VII SA/Wa 2434/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 4 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy K. S. w sprawie ze skargi K. S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: odmówić K. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez K. S. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, w których wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i trójką dzieci. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy są dochody z tytułu pracy w wysokości 4 248 zł. netto miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że wniosek jest zasadny, gdyż sumaryczny dochód wnioskodawcy jest porównywalny z minimum socjalnym podawanym przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Wnioskodawca wskazał, posiada dom o pow. 130 m2 o szacunkowej wartości około 800 000 zł. Podał, że posiada samochód osobowy [...] z 2004 r. Wskazał, że domowy budżet jest obciążony kosztami utrzymania domu (prąd, gaz, podatek), co kumuluję kwotę około 1 000 zł. miesięcznie. W dodatkowym piśmie złożonym na wezwanie Sądu wnioskodawca wskazał, że nie posiada listy opłat miesięcznych dotyczących kosztów żywności, odzieży, leków itp. Wnioskodawca dodał, że sumaryczne koszty utrzymania nie są zawsze są niższe niż sumaryczne dochody. Altany będące przedmiotem sprawy są własnością wnioskodawcy. Zostały wybudowane przez poprzedniego właściciela. Nie posiada stałego wynagrodzenia i rachunku bankowego, Samochód osobowy [...] jest poważnie uszkodzona i od dłuższego czasu nie jest używany, stoi na posesji. Nie otrzymuje świadczeń społecznych, ani wsparcia od innych osób. W załączeniu wnioskodawca przedstawił kopię dokumentu PIT własnego i małżonki. W sprawie zważono, co następuje. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Rozpoznając złożony przez K. S. wniosek należy wskazać, że wnioskodawca nie wykazał, by jego sytuacja materialna była tak trudna by kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim w formularzu PPF wskazał, że posiada dochód z pracy w wysokości 4 248 zł., nie wskazał, przy tym by dochód ten nie był dochodem stałym. Dopiero na wezwanie do udokumentowania wysokości dochodu poprzez nadesłanie zaświadczenia o zarobkach (bądź nadesłania wyciągu z rachunku bankowego) wnioskodawca wskazał, że nie osiąga stałego dochodu i nie posiada rachunku bankowego. W tym stanie rzeczy trudno stwierdzić jaki faktycznie miesięczny dochód uzyskuje wnioskodawca. Jednocześnie wnioskodawca nie potwierdził w żaden sposób wysokości uzyskiwanego dochodu. Dalej, wnioskodawca nie wyszczególnił kosztów utrzymania domu oraz nie wskazał stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym wskazując, że "nie posiada listy opłat miesięcznych". Wnioskodawca powinien w tej sytuacji taką listę sporządzić, gdyż jest to informacja o tyle ważna, iż dopiero porównanie koniecznych wydatków z wpływami pozwoli na prawidłową ocenę możliwości materialnych strony. Podejście do tej kwestii przez wnioskodawcę wskazuje na brak zaangażowania w kwestie wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej. Nie jest tym samym wiadome jakie wnioskodawca ponosi wydatki związane z wyżywieniem rodziny, kształceniem dzieci, wydatkami własnymi, utrzymaniem domu itp. Wnioskodawca nie podał także jakiej wielkości jest nieruchomość na której usytuowany jest dom wnioskodawcy i altany będące przedmiotem sprawy, pomimo istnienia pozycji w formularzu PPF, a także skierowania do wnioskodawcy wprost pytania w tej kwestii w zarządzeniu z dnia 12 września 2016 r. Działanie wnioskodawcy polegające na przedstawianiu wyrywkowych danych nie zmierza do przedstawienia swojej sytuacji w sposób wyczerpujący. Informację o stanie majątkowym niejako należy wydobywać od wnioskodawcy, pomimo tego, że to wnioskodawca powinien przedstawić swoją sytuację w sposób pełny - ciężar dowodu spoczywa bowiem na wnioskującym. Nie jest rolą sądu prowadzenie w tej kwestii dochodzeń w sytuacji, gdy podane przez skarżącego dane nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Wybiórcze przedstawienie swojej sytuacji materialnej uniemożliwia ocenę możliwości finansowych wnioskodawcy w zakresie ponoszenia kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. To strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Abstrahując od powyższego należy także wskazać, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie może być zła, skoro wnioskodawca dotychczasowe koszty sądowe ponosił samodzielnie i samodzielnie poniósł koszty opłacenia pełnomocnika procesowego. Zdaniem Starszego referendarza sądowego na obecnym etapie postępowania brak jest konieczności ustanawiania dla wnioskodawcy profesjonalnego pełnomocnika. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca złożył już w niniejszej sprawie skargę kasacyjną od wyroku Sądu zapadłego w niniejszej sprawie. Skarga kasacyjna została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, co uczyniło zadość wprowadzonemu na mocy art. 175 p.p.s.a obowiązkowi posiadania szczególnych uprawnień przy czynności wnoszenia skargi kasacyjnej (przymus adwokacko-radcowski). Zauważyć należy, że w rozprawie przed NSA wnioskodawca może brać udział samodzielnie i nie ma potrzeby udzielania zastępstwa procesowego. Również z tych powodów uznać należało, że nie ma konieczności aby Skarb Państwa ponosił za skarżącego koszty pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Składanie niepełnych czy też niewiarygodnych oświadczeń i brak współpracy z sądem pomimo stosownych wezwań utrudnia ocenę rzeczywistych zdolności finansowych skarżących. Wnioskodawca pozbawił w ten sposób orzekającego możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny ich sytuacji materialnej, a w konsekwencji przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych też przyczyn, uznano, że wnioskodawca nie jest osobą, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a jego sytuacja materialna nie uzasadnia zwolnienia z kosztów sądowych z powodu ubóstwa. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.