VII SA/Wa 245/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 kwietnia 2018 r. odmawiającego przyznania K. W. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek skarżącej - K. W. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych wyjaśnień wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwójką dzieci w wieku 16 i 13 lat. Wnioskodawczyni utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z prowadzenia gospodarstwa rolnego, alimentów (2x400 zł), zasiłku rodzinnego (350 zł) oraz dopłat rządowych w ramach programu 500 plus. Wnioskodawczyni otrzymuje także dopłaty unijne w wysokości 11.000 zł rocznie. Posiada dom jednorodzinny o pow. 220 m2 oraz gospodarstwo rolne o pow. 18 ha. Posiada maszyny rolnicze traktor i bielarki o wartości około 50 tys. zł. Podała następujące miesięczne wydatki: prąd 200 zł, woda 50 zł, KRUS 300 zł (kwartalnie), podatki 200 zł (kwartalnie), żywność 1.500 zł, ubrania 600 zł, telefon 100 zł, leki 300 zł, środki czystości 600 zł, pasza 1.000 zł, składki szkolne 100 zł, obiady 140 zł. Skarżąca podała, że jest po rozwodzie, synowie otrzymują alimenty od ojca. Jeden z synów idzie do szkoły średniej. Cierpi na choroby zwyrodnieniowe stawów. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ww. postanowienia starszy referendarz sądowy podał, że z nadesłanego wniosku i okoliczności sprawy nie wynika by strona była w trudnej sytuacji majątkowej. Wnioskodawczyni utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego (18 ha). Z gospodarstwa uzyskuje stały dochód, który jest powiększony o dopłaty bezpośrednie z funduszy Unii Europejskiej. Dodatkowo otrzymuje wsparcie rządowe w ramach programu "500 plus" oraz alimenty na dzieci. Skarżąca zaznaczyła wprawdzie, że jej sytuacja materialna jest trudna – jest osobą samotnie wychowującą dwójkę dzieci i prowadzącą gospodarstwo rolne, jednak z ogólnego obrazu sytuacji majątkowej wynika, że strony nie można zaliczyć do osób ubogich, pozbawionych dochodu, czy mienia, a tylko takim należało przyznawać prawo pomocy. Ponadto, referendarz sądowy zauważył, że niektóre wydatki gospodarstwa domowego są zawyżone, przykładowo wydawanie 600 zł co miesiąc na ubrania, czy również 600 zł na środki czystości. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 13 kwietnia 2018 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Ostatecznie do Sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy stwierdzić, że z przedstawionego przez skarżącą opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać należy, że skarżąca decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinna liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżąca sobie nie zapewniła i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy jej przyznać. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody lub majątek nieruchomy, który może być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Wobec powyższego, Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną wnioskodawcy i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na marginesie Sąd informuje, że skarżącej zostało dwukrotnie wysłane postanowienie z dnia 13 kwietnia 2018 r., ponieważ przy pierwszym doręczeniu ww. postanowienia nie pouczono skarżącej o przysługujących środkach zaskarżenia. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.