VII SA/Wa 255/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Montowski, , Sędzia WSA Wojciech Sawczuk, Asesor WSA Michał Podsiadło (spr.), Protokolant specjalista Monika Gąsińska – Goc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę 1. Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2017 r. znak: [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] marca 2017 r. znak: [...], odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków drewnianego dworu z zespołu dworskiego w miejscowości [...], gm. [...]. 2. Rozstrzygnięcie to wydano w następujących okolicznościach. 2.1. Decyzją z [...] grudnia 1996 r. znak: [...] Wojewoda [...] wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] (ob. [...]) "zespół dworski w [...]e, gm. [...], składający się z: 1) dworu drewnianego z ok. poł. XIX i pocz. XX w.; 2) parku krajobrazowego z poł. XIX i pocz. XX w.; 3) warstwy kulturowej pozostałej po funkcjonowaniu ośrodka dworskiego od min. XV wieku. Całość zajmuje działki nr [...], [...], [...] w [...]e, gm. [...]". W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że "powstały w dwóch fazach obecny budynek dworu jest dziełem budownictwa mającym znaczenie tak dla historii budownictwa, jak i – ogólnie – kultury". Odnośnie do kwestii całego zespołu stwierdził, że zasługuje on "na trwałe zachowanie ze względu na wartości naukową i kulturalną, a także – w pewnej mierze – artystyczną". 2.2. Pismem z 14 listopada 2016 r. J.M. (dalej: skarżący) wniósł o skreślenie z rejestru zabytków drewnianego dworu z zespołu dworskiego w [...]. We wniosku podał, że nabył obiekt [...]marca 2012 r. i w związku z daleko posuniętym stanem degradacji budynku dworu, pismem z [...]marca 2012 r. wstąpił do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z wnioskiem o skreślenie tego obiektu z rejestru zabytków. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzjami z [...] listopada 2012 r. oraz [...] maja 2013 r. odmówił skreślenia dworu z rejestru zabytków. Zarówno skarga jak i skarga kasacyjna J.M. zostały oddalone odpowiednio wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 sierpnia 2014 r. i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2016 r. Wnioskodawca wskazał, że "pomiędzy okresem od złożenia wniosku w 2012 r., do daty składania niniejszego wniosku budynek uległ dalszym zniszczeniom", co oznacza, że "w chwili obecnej, w przypadku remontu budynku, żaden element konstrukcyjny nie mógłby zostać zachowany". Zdaniem wnioskodawcy stopień zniszczenia budynku dworu w [...]e jest na tyle zaawansowany, że budynek nie przedstawia już żadnej wartości historycznej, artystycznej oraz naukowej wobec czego wniosek o jego skreślenie z rejestru zabytków powinien zostać uwzględniony. 2.3. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] marca 2017 r. odmówił skreślenia z rejestru zabytków ww. drewnianego dworu z zespołu dworskiego w [...]. 2.3.1. Organ wyjaśnił, że zespół dworsko-parkowy, znajdujący się w miejscowości [...] wpisany został do rejestru zabytków w 1996 r. jako współwłasność osoby prywatnej (działka nr ewid. [...]) oraz Gminy [...] i Skarbu Państwa (działki nr ewid. [...], [...]). Budynek dworu znajduje się na terenie działki nr ewid. [...]. Organ podniósł, że w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej dla tej nieruchomości przez Sąd Rejonowy w C., w dziale III ujawnił fakt wpisania drewnianego dworu do rejestru zabytków. J.M. nabył tę nieruchomość w marcu 2012 r. W tym czasie budynek dworu był już nieużytkowany, w związku z decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...]z [...]kwietnia 2006 r. nr [...], nakazującą opróżnienie z użytkowania rzeczonego budynku, a także umieszczenie na nim zawiadomienia o stanie zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz zabezpieczenie obiektu poprzez jego wygrodzenie. Dalej organ wskazał, że skarżący tuż po zakupie zabytkowej nieruchomości wystąpił do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z wnioskiem o skreślenie drewnianego dworu z rejestru zabytków. Organ podniósł, że decyzją z [...] listopada 2012 r., odmówił skreślenia ww. dworu z rejestru, zaś decyzją z [...] maja 2013 r. utrzymał w mocy własną ww. decyzję. Następnie, po wniesieniu skargi na ww. rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 1674/13, oddalił skargę J.M., natomiast Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 27 września 2016 r., sygn. akt II OSK 3132/14 oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku. 2.3.2. W uzasadnieniu ww. decyzji podano również, że decyzją z dnia [...]lipca 2015 r., nr [...] Kierownik Delegatury w [...] Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w W., po przeprowadzeniu kontroli przedmiotowego zabytku (dokonanej: 23 marca 2013 r., 15 października 2014 r. oraz 20 maja 2015 r.) – nakazał skarżącemu wykonanie remontu dachu budynku, poprzez uzupełnienie poszycia i pokrycia dachowego oraz uszczelnienie pokrycia dachowego, zamontowanie rynien i rur spustowych, uzupełnienie obróbek blacharskich oraz zabezpieczenie otworów okiennych. Decyzji nadany został rygor natychmiastowej wykonalności. W dniu [...] grudnia 2015 r. przeprowadzona została przez Kierownika Delegatury w [...] WUOZ w [...]ponowna kontrola zabytku, w wyniku której organ stwierdził jedynie częściowe wykonanie robót, nakazanych ww. decyzją. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2016 r. właściciel zabytku ponownie wystąpił do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o skreślenie drewnianego dworu z rejestru zabytków. 2.3.3. Odmawiając skreślenia przedmiotowego dworu z rejestru zabytków organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2003 r. o ochronie zbytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2014 r. poz. 1446, ze zm.; dalej: u.o.z.). Organ wyjaśnił, że po analizie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zwłaszcza opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 8 lutego 2017 r. uznał, że pomimo widocznej degradacji materiału budowlanego, obiekt nie uległ trwałemu i nieodwracalnemu zniszczeniu w sposób przesądzający o pełnej utracie wartości zabytkowych. W ocenie organu, jakkolwiek stan techniczny budynku jest zły – zniszczona konstrukcja dachu nad werandą, brakuje stolarki okiennej i częściowo drzwiowej oraz silna degradacja materiału drewnianego – to obiekt zachował czytelne dane o autentycznym wyrazie architektonicznym oraz znaczenie w skali miejsca. Wskazał, że budynek dworu charakteryzuje się spójną strukturą budowlaną. Tym samym dokumentuje dawny sposób kształtowania zabudowy siedzib drobnoszlacheckich w regionie [...], zarówno w zakresie usytuowania w parku, jak i charakterystycznej bryły, skali i formy, a także rozwiązań i rzemiosła budowlanego. Zachowały się ściany obwodowe, wszystkie elementy konstrukcyjne, w tym pokrycia dachu (poza dachem werandy) oraz pierwotna dyspozycja wnętrz. 2.3.4. Zdaniem organu budynek dworu stanowi najważniejszy element założenia dworskiego w [...]. Wartości zabytkowe dworu w znacznej mierze wykraczają poza jego walory indywidualne, jako dzieła architektury i budownictwa. Obiekt zachował wartości historyczne, naukowe i artystyczne, bowiem istnieje w swojej charakterystycznej formie architektonicznej i lokalizacji i stanowi przykład skromnej, drewnianej zabudowy dworskiej, a także integralny element ww. założenia przestrzennego. Wyjaśnił również, że w przypadku konstrukcji drewnianych w trakcie normalnego ich użytkowania, nawet przy odpowiedniej dbałości wykazywanej przez właścicieli może dochodzić do etapowej wymiany elementów w ramach bieżących prac konserwacyjnych w następstwie ich zużycia i korozji biologicznej, w związku z powyższym częściowa wymiana substancji nie obniża wartości zabytkowej obiektu, szczególnie jeśli zachowane zostają gatunek i parametry drewna, rozwiązania połączeń ciesielskich, sposób obróbki drewna i wykończenie. 2.4. Pismem z 14 kwietnia 2017 r. skarżący wniósł do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając wydanie kwestionowanej decyzji z [...] marca 2017 r. z naruszeniem art. 13 ust. 1 u.o.z. oraz art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm.; dalej: k.p.a.). Skarżący zażądał również przeprowadzenie dowodu z decyzji PINB w [...] nr [...] z [...] kwietnia 2006 r., ekspertyzy technicznej z 2003 r. oraz opinii niezależnego eksperta w dziedzinie oceny stanu technicznego budynków. 2.5. Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2017 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2018 r. 2.5.1. W ocenie organu w sprawie nie zaszły nowe okoliczności prawne lub faktyczne, pozwalające na skreślenie budynku dworu położonego w [...] z rejestru zabytków. