomotywowni (oznaczoną na załączniku graficznym symbolem "B").
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów w niniejszej sprawie stanowił art. 13 ust. 1 u.o.z., zgodnie z którym, zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość, będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru, nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru.
Zgodnie z treścią art. 13 ust. 2 u.o.z., przepis art. 13 ust. 1 stosuje się także w przypadku skreślenia z rejestru części zabytku. Na tej właśnie podstawie Minister decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., działając jako organ I instancji, skreślił z rejestru część przedmiotowego zabytku, a mianowicie szkieletową halę lokomotywowni oznaczoną w załączniku graficznym symbolem "B". W tej części decyzja Ministra, nie była kwestionowana.
Przedmiotem sporu jest natomiast rozstrzygnięcie Ministra, utrzymane w mocy skarżoną decyzją, odmawiające skreślenia z rejestru zabytków murowanej hali lokomotywowni (oznaczonej na załączniku graficznym symbolem "A") wraz z obrotnicą w zespole stacji kolejowej w K., położonych na działce nr ew. [...] przy ul. [...] [...] w K., wpisanych do tego rejestru pod numerem [...], decyzją [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] marca 2009 r., znak: [...] .
W ocenie Sądu, wbrew stanowisku skarżącej, nie wystąpiły przesłanki do skreślenia z rejestru przedmiotowego obiektu.
Należy podkreślić, że przy ocenie przesłanek określonych w art. 13 ust. 1 u.o.z. będących podstawą do skreślenia zabytku z rejestru, pamiętać należy również o wynikającym z art. 4 u.o.z. obowiązku podejmowania przez organy konserwatorskie działań służących zachowaniu wartości zabytkowych przy wykorzystaniu przysługujących im środków i instrumentów o charakterze władczym.
Skreślenie zabytku z rejestru do którego został uprzednio wpisany, powinno więc ograniczać się do sytuacji wyjątkowych, przy spełnieniu łącznie dwóch przesłanek, tj. zniszczenia obiektu i równoczesnej utraty przez tenże wartości wymienionych w art. 13 ust. 1 u.o.z. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2037/15, LEX nr 2283118).
Organ, orzekający w sprawie o wykreślenie zabytku ujętego w rejestrze ma obowiązek ustalenia, czy w okresie pomiędzy wpisaniem obiektu do rejestru zabytku, a wnioskiem o jego wykreślenie nastąpiły takie zdarzenia, które wpłynęły na wartość zabytkową przedmiotowego obiektu.
Organ w rozpoznawanej sprawie, dokonał takich ustaleń, co czyni niezasadnymi podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7 i art. 80 k.p.a.
Organ uwzględnił przedłożoną przez skarżącą i wykonaną na jej zlecenie "Ekspertyzę techniczną wraz z analizą cech architektonicznych i historycznych, oceną przydatności konstrukcji i układu funkcjonalnego obiektów lokomotywowni wachlarzowej wraz z obrotnicą w zespole stacji kolejowej w K." wykonaną w marcu 2019 r. przez dr inż. A.R-S.
Ponadto organ pismem z dnia [...] września 2020 r. wystąpił o wydanie specjalistycznej opinii do Narodowego Instytutu Dziedzictwa.
Wskazać w tym miejscu należy, że jest to środek dowodowy w rozumieniu art. 75 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., zmierzający do ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), podlegający ocenie organu (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.). Podkreślenia jednocześnie wymaga, że Narodowy Instytut Dziedzictwa jest państwową instytucją kultury, działającą m.in. na podstawie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (§ 1 statutu Instytutu z dnia 23 stycznia 2014, stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z tegoż dnia, wydanego na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej - Dz. U. z 2012 r. poz. 406). Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 8 tego statutu, zadaniem Instytutu jest m.in. wydawanie opinii i ekspertyz dotyczących działań przy zabytkach na rzecz organów administracji publicznej.
Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy we W.( dalej: "NID"), po przeprowadzeniu oględzin przedmiotowego budynku lokomotywowni wraz z obrotnicą, sporządził opinię specjalistyczną z dnia [...] stycznia 2021 r.
Podkreślić należy w tym miejscu, że w odniesieniu do stanu zachowania zabytku, podstawą ustaleń NID była także ekspertyza techniczna dr inż. A. R-S. z marca 2019 r. oraz jej weryfikacja w terenie podczas oględzin obiektu.
NID wskazał na okoliczności przemawiające w jego ocenie za skreśleniem z rejestru zabytków budynku hali oznaczonego symbolem ,B".
W odniesieniu natomiast do spornej hali oznaczonej symbolem "A", podkreślił, że nadal posiada ona wartości zabytkowe i wraz z obrotnicą powinna pozostać w rejestrze zabytków.
