VII SA/Wa 2482/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy J. L. w sprawie ze skargi J. L. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić J. L. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęły dwa uzupełnione przez J. L. formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy w których wniósł - w pierwszym - o zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast w drugim - o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z nadesłanych formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z zoną. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy są dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (cykliniarstwo) i emerytury żony w łącznej wysokości około 4 000 zł. miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że jest osobą chorą, ma pylicę płuc z uwagi na wykonywany zawód. Z tego względu nie może przyjmować wielu zleceń. Wskazał, że aktualnie posiada dom w F. na ul M. i w S. na ul. N. Nie wskazał w jakiej wielkości są to domy. Dodał, że posiada 0,9 ha nieużytków rolnych, które są nieuprawiane. Zgromadził oszczędności w wysokości około 3 000 zł. Posiada samochód Peugeot Partner i Mercedes Vito (określony jako zepsuty). Wskazał następujące wydatki – światło, prąd, żywność 1 000 zł., lekarstwa 600 zł., ogrzewanie 4 000 zł. (raz w roku – zakup węgla), ZUS, podatek dochodowy 1 500 zł. W sprawie zważono, co następuje. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawczyni wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Rozpoznając złożony przez J. L. wniosek należy wskazać, że wnioskodawca nie wykazał, by jego sytuacja materialna była tak trudna by kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim należy wskazać, że wnioskodawca posiada oszczędności w kwocie wielokrotnie przewyższającej wpis sądowy w niniejszej sprawie (3 000 zł. - 200 zł), okoliczność ta wskazuje, że wnioskodawca potrafi gromadzić oszczędności, które powinny zostać przeznaczone na opłacenie sprawy sądowej. Trudno również powiedzieć, że wnioskodawca jest osobą ubogą (a takim należy przyznawać prawo pomocy), w sytuacji posiadania dwóch nieruchomości, w tym jednej w kurorcie nadmorskim, posiadania dwóch samochodów. Orzekający referendarz sądowy nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy, która może przekładać się na zwiększenie wydatków życiowych i ograniczenia w wykonywanym zawodzie, jednakże z okoliczności sprawy nie wynika, by wnioskodawca był w trudnej sytuacji materialnej. Wnioskodawca posiada z żoną stałe dochody, nie ma nikogo na utrzymaniu, nie ma zobowiązań finansowych (zaległości podatkowe, długi, kredyty). Dodać ponadto należy, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, z jednej strony bierze się pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego i jego rodziny, a z drugiej strony także wysokość kosztów postępowania, jaki jest on zobowiązany podnieść. W przedmiotowej sprawie wpis sądowy wynosi 200 zł. Na gruncie wymienionego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy skarżący powinien wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że podjął wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba fizyczna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków sądowych. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, że stan majątkowy pozwala zaliczyć wnioskodawcę do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. powołane wyżej postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1238/14). W takiej sytuacji należy uznać, że skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego szczególnie trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.