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że budynek dworu jest istotnym dokumentem historii północnego [...], jako przykład siedziby drobnoszlacheckiej, ukształtowanej ok. połowy XIX i na początku XX w., a jego wartość wynika nie tylko z cech indywidualnych, ale również z walorów przestrzennych, polegających na współtworzeniu zabytkowego założenia wraz z parkiem krajobrazowym. Zdaniem Ministra, walor autentyczności dworu został zachowany. Zniszczenia m.in. dwuspadowego dachu nad werandą i miejscowe uszkodzenie, zły stan zachowania ścian obwodowych oraz zniszczenie stolarki okiennej i drzwiowej nie uszczupliły wartości historycznej, artystycznej ani naukowej. Obiekt w dalszym ciągu posiada wyraz architektoniczny, a także kontekst przestrzenny, istniejący w momencie wpisu. Zaznaczył, że utrzymanie tych walorów jest możliwe również w konsekwencji przeprowadzenia rekonstrukcji nieistniejących lub wymiany uszkodzonych fragmentów, wykonanych z poszanowaniem autentycznej substancji i na podstawie dostępnego materiału ikonograficznego. Tym samym stwierdził, że budynek zachowuje nadal bezcenny walor autentyczności. Jest dokumentem historii i kultury materialnej regionu, świadczącym o jego rozwoju. 2.5.2. Organ odnosząc się do degradacji technicznej dworu podkreślił, że nie decyduje ona o trwałej utracie wartości zabytkowych całości obiektu. Biorąc pod uwagę całość zgromadzonego materiału dowodowego uznał, że stan zachowania budynku nie uzasadnia zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzenia o utracie wartości historycznej, artystycznej i naukowej. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie niezwykle istotny pozostaje fakt, że budynek drewnianego dworu w [...]e od chwili wpisania do rejestru zabytków posiada przede wszystkim walor typologiczny, jako dokument historii kultury materialnej regionu oraz wartość naukową jako świadectwo istnienia siedziby drobnoszlacheckiej w miejscowości [...]. Do chwili obecnej wartości te zostały zachowane. Minister dodał, że wartość obiektów zabytkowych nie wynika bezpośrednio z ich stanu technicznego. W przypadku obiektów wpisanych do rejestru zabytków (istotnych z punktu widzenia zachowania dla przyszłych pokoleń w zasobie dziedzictwa narodowego) stan techniczny nie jest bezpośrednim i jedynym nośnikiem tych wartości. W przypadku założenia dworsko-parkowego walory pozostaną utrzymane również w sytuacji znacznej rekonstrukcji obiektu, przy zachowaniu historycznej formy i przestrzennego kontekstu. Zdaniem organu możliwe jest przeprowadzenie remontu budynku dworu z uwzględnieniem zastosowanych materiałów i rozwiązań konstrukcyjnych w formie i gabarytach objętych ochroną konserwatorską. 2.5.3. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano ponadto, że organ nie ma obowiązku uzupełniania materiału dowodowego oraz dopuszczania dowodów z kolejnej opinii eksperta lub stanowiska w każdym wypadku, w sytuacji gdy wcześniejsza opinia lub stanowisko organu upoważnionego do wypowiadania się w sprawach dotyczących ochrony zabytków, jest niekorzystna dla strony, a zgłoszenie wniosków dowodowych nie powoduje automatycznie konieczności ich uwzględnienia i przeprowadzenia. W ocenie Ministra zarówno decyzja Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...], nakazującą opróżnienie z użytkowania rzeczonego budynku jak i ekspertyza techniczna z czerwca 2003 r., potwierdzają zły stan techniczny obiektu. Jednakże według organu, ekspertyza całkowicie pominęła kwestię zachowania wartości zabytkowych budynku, a stopień zużycia technicznego i użytkowego budynku nie stanowi przesłanek ustawowych do skreślenia obiektu z rejestru zabytków. Wskazał, że poprawa stanu technicznego dworu jest możliwa, przy uzupełnieniu substancji budowlanej, co należy uznać za dopuszczalne z uwagi na fakt, że dwór w [...]e stanowi element założenia dworsko-parkowego, zaś ewentualna jego rozbiórka doprowadzi do wyeliminowania kluczowego elementu ww. zespołu. Podniósł także, że organ administracji publicznej obowiązany jest podjąć wszelkie kroki prawne w celu zachowania zabytku w zasobie dziedzictwa narodowego. Natomiast właściciel zabytku nie może uchylać się od obowiązków, związanych z opieką nad zabytkami, poprzez dążenie do wykreślenia go z rejestru. 