Zatem wbrew argumentacji przedstawionej w skardze, nowe ustalenia naukowe w rozumieniu art. 13 ust. 1 u.o.z., wynikające z opinii wyspecjalizowanego organu, nie przemawiają za wykreśleniem z rejestru części lokomotywowni oznaczonej symbolem "A".
Nie można także zgodzić się ze skarżącą, że wystąpiła przesłanka w postaci zniszczenia zabytku w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.
Zły stan techniczny hali A, jest w rozpoznawanej sprawie kwestią bezsporną i znajduje potwierdzenie w ekspertyzie przedstawionej przez skarżącą.
Podkreślić jednak należy, że rozstrzygając o tym, czy nastąpiło zniszczenie obiektu, organ konserwatorski zobowiązany jest także wziąć pod uwagę art. 6 ust. 1 u.o.z., który wskazuje, że ochronie konserwatorskiej i opiece nad zabytkami podlegają zabytki "bez względu na stan zachowania". Oznacza to, że nawet poważne uszkodzenie budynku lub budowli wpisanej do rejestru zabytków nie powoduje, że mamy do czynienia ze zniszczeniem obiektu zabytkowego. Orzecznictwo sądów administracyjnych konsekwentnie także stoi na stanowisku, że zły stan techniczny obiektu, nie jest okolicznością potwierdzającą samoistnie zaistnienie przesłanki określonej w art. 13 ust. 1 ustawy z 2003 r. u.o.z. (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2018 r. sygn. akt II OSK 896/16 LEX nr 2464326 - teza druga).
Podkreślenia wymaga, że ze wspomnianej ekspertyzy technicznej przedłożonej przez skarżącą, wynika, że technicznie możliwe jest przeprowadzenie prac remontowych budynku murowanego lokomotywowni oznaczonego jako hala A. Zakres prac koniecznych do wykonania został opisany na stronie 56 ekspertyzy.
Nie jest także zasadny argument, że konieczne do przeprowadzenia roboty budowlane spowodują zmianę konstrukcji przedmiotowego budynku pozbawiając go jednocześnie waloru autentyczności.
Minister jako organ wyspecjalizowany ocenił bowiem, że wykonanie tych prac nie wpłynie negatywnie na zachowane wartości lokomotywowni, ponieważ obiekt ten nie zostanie całkowicie pozbawiony autentycznej substancji zabytkowej, jak również utrzyma historyczną bryłę i wyraz architektoniczny. Technologicznie najtrudniejsze, ale możliwe do wykonania, będzie przeprowadzenie prac związanych z prawidłowym odprowadzaniem wód opadowych i izolacji.
Konieczność ich przeprowadzenia, nie może z kolei w ocenie Sądu być argumentem przemawiającym za skreśleniem hali A z rejestru zabytków. Dotyczy to także wskazywanej przez skarżącą konieczności odpowiedniego zabezpieczenia wykonywanych prac przed ryzykiem osunięcia się torowiska przebiegającej obok czynnej linii kolejowej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 182/13, LEX nr 1779334, "przepis ten (...) (art. 6 ust. 1) ma charakter ogólny i podlega zastosowaniu przy wykładni art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Dopóki zatem stopień zniszczenia obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru zabytków. W tym kontekście jedynie techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych ma charakter decydujący w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków. Nie jest nim natomiast ocena opłacalności prowadzenia prac przy zabytku dająca możliwość jego zachowania odnoszona do kosztów ekonomicznych tego przedsięwzięcia".
W ocenie Sądu Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu prawidłowo ocenił, że okoliczności sprawy nie dają podstaw do skreślenia budynku hali "A" z rejestru zabytków. Nie doszło bowiem do trwałej i całkowitej utraty wartości zabytkowych tego obiektu. Zdaniem Sądu ocena organu nie ma charakteru dowolnego. Organ dokonując takiej oceny i orzekając o odmowie skreślenia obiektu z rejestru zabytków, nie naruszył jak już wspomniano art. 7 i art. 80 k.p.a., poprzez niewystarczające zgromadzenie dowodów, czy nieprawidłową ich ocenę. Organ ten w stopniu wystarczającym wyjaśnił potrzebę dalszej ochrony prawnej budynku, pomimo jego złego stanu technicznego.
Argumenty skarżącej zmierzające do wykazania, że na skutek zniszczeń budynek hali "A", utracił swą wartość zabytkową, mają jedynie charakter polemiczny i nie podważają prawidłowych ustaleń organu. Podkreślenia wymaga, że Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu posiada niezbędną wiedzę specjalistyczną z zakresu ochrony zabytków, pozwalającą na dokonanie samodzielnej oceny danego obiektu pod względem posiadanych wartości historycznych, artystycznych czy naukowych i na dokonanie własnej oceny przesłanek określonych w art. 13 ust. 1 u.o.z.
Organ jest zatem w stanie ocenić, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, czy zabytek uległ, czy też nie, zniszczeniu w takim stopniu, że nie przedstawia już żadnych wartości zabytkowych.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło