VII SA/Wa 2589/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Sędziowie sędzia WSA Izabela Ostrowska, sędzia WSA Tadeusz Nowak (spr.), Protokolant sekr. sąd. Ewa Sawicka-Bożek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2014 r.; znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków skargę oddala Stowarzyszenie [...] pismem z dnia [...].10.2013 r., zwróciło się do Kierownika Delegatury w [...] Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie wpisania do rejestru zabytków zabytku ruchomego, tj. 13 wagonów kolejowych wchodzących w skład dawnego [...], a pozostających na terenie kolejowego portu przeładunkowego w [...]. Ponadto Stowarzyszenie wniosło o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu na prawach strony. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wpisania do rejestru zabytków woj. [...] 13 wagonów [...], pozostających na terenie kolejowego portu przeładunkowego w [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że właścicielem wagonów jest obywatel Estonii, który przechowuje je na terenie RP, na podstawie ustaleń z właścicielem terenu - [...]. Nie leży w interesie społecznym, ochrona prawna poprzez wpis do rejestru zabytków, obiektów przechowywanych czasowo na terytorium RP. Podejmowanie działań związanych z wpisem, jest ograniczeniem praw własności w zakresie dowolnego dysponowania (np. ewentualnego wywozu do kraju docelowego przeznaczenia), stąd wpis do rejestru zabytków nie jest obligatoryjny – wskazał organ. Dotyczy to zwłaszcza zabytków ruchomych będących własnością osób prywatnych. Konserwator zwrócił też uwagę, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, co do zasady, wpisu do rejestru zabytku ruchomego dokonuje się na wniosek właściciela tego zabytku. Po rozpatrzeniu zażalenia Stowarzyszenia [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego - działając na podstawie art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) oraz art. 17 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego, zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. utrzymał mocy postanowienie [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...].12.2013 r., znak: [...], odmawiające wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie wpisania do rejestru zabytków woj. [...] 13 wagonów [...], pozostających na terenie kolejowego portu przeładunkowego w [...]. Minister wskazał w uzasadnieniu, że organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem: 1) wszczęcia postępowania, 2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Minister podkreślił, że jednym z elementów dających organizacji społecznej podstawę do domagania się wszczęcia postępowaniu, w sprawie dotyczącej innej osoby, jest zgodność tego żądania z interesem społecznym. Stwierdzić, że wobec wskazanych przez organ konserwatorski okoliczności tj postanowień art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) za wszczęciem przedmiotowego postępowania nie przemawia interes społeczny. Wojewódzki konserwator zabytków może wydać z urzędu decyzję o wpisie zabytku ruchomego do rejestru w przypadku uzasadnionej obawy zniszczenia, uszkodzenia lub nielegalnego wywiezienia zabytku za granicę albo wywiezienia za granicę zabytku o wyjątkowej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W omawianym przypadku przesłanki wskazane w w/w przepisie nie zostały spełnione. W skardze wniesionej do sądu Stowarzyszenie [...] zarzuciło zaskarżonej decyzji naruszenie 1/ art. 7 k.p.a. poprzez: a/ brak przeprowadzenia oględzin ww. wagonów, a tym samym dokładnego ustalenia ich wartości historycznej, artystycznej i/lub naukowej, jak również stanu ich zachowania; b/ brak ustalenia treści stosunku prawnego, łączącego posiadacza ww. wagonów (który jest podmiotem polskim) i właściciela tychże wagonów, w szczególności w zakresie okresu, na który - zgodnie z umową zawartą pomiędzy właścicielem a obecnym posiadaczem - wagony te mają pozostawać na terenie Rzeczpospolitej Polski; c/ zawarcie w zaskarżonym postanowieniu twierdzenia, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanek z art. 10 ust. 2 u.o.z. do wydania z urzędu decyzji o wpisie ww. wagonów do rejestru zabytków; d / pominięcie dowodów w postaci artykułu dostępnego na stronie internetowej artykułu Dziennika [...] pt. "[...]") oraz zdjęć na płycie CD, który to artykuł i zdjęcia zostały. powołane w podaniu z dnia [...].10.2013 r. na okoliczność, iż zabytkowe wagony ulegają postępującej degradacji; 2/ naruszenie art. 77 ust. 1 k.p.a. poprzez brak odniesienia się do dowodów, o których mowa w punkcie 1 lit. d/ skargi; 3/ naruszenie art. 107 ust. 3 k.p.a. poprzez: brak wskazania dowodów, na których Minister się oparł, orzekając, iż nie zachodzi interes społeczny do wszczęcia z urzędu postępowania o wpis wagonów do rejestru zabytków; brak uzasadnienia, dlaczego dowodom wskazanym w punkcie 1 lit. d/ skargi Minister odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; 4/ naruszenie art. 15 k.p.a. poprzez brak ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga nie jest zasadna. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 31 § 1 k.p.a. "organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania, bądź dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny". Niespełnienie chociażby jednego z nich powoduje, że organ administracji odmówi organizacji realizacji uprawnienia z art. 31 § 1 k.p.a. Zauważyć przy tym należy, iż pojęcie "interesu społecznego" wymaga indywidualnej oceny w każdej sprawie. Samo odwoływanie się do celów statutowych organizacji, nie jest wystarczające do przyjęcia, że interes społeczny w danej sprawie przemawia za podjęciem przez organ działań żądanych przez tę organizację. W okolicznościach niniejszej sprawy, żądanie Stowarzyszenia dotyczy wpisania do rejestru zabytków zabytku przedmiotów ruchomych tj. trzynastu wagonów kolejowych wchodzących w skład dawnego [...], a pozostających obecnie na terenie kolejowego portu przeładunkowego w [...]. Wagony te znajdują się czasowo na terenie Polski, właścicielem i posiadaczem tych wagonów jest obywatel Estonii, który przechowuje je na terenie RP, na podstawie ustaleń z właścicielem terenu - [...]. Zdaniem Sądu, organ nie jest zobowiązany do każdorazowego uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że charakter rozpoznawanej sprawy jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności. Obowiązek ten powstaje dopiero w wyniku oceny, że organizacja wystąpiła w celu ochrony interesu zbiorowego. Należy zauważyć, że podstawą działalności organizacji społecznej z założenia jest interes publiczny. Organizacja zgłaszając żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego najczęściej zmierza do realizacji zadań własnych mających znaczenie dla interesu ogólnospołecznego, w sytuacji istnienia ścisłego związku celów statutowych organizacji z przedmiotem postępowania, jej inicjatywa procesowa winna być uwzględniona. Jednocześnie ustalenie przez organ okoliczności wyłączających istnienie interesu społecznego organizacji w powyższym znaczeniu, uprawnia do wydania postanowienia odmownego na podstawie art. 31 § 2 k.p.a. Nie można zatem zaakceptować sytuacji, która prowadziłaby do wszczynania postępowania na podstawie art. 10 ust. 2 w stosunku do przedmiotów o charakterze zabytkowym wwożonych czasowo na terytorium Polski, a będących własnością cudzoziemców nie leży to bowiem w interesie społecznym. W ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami mocno akcentowana została kwestia wnioskowania przez właściciela zabytku (art. 10 pkt. 1), a ograniczone do minimum prawo organu administracji państwowej w tym względzie (art. 10 pkt 2). Zdaniem Stowarzyszenia, jeśli jakiś obiekt, niezależnie od tego kto jest jego właścicielem, spełnia przesłanki z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami , tzn. jest świadectwem minionej epoki, jest dziełem człowieka lub jest związany z jego działalnością i posiada wartość historyczną artystyczną lub naukową, to jest zabytkiem w rozumieniu tego przepisu i w interesie społecznym leży jego zachowanie. W niniejszej sprawie, organy prawidłowo jednak uznały, iż Stowarzyszenie nie wykazało obiektywnego i konkretnego interesu społecznego przemawiającego za wszczęciem postępowania. ochrona prawna poprzez wpis do rejestru zabytków, obiektów przechowywanych czasowo na terytorium RP, ponieważ podejmowanie działań związanych z wpisem mienia ruchomego należącego do cudzoziemca jest ograniczeniem jego praw własności w zakresie dowolnego dysponowania (np. ewentualnego wywozu do kraju docelowego przeznaczenia), Przedmiotowe wagony nie są umiejscowione w Polsce i dlatego nie podlegają ustawodawstwu krajowemu w zakresie wpisu do rejestru zabytków. Nie jest interesem społecznym RP ochrona prawna rzeczy poprzez jej wpis do rejestru zabytków obiektów, która zgodnie z własnością winna znajdować się na terenie innego państwa, natomiast z powodów umownych przechowywane są czasowo na terytorium RP, na terenie kolejowego portu przeładunkowego, który jest miejscem przystankowym pomiędzy przewozem do miejsca docelowego. Sąd ponownie podkreśla, że właścicielem wagonów jest obywatel Estonii, który przechowuje swą własność na terenie RP, na podstawie ustaleń z właścicielem terenu- [...] Podejmowanie działań związanych z wpisem, jest ograniczeniem praw własności w zakresie dowolnego dysponowania (np. ewentualnego wywozu do kraju docelowego przeznaczenia), stąd wpis do rejestru zabytków wbrew woli właściciela nie może być obligatoryjny. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd skargę oddalił.