3. Pismem z 22 grudnia 2017 r. J.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] listopada 2017 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 13 ust. 1 u.o.z., poprzez błędne uznanie, iż dwór nie utracił wartości historycznej i artystycznej; 2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., polegające na wydaniu decyzji w oparciu o ustalenia zawarte w nieobiektywnej opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, co w konsekwencji skutkowało brakiem ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, jaki jest obecny stan budynku oraz brakiem oceny, jaki jest stopień jego zniszczenia w aspekcie, czy ewentualny jego remont nie oznaczałby w praktyce całkowitej jego rekonstrukcji, tj. na niewłaściwej ocenie stanu faktycznego, a w konsekwencji ustalenie, że dostrzeżone postępujące zniszczenia substancji materialnej dachu, więźby dachowej, stropów czy oszalowania nie mają wpływu na walory historyczne, artystyczne lub naukowe budynku, stwierdzony zły stan budynku nie jest przesłanką do uznania, że obiekt jest zniszczony w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, 3) art. 80 k.p.a., poprzez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dowolną ocenę ekspertyzy technicznej sporządzoną przez rzeczoznawcę budowlanego mgr. inż. S. Z, w szczególności nie odniesienie się przez organ do tego, dlaczego nie uznał za wiarygodne twierdzeń sporządzającego ekspertyzę o tym, że konieczny jest kapitalny remont budynku i jego modernizacja oraz, że stopień zużycia naturalnego, technicznego i ekonomicznego budynku ustalono na 95%, a zdekapitalizowanie na 100%, a także twierdzeń inspektora nadzoru budowlanego, że stopień zniszczenia budynku jest tak dalece idący, że powoduje zagrożenie bezpieczeństwa ludzi i mienia; 4) art. 84 k.p.a. w zw. z 77 § 1 k.p.a., polegające na niedopuszczeniu dowodu z opinii niezależnego eksperta lub instytutu naukowego w dziedzinie oceny stanów technicznych budynków na okoliczność, czy stopień zniszczenia budynku dworu w [...] spowodował utratę jego wartości historycznej i artystycznej oraz czy jego obecny stan umożliwia przeprowadzenie remontu bez ponoszenia nadmiernych, nieuzasadnionych ekonomicznie kosztów; organ odmówił dopuszczenia dowodu z opinii biegłego uznając, że znajdująca się w aktach sprawy i dopuszczona jako dowód – korzystna dla organu – opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa jest wystarczająca do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Na podstawie wyżej opisanych zarzutów wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. 3.1. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wcześniej prezentowaną argumentację. 4. Wyrokiem z 21 września 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 186/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego wyroku podano, że obie decyzje wydane w toku kontrolowanego postępowania tj. decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] listopada 2017 r. wydana po ponownym rozpoznaniu sprawy oraz utrzymana nią w mocy decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] marca 2017 r. zostały podpisane przez M. G. – Podsekretarza Stanu – Generalnego Konserwatora Zabytków. Sąd uznał, że nieprawidłowo nie zastosowano organ przesłanki wyłączenia, wynikającej z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. podczas ponownego rozpatrywania sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, przez fakt podpisania ostatecznej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji przez tę samą osobę nastąpiło naruszenie prawa stanowiące podstawę do wznowienia postępowania, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji. 5. Na skutek skargi kasacyjnej organu, wyrokiem z [...] grudnia 2021 r. sygn. akt II OSK 39/19, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że zgodnie z art. 89 pkt 1 u.o.z. organami ochrony zabytków jest minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu którego zadania i kompetencje wykonuje Generalny Konserwator Zabytków. W art. 90 ust. 2 pkt 5 u.o.z. przyznano Generalnemu Konserwatorowi Zabytków z mocy prawa, a nie z upoważnienia ministra, kompetencje wydawania decyzji, postanowień i zaświadczeń w sprawach określonych w ustawie oraz przepisach odrębnych. NSA przyjął, że przypisanie z mocy