VII SA/Wa 2707/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: odmówić [...] przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Postanowieniem Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 2707/15 odmówiono [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż [...] prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z córką i synem. Wnioskodawczyni nie pracuje, nie posiada żadnych oszczędności. Do posiadanego majątku strona zaliczyła dom o pow. 110 m2 i działkę o pow. 1 800 m2. Wskazała, że pozostaje w separacji faktycznej z mężem i od grudnia 2014 r. istnieje między małżonkami rozdzielność majątkowa. Strona utrzymuje się z dobrowolnych alimentów w łącznej kwocie 1000 zł. Jednocześnie w oświadczeniu o stanie majątkowym zawarto informację, że wynagrodzenie pełnomocnika pokryte zostało w całości przez rodziców skarżącej. Z nadesłanych dodatkowych wyjaśnień (pismo z 15 stycznia 2016 r.) złożonych na wezwanie Sądu w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wynika, że stałe wydatki z tytułu czynszu, światła, gazu, tv-kablowej dzielone są po połowie z mężem i wynoszą dla wnioskodawczyni 421 zł. miesięcznie, stąd reszta kwoty alimentów (1 000 zł) przeznaczana jest na żywność, leki oraz utrzymanie dzieci wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni nigdzie nie pracuje, nie ma stałych źródeł dochodu, nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy w [...], gdzie mieszka. Nie ma żadnych kredytów i jedynym obciążeniem finansowym strony są grzywny administracyjne w celu przymuszenia wykonania decyzji na łączną kwotę ponad 70 000 zł. Rodzice wnioskodawczyni zamieszkali w miejscowości Zimna Woda pomagają córce w zakresie żywności i raz na miesiąc przywożą trochę artykułów żywnościowych. Wnioskodawczyni nie otrzymuje świadczeń socjalnych, nie rozliczała się z żadnego podatku, nie posiada konta w banku, informacji na temat majątku męża nie posiada. Ma dwójkę dzieci w wieku 18 i 15 lat, które uczą się w szkołach średnich. Ponadto w piśmie z 8 lutego 2016 r. -podobnie złożonym na wezwanie Sądu w trybie art. 255 p.p.s.a.- skarżąca wskazała, że pozostaje z mężem w faktycznej separacji, mają rozdzielność majątkową (ustanowioną aktem notarialnym), posiada z mężem mieszkanie o pow. 47 m2 w [...], nie posiada konta bankowego, wkładów oszczędnościowych, nie jest zatrudniona. Do formularza PPF i ww. pism strona załączyła kopie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, kopie rachunków, zaświadczenie z urzędu skarbowego, zestawienie stałych opłat mieszkaniowych na kwotę 374,48 zł, kopię aktu notarialnego ustanawiającego rozdzielność majątkową. Postanowienie doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 2 marca 2016 r. zatem termin do wniesienia sprzeciwu upływał z dniem 9 marca 2016 r. Na to orzeczenie został złożony sprzeciw w dniu 11 marca 2016 r. a więc z uchybieniem terminu. Postanowieniem Sądu z 5 kwietnia 2016 r. przywrócono skarżącej termin do wniesienia sprzeciwu. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącej w osobie radcy prawnego wskazał, że skarżąca i jej rodzina to bardzo ubodzy ludzie, zamieszkują w [...]. Uzasadnienie postanowienia referendarza jest bardzo precyzyjne, rzeczowe i poprawne jednak nie zawiera elementu głębokiej analizy sytuacji strony, czy przez taką odmowę strona będzie w stanie ponieść koszty procesu czy też od niego odstąpić mając na myśli konstytucyjne prawo obywatela do rzetelnego rozpoznania sprawy przez niezawisły Sąd. W postępowaniu w obronie praw mocodawczyni pełnomocnik jest zmuszony korzystać ze wszystkich trybów postępowania a więc w tej chwili w WSA w Warszawie ma już 3 sprawy i w WSA w Łodzi 1 sprawę. Ponieważ Sądy odmawiają przyznania prawa pomocy, rodzice skarżącej wpadli w rozpacz. Koszty w postępowaniu administracyjnym nie występują. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawczynię sprzeciwu - na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ten zakres pomocy zarezerwowany jest tylko i wyłącznie dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie środków na pokrycie kosztów sądowych bądź ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie z kilku powodów. Wniosek strony jest nie całkiem wiarygodny. Strona w formularzu PPF powinna podać wszystkie dane szczegółowo i precyzyjnie, a tego w rozpoznawanym wniosku zabrakło. Strona nie podała przykładowo, że oprócz domu mieszkalnego posiada także mieszkanie. Okoliczność ta została podana dopiero znacznie później na wezwanie Sądu. Trudno także przyjąć, by strona była w stanie utrzymać się z dwójką dzieci wyłącznie z 1000 zł alimentów, przy czym należy pamiętać że kwota na bieżące wydatki jaka pozostaje stronie to 579 zł. Z tej kwoty trudno utrzymać się jest jednej osobie, a wnioskodawczyni ma na utrzymaniu także dwójkę dzieci uczących się w szkołach średnich. Nawet jeżeli przyjąć, że wnioskodawczyni otrzymuje pomoc od rodziny w postaci żywności (raz w miesiącu), to okoliczność utrzymywania się jedynie z kwoty 579 zł nadal jest mało wiarygodna. Wątpliwości budzi również brak posiadania przez stronę konta bankowego skoro skarżąca sama przedstawiła dwukrotnie dokument zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego wystawiony przez organ nadzoru budowlanego do banku PKO BP SA oddział w [...]. W zawiadomieniu tym jako osobę zobowiązaną wskazano Marzenę Wrona. Oznacza to, że strona posiada konto w tym banku lub posiadała, ale nie nadesłała dokumentu z którego wynikałoby, że je zamknęła. Nie jest też wiarygodna okoliczność pozostawania przez stronę w gospodarstwie domowym tylko z dziećmi. Z danych dostępnych Sądowi wynika, że strona w równolegle rozpoznawanej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi wskazała, że powadzi gospodarstwo domowe także z mężem (sprawa II SA/Łd 112/16). W świetle powyższych okoliczności oraz braku udokumentowania stanu separacji trudno przyjąć, że wnioskodawczyni faktycznie pozostaje w separacji z mężem utrzymując się jednocześnie z kwoty 579 miesięcznie. Nawet jeżeli przyjąć rzeczywiście taki stan, to niezależnie od tego nie zwalnia to skarżącej z obowiązku przedstawienia informacji o dochodach małżonka. Przypomnienia wymaga, iż w czasie trwania małżeństwa małżonkowie są ustawowo zobowiązani do wzajemnej pomocy na podstawie art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej k.r.o.), a obowiązek ten istnieje niezależnie od ustroju małżeńskiego i obejmuje też sytuację pozostawania w separacji faktycznej (tak np. WSA w Białymstoku w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2010 r., I SA/Bk 49/10). A zatem bez względu na fakt istnienia separacji faktycznej między małżonkami i ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., II OZ 1266/11. Ponieważ w sprzeciwie skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności mogących mieć wpływ na zmianę stanowiska i oceny sytuacji materialnej skarżącej, Sąd stanął na stanowisku, że wniosek jako niedostatecznie uzasadniony i nie dość wiarygodny nie zasługuje na uwzględnienie. Jeszcze raz podkreślić należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia swojej sytuacji materialnej a zatem przedstawienia okoliczności i wskazania faktów przekonywujących i uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W związku z niewystarczającym uzasadnieniem wniosku zawartym w formularzu PPF, dodatkowych wyjaśnieniach oraz sprzeciwie, niektórych informacjach wprowadzających Sąd w błąd (posiadanie konta/rachunku bankowego, kwestia rzeczywistego zamieszkiwania z mężem lub nie) brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd w sytuacji braku informacji wymaganych od wnioskodawcy, na których mógłby oprzeć orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy, uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i zmuszony był odmówić jego przyznania. Z tych względów na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.