VII SA/Wa 2489/12

Referendarz sądowy Justyna Wtulich Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenie "T." z siedzibą w T. w sprawie ze skargi Stowarzyszenie "T." z siedzibą w T. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak : [...] w przedmiocie : odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia : odmówić Stowarzyszeniu "T." z siedzibą w T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 13 listopada 2012 r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął formularz, w którym Stowarzyszenie "T." z siedzibą w T. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie nie posiada własnych środków finansowych oraz żadnego majątku. Z tego względu, jak oświadczyło nie może zaciągnąć kredytu w banku. Stowarzyszenie podało, że Walne Zgromadzenie w dniu 27 października 2012 r. uchwaliło składki członkowskie w wysokości 5 złotych rocznie, a obecnie Stowarzyszenie liczy 26 członków. Dodało, że członkowie zarządu pracują społecznie i za swoją pracę nie pobierają wynagrodzenia. Wskazało, że stan środków na rachunku bankowym Stowarzyszenia wynosi aktualnie 0,00 złotych, gdyż dopiero rozpoczęto zbieranie składek członkowskich. Stowarzyszenie oznajmiło, że nie otrzymuje sponsoringu, dotacji, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje darowizn, nie prowadzi współpracy finansowanej ze środków publicznych. Z nadesłanych do sprawy o sygn. akt (VII SA/Wa 2163/12) w dniu 30 października 2012 r. dodatkowych wyjaśnień wynika, że Stowarzyszenie swoją działalność statutową finansuje poprzez społeczną pracę swoich członków. Oświadczyło, że w związku z tym nie ponosi żadnych kosztów związanych z prowadzoną działalnością. Stowarzyszenie dodało, że w ramach społecznej pracy na rzecz Stowarzyszenia jego członkowie przygotowują oraz wysyłają pisma do organów administracji publicznej czy sądów administracyjnych. Stowarzyszenie do sprawy o sygn. akt VII SA/Wa 2163/12 nadesłało potwierdzone za zgodność z oryginałem roczne sprawozdanie finansowe za 2011 r. oraz wyciąg z konta bankowego za ostatnie 3 miesiące. Z nadesłanego sprawozdania z działalności Stowarzyszenia z dnia 8 marca 2012 r. wynika, iż nie prowadzi ono działalności gospodarczej. Z rachunku zysków i strat na dzień 31.12.2011 r. wynika, że Stowarzyszenie nie uzyskało żadnych przychodów z działalności statutowej oraz z działalności odpłatnej, w tym z darowizn. Z przedstawionego bilansu na dzień 31.12.2011 r. wynika, że zarówno aktywa jak i pasywa Stowarzyszenia są zerowe. Z nadesłanych informacji bankowych dotyczących posiadanych środków na rachunku bankowym wynika, że Stowarzyszenie nie posiada żadnych dostępnych środków finansowych na koncie. W niniejsze sprawie zważono, co następuje : Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a) lub częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zaś niewypełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa oraz podjąć niezbędne kroki celem uzyskania takich środków. Wskazać należy, iż celami statutowymi Stowarzyszenia "T." z siedzibą w T. jest działalność oświatowa prowadzona wśród lokalnej społeczności oraz władz samorządowych, informowanie o dyrektywach Parlamentu Europejskiego w dziedzinie ochrony środowiska, informowanie o zasadach, obowiązkach i formach postępowań określonych w przepisach ustawy – Prawo ochrony środowiska, oddziaływanie na społeczność lokalną oraz administrację publiczną ukierunkowane na poszanowanie środowiska naturalnego. Aby móc realizować określone w statucie i przyjęte przez siebie cele Stowarzyszenie powinno zapewnić środki finansowe na ich realizację. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie wskazało żadnych środków z jakich zamierza finansować działalność statutową oświadczając jedynie, iż członkowie zarządu pracują społecznie, a za swoją pracę nie pobierają wynagrodzenia. Stowarzyszenie oznajmiło, że nie posiada własnych środków finansowych oraz żadnego majątku. Wskazać należy, iż stosownie do treści art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2 tej ustawy). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Ze statutu Stowarzyszenia "T." wynika, że majątek Stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dotacji i ofiarności publicznej. W nadesłanym formularzu Stowarzyszenie oświadczyło natomiast, że dopiero w dniu 27 października 2012 r. Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia uchwaliło składki członkowskie w wysokości 5 złotych rocznie, a na koncie Stowarzyszenia nie ma żadnych środków, gdyż Stowarzyszenie dopiero rozpoczyna zbieranie składek członkowskich. Stwierdzić zatem należy, iż od dnia [...] tj. od daty rejestracji Stowarzyszenia w Krajowym Rejestrze Sądowym do dnia [...] Stowarzyszenie nie pomyślało o zapewnieniu sobie jakiegokolwiek stałego źródła dochodu, np. z tytułu składek członkowskich. Uznano zatem, że niepodejmowanie przez Stowarzyszenie kroków zmierzających do zapewnienia środków niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej we własnym zakresie nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oznacza to, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). "Przerzucanie" natomiast ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06, niepublikowane). Podkreślić należy, że zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek, czy pozyskiwania darowizn, spadków czy dotacji skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Wskazać należy, iż Stowarzyszenie "T." z siedzibą w T. jest zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym, a główną korzyścią płynącą z rejestracji stowarzyszenia jest nabycie przez organizację osobowości prawnej. To z kolei znacznie poszerza możliwości działania Stowarzyszenia, które może w przeciwieństwie do stowarzyszenia zwykłego przyjmować darowizny, spadki, zapisy, otrzymywać dotacje, korzystać z ofiarności publicznej, podejmować finansową współpracę z administracją publiczną i biznesem, zawierać umowy na realizację zadań publicznych, prowadzić działalność gospodarczą, łączyć się w związki stowarzyszeń, zrzeszać osoby prawne, powoływać oddziały terenowe czy też ubiegać się o status organizacji pożytku publicznego. Nie wykorzystanie zatem możliwości uzyskiwania środków finansowych jakie wynikają z faktu rejestracji stowarzyszenia świadczy o tym, że Stowarzyszenie nie uczyniło żadnych kroków zmierzających do poprawy własnej dochodowości. Nie wykazało tym samym, że działa na rzecz zdobycia funduszy na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem. Z przedłożonych informacji wynika jedynie, że Stowarzyszenie w październiku 2012 r. ustanowiło składki członkowskie w wysokości 5 złotych rocznie. Ustalony przedmiot działalności Stowarzyszenia nakazuje jednak zastanowienie się nad adekwatnością ustalonego sposobu finansowania lub wysokości udziału finansowego członków tej organizacji (zaledwie po 5 zł miesięcznie), skoro okazuje się, że przychody te nie zapewniają skutecznej realizacji celów poprzez udział w procedurze sądowoadministracyjnej. Jeśli bowiem Stowarzyszenie nie widzi możliwości uzyskania innego źródła finansowania niż składki należy ich wysokość tak dostosować (poprzez podwyższenie składki bądź też zwiększenie liczby członków Stowarzyszenia), aby możliwa była pełna realizacja celów statutowych. Z przedłożonych dokumentów, nie wynika natomiast by jakiekolwiek kroki oprócz ustalenia składek członkowskich w minimalnej wysokości, w tym kierunku zostały podjęte. Świadczy to zatem o bierności wnioskodawcy w uzyskiwaniu środków finansowych na swoją działalność, w tym także na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Zauważyć należy, że prawo pomocy powinno być przyznawane podmiotom, które z przyczyn od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić koniecznych środków na prowadzenie postępowania sądowego, a nie podmiotom, które nie podejmują żadnych dodatkowych starań o ich pozyskanie. Reasumując stwierdzić należy, że Stowarzyszenie nie wykazało, że z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z dokonanej analizy wynika, że przyczyny te leżą po stronie wnioskodawcy i polegają na braku aktywności w zorganizowaniu środków finansowych na realizację celów zakreślonych w statucie, jak również na udział jako strona w postępowaniach sądowych. Powyższe natomiast, w świetle przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. należy ocenić jako brak wykazania, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.