prawa kompetencji do wydawania decyzji Generalnemu Konserwatorowi Zabytków wyłącza przyjęcie, że jest to pracownik, który wykonuje kompetencje ministra na podstawie przyznanego upoważnienia (art. 268a k.p.a.), tym samym sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego pełniący funkcję Generalnego Konserwatora Zabytków nie podlega wyłączeniu od sprawy prowadzonej z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z tego powodu, iż brał udział w wydaniu decyzji zaskarżanej tym wnioskiem. W konsekwencji w niniejszej sprawie należało uznać, że Generalny Konserwator Zabytków podpisując obie wydane w sprawie decyzje działała jako organ administracji publicznej w zakresie swojej właściwości rzeczowej, a zatem nie miało miejsca naruszenie prawa wskazane przez WSA w Warszawie w zaskarżonym wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 6. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. [...]), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. dla kierunku rozstrzygnięcia zasadnicze znaczenie ma to, czy zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo czy doszło do uchybienia uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu. 6.1. Kontrola sądowa przeprowadzona w oparciu o wskazane wyżej kryteria nie wykazała, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności lub jej uchylenie. Za podstawę faktyczną wyrokowania przyjęto stan faktyczny prawidłowo ustalony przez organ. 7. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Stosownie zaś do art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W związku z tym Sąd uznał, że jest związany stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z [...] grudnia 2021 r. sygn. akt II OSK 39/19 i przyjmuje je za własne. Zatem fakt podpisania obu decyzji wydanych w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego przez osobę zajmującą stanowisko Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Generalnego Konserwatora Zabytków nie jest równoznaczny z naruszeniem jakichkolwiek przepisów procesowych lub kompetencyjnych. W art. 90 ust. 2 pkt 5 u.o.z. Generalnemu Konserwatorowi Zabytków z mocy prawa, a nie z upoważnienia ministra, przyznano bowiem kompetencje wydawania decyzji, postanowień i zaświadczeń w sprawach określonych w ustawie oraz przepisach odrębnych, w tym w szczególności w art. 89 pkt 1 u.o.z., zgodnie z którym organami ochrony zabytków jest minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu którego zadania i kompetencje wykonuje Generalny Konserwator Zabytków. 8. Zaskarżona decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego została oparta na przepisach ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (u.o.z.). 8.1. Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.o.z., ochronie i opiece podlegają bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące między innymi układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi, dziełami architektury. W myśl art. 13 ust. 1 u.o.z., skreślenie z rejestru zabytków jest możliwe, gdy obiekt uległ niszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca postawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Stosownie do ust. 2 ww. artykułu, przepis ten stosuje się także do skreślenia z rejestru części zabytku. Jednocześnie art. 6 pkt 1 lit. "c" u.o.z. stanowi, że ochronie i opiece podlegają, w szczególności, zabytki nieruchome będące dziełami architektury i budownictwa, bez względu na stan zachowania. 8.2. Na tle przytoczonych przepisów podkreśla się, że "przesłankami wydania decyzji o skreśleniu zabytku z rejestru jest uznanie, że uległ on zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych" (A. Ginter, A. Michalak [w:] A. Ginter, A. Michalak, Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Komentarz, Warszawa 2016, art. 13). Z kolei o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. Zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia. Organy oceniające zasadność wpisu do rejestru zabytków obiektu, który uległ zniszczeniu, powinny więc oceniać, czy stan zachowania tego obiektu jest na tyle zły, że nie przedstawia on już żadnej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej (zob. wyrok NSA z 25 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 1157/10, LEX nr 1081741). Zatem dopóki stopień zniszczenia zabytku nie jest taki, że żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych nie da się zachować, dopóty zabytek nie może być skreślony z rejestru zabytków (zob. wyrok NSA z 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OSK 2514/11, LEX nr 1559626). 8.3. Analizując brzmienie ww. przepisów należy również wziąć pod uwagę, że sporny zabytek pozostaje we własności podmiotu prywatnego. Zgodnie zaś z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Jedną z ustaw wprowadzających takie ograniczenia jest niewątpliwie ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (por. wyrok NSA z 25 września 2015 r. sygn. akt II OSK 173/14, LEX nr 1987055). Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ochrona dóbr kultury, a w szczególności zabytków jest elementem ochrony porządku publicznego (zob. wyrok TK z 25 maja 2016 r. sygn. akt Kp 2/15, OTK-A 2016, nr 23). Trybunał wskazał ponadto, że cel, jakim jest ochrona zabytków, nie może być w żadnej mierze kwestionowany. Za oczywiste uznał, że konieczność ochrony zabytków leży w interesie publicznym. Wskazał ponadto, że w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP nie wymieniono jako przesłanki ograniczenia prawa własności – ochrony dóbr kultury czy zabytków ani innych wartości związanych z dostępem do szeroko rozumianej kultury. Trybunał przyjął jednak, że ograniczenia własności zabytków są dopuszczalne w celu ochrony szczególnej wolności innych osób, wymienionej w art. 73 Konstytucji, tj. wolności do korzystania z dóbr kultury. Aby ta wolność mogła być zrealizowana, niezbędne są działania władz publicznych mające na celu ochronę zabytków. Przede wszystkim jednak, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, konstytucyjną podstawę regulacji zawartych w u.o.z. stanowi sformułowane w art. 5 Konstytucji RP, jako jedno z zadań państwa, zadanie polegające na strzeżeniu dziedzictwa narodowego (por. wyrok TK z 8 października 2007 r. sygn. akt K 20/07, OTK-A 2007, nr 9, poz. 102). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela przytoczone zapatrywania prawne. 9. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana w rezultacie prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, którego zawartość była wystarczająca dla ostatecznego rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. 9.1. Skarżący zarzucał wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., mającym polegać na wydaniu decyzji w oparciu o ustalenia zawarte w nieobiektywnej opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa (NID), co w konsekwencji skutkowało brakiem ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, jaki jest obecny stan budynku oraz brakiem oceny, jaki jest stopień jego zniszczenia w aspekcie, czy ewentualny jego remont nie oznaczałby w praktyce całkowitej jego rekonstrukcji, tj. na niewłaściwej ocenie stanu faktycznego, a w konsekwencji ustalenie, że dostrzeżone postępujące zniszczenia substancji materialnej dachu, więźby dachowej, stropów czy oszalowania nie mają wpływu na walory historyczne, artystyczne lub naukowe budynku, stwierdzony zły stan budynku nie jest przesłanką do uznania, że obiekt jest zniszczony w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. 9.1.1. Sąd wziął pod uwagę, że kwestionowana przez skarżącego opinia została sporządzona w oparciu o szereg materiałów zgromadzonych w dokumentacji NID oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, obejmujących m.in. fotografie archiwalne oraz informacje pozyskane podczas oględzin obiektu i wizji lokalnej, a ponadto w oparciu o publikacje naukowe i popularyzatorskie oraz dokumenty planistyczne i strategiczne. W opinii tej przedstawiono uwarunkowania prawne oraz rys historyczny spornego zabytku, jak również historyczny opis tego obiektu. Autor opinii wyczerpująco omówił aktualny stan zachowania spornego zabytku. Wskazał w szczególności, że "bryła ani konstrukcja budynku od momentu objęcia go ochroną prawną nie uległa przekształceniu, z wyjątkiem zniszczenia konstrukcji dwuspadowego dachu nad werandą. Zachowany rozstał rozkład wnętrza z momentu wpisu obiektu do rejestru zabytków. Ściany obwodowe dworu, pomimo miejscowych uszkodzeń i złego stanu zachowania w niektórych pomieszczeniach (również w obu szczytach budynku, w kondygnacji poddasza) powstałych na skutek zaciekania wodą opadową nie wykazują zagrożenia katastrofą budowlaną". Wskazano również, na zawilgocony szalunek "ścian i elementów konstrukcyjnych dworu (np. miejscowe zawilgocenie fragmentów więźby dachowej". W opinii uwzględniono zniszczenie więźby dachowej nad werandą, jak również oderwanie się podsufitki od stropu w północno-wschodnim pomieszczeniu parteru. Zwrócono również uwagę na dobry stan techniczny fundamentów obiektu oraz pozostałych elementów konstrukcyjnych ścian – zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych. W opinii podano, że oryginalna stolarka okienna i drzwiowa nie zachowała się. Zniszczeniu uległy również piece kaflowe (obecnie rozebrane, poza jednym). 9.1.2. W ocenie Sądu, zarzuty dotyczące treści opinii NID z 8 lutego 2017 r. są pozbawione jakichkolwiek podstaw. Zdaniem Sądu, treść analizowanej opinii nie wskazuje, aby została ona sporządzona w sposób nieobiektywny. Rzetelnie wskazuje ona bowiem na problemy techniczne spornego zabytku i omawia je wskazując przyczyny ich wystąpienia. W opinii tej doceniono również działanie skarżącego, polegającego na zabezpieczeniu większości otworów okiennych i drzwiowych deskami, które uniemożliwiają dewastację obiektu, jak i zabezpieczają wnętrze przed dostępem wody opadowej. W opinii dostrzeżono ponadto zabezpieczenie folią fragmentu dachu oraz elementów konstrukcyjnych ścian werandy. Sąd nie ma zatem podstaw do uznania, aby opinia ta została sporządzona nierzetelnie lub niezgodnie z prawidłami wiedzy naukowej. Sam zaś fakt, że wnioski tej opinii nie pokrywają się z oczekiwaniami skarżącego, nie oznacza jeszcze, że opinia ta nie może być źródłem dowodowym w toku postępowania administracyjnego wszczętego na jego wniosek. Sąd nie podzielił zatem zarzutu skarżącego opisanego odnoszącego się do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. 9.2. W kolejnym zarzucie, skarżący wskazał na naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dowolną ocenę ekspertyzy technicznej sporządzoną przez rzeczoznawcę budowlanego mgr. inż. S. Z., w szczególności nie odniesienie się przez organ do tego, dlaczego nie uznał za wiarygodne twierdzeń sporządzającego ekspertyzę o tym, że konieczny jest kapitalny remont budynku i jego modernizacja oraz, że stopień zużycia naturalnego, technicznego i ekonomicznego budynku ustalono na 95%, a zdekapitalizowanie na 100%, a także twierdzeń inspektora nadzoru budowlanego, że stopień zniszczenia budynku jest tak dalece idący, że powoduje zagrożenie bezpieczeństwa ludzi i mienia. 9.2.1. Należy zatem zauważyć, że już w uzasadnieniu wyroku z 27 września 2016 r., sygn. akt II OSK 3132/14 Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do adekwatności danych z powołanych wyżej dokumentów (tj. ekspertyzy technicznej oraz decyzji PINB). Sąd w pełni podziela stanowisko to NSA i w ślad za nim wskazuje, że "wykazanie stanu zniszczeń obiektu, które dyskwalifikują go jako bezpieczny obiekt budowlany nie dowodzą utraty wartości tego obiektu z uwagi na wartości podlegające ochronie ustawą o ochronie zabytków. Stan zachowania zabytku ma znaczenie dla wydania decyzji o skreśleniu z rejestru tylko w takim zakresie jeśli potwierdzi on, że w związku ze zniszczeniami wartości, stanowiące podstawę wpisu, przestały istnieć. W niniejszej sprawie z ekspertyzy technicznej ani z decyzji PINB taki wniosek nie wynika zatem organ musiał oprzeć się na opinii, która była w tym zakresie przydatna i wiarygodna". 9.3. Skarżący zarzucał również organowi naruszenie art. 84 k.p.a. w zw. z 77 § 1 k.p.a., polegające na niedopuszczeniu dowodu z opinii niezależnego eksperta lub instytutu naukowego w dziedzinie oceny stanów technicznych budynków na okoliczność, czy stopień zniszczenia budynku dworu w [...]e spowodował utratę jego wartości historycznej i artystycznej oraz czy jego obecny stan umożliwia przeprowadzenie remontu bez ponoszenia nadmiernych, nieuzasadnionych ekonomicznie kosztów; organ odmówił dopuszczenia dowodu z opinii biegłego uznając, że znajdująca się w aktach sprawy i dopuszczona jako dowód – korzystna dla organu – opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa jest wystarczająca do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. 9.3.1. W ocenie Sądu, również i w tym przypadku zachowują aktualność poglądy wyrażone w uzasadnieniu wyroku NSA z 27 września 2016 r., sygn. akt II OSK 3132/14. Podzielając to stanowisko Sąd wskazuje zatem, że "niedopuszczenie przez organy dowodu z opinii eksperta na okoliczność czy stopień zniszczenia budynku dworu w [...]e spowodował utratę jego wartości historycznej i artystycznej oraz czy jego obecny stan umożliwia przeprowadzenie remontu bez ponoszenia nadmiernych nieuzasadnionych ekonomicznie kosztów nie miało wpływu na wynik sprawy (...). Nie ulega wątpliwości, że przeprowadzenie kolejnego dowodu z opinii biegłego w sytuacji kiedy organ dysponował na tę okoliczność stosową opinią, której wiarygodności nie podważono, nie doprowadziłoby do "lepszego" wyjaśnienia okoliczności istotnych dla sprawy, które zostały już wyjaśnione. Mnożenie dowodów zmierzających do wykazania istotnej dla sprawy kwestii uznać należy za niecelowe jeśli organ zasadnie uznał, że okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w oparciu o dowód już przeprowadzony i jest on wiarygodny". 9.4. Wreszcie wskazać należy, nie miał racji skarżący zarzucając Ministrowi naruszenie art. 13 ust. 1 u.o.z., poprzez błędne uznanie, iż sporny dwór nie utracił wartości historycznej i artystycznej. Z materiału dowodowego, ukierunkowanego na ocenę wartości zabytkowych tego dworu, jednoznacznie wynikało, że mimo szerokiego zakresu prac remontowo-budowlanych substancja obiektu decydująca o jego wartościach historycznych, artystycznych i naukowych nie zostanie utracona zatem odpada podstawa do skreślenia z rejestru. Organ podkreślił, że w dalszym ciągu sporny dwór od chwili wpisania do rejestru posiada walor typologiczny – jako dokument historii kultury materialnej regionu, jak również wartość naukową – jako świadectwo istnienia siedziby drobnoszlacheckiej w [...]. Wartości te zostały zachowane do chwili obecnej, co niezbicie wynika z opinii NID sporządzonej na użytek kontrolowanego postępowania. Prawidłowo również Minister wskazał, że wartość obiektów zabytkowych nie wynika bezpośrednio z ich stanu technicznego. Organ zwrócił uwagę, że walory spornego zabytku zostaną utrzymane także w przypadku znacznej rekonstrukcji obiektu, przy zachowaniu historycznej formy i kontekstu przestrzennego. To zaś oznacza, że możliwe jest przeprowadzenie remontu budynku dworu z uwzględnieniem materiałów, rozwiązań konstrukcyjnych oraz w formie i gabarytach objętych ochroną konserwatorską. Skoro zatem poziom degradacji technicznej spornego zabytku nie doprowadził do całkowitego pozbawienia tego obiektu wartości zabytkowej, to organ nie mógł go skreślić z listy zabytków. 9.5. Na zakończenie należy jeszcze przypomnieć w ślad za organem, że zgodnie z art. 5 pkt 2 i 3 u.o.z., opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na zapewnieniu warunków: prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku; zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie. Co istotne, właściciel zabytku nie może uchylać się od powyższego obowiązku poprzez dążenie do jego wykreślenia z rejestru (por. wyrok NSA z 23 lutego 2022 r. sygn. akt II OSK 566/19, LEX nr 3325158). Do starań właściciela zabytku należy jak najdłuższe utrzymanie zabytku w jak najlepszym stanie oraz jak najlepsze jego wykorzystanie dla dobra ogółu ze względu na jego walory historyczne czy naukowe. Zatem zabytek przestaje być tylko i wyłącznie prywatnym dobrem jego właściciela, którego interesy zostają z tego względu wyraźnie ograniczone (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 lipca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 2033/20, LEX nr 3241479). Zatem to właściciel zabytku winien poczynić wszelkie określone prawem starania, aby ochronić wartość, jaką prezentuje zabytek. Mając na uwadze istotę i cel instytucji ochrony zabytków, nie można uznać, że brak działań właściciela zabytku w celu należytej ochrony zabytku może wymuszać wykreślenie zabytku z rejestru zabytków (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2020 r. sygn. akt II OSK 632/18, LEX nr 2825323). 10. Zarzuty skargi okazały się zatem nieusprawiedliwione. Sąd stwierdził również, że zaskarżona decyzja nie została dotknięta innymi – niż wskazywane przez skarżącego – uchybieniami, które uzasadniałyby stwierdzenie jej nieważności lub uchylenie. Dlatego też Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w sentencji.