VII SA/Wa 2709/17

Dnia 23 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 23 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 września 2018 r. w przedmiocie odmowy zmiany postanowienia z 26 lutego 2018 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi [...] sp. j. z siedzibą w W., E. M., R. M., Z. S., A. S., G. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2017 r. znak: [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2018 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu W kolejnym nadesłanym do sprawy VII SA/Wa 2709/17 formularzu PPF wnioskodawca G. M. wskazał, że posiada dwa mieszkania o pow. 45 m2 i 33 m2 wg oświadczenia do remontu oraz nieruchomość rolną o pow. 3,5 ha. W ostatnim okresie przeszedł operację nogi, od 2017 r. jest osobą bezrobotną. Mieszkanie jest zadłużone na kwotę ponad 20 000 zł. Korzysta z życzliwości osób trzecich (drobne zakupy, pomoc w realizacji recept). Dodał, że oprócz długu za mieszkanie posiada zadłużenie za media w wysokości 2 000 zł. Wniosek potraktowano jako wniosek o zmianę postanowienia starszego referendarza sądowego z 26 lutego 2018 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2018 r. w sprawie VII SA/Wa 2709/17 odmówiono zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego z 26 lutego 2018 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Na to orzeczenie został skutecznie złożony sprzeciw. W sprzeciwie wnioskodawca "zaskarżył postanowienie w całości i wniósł o uchylenie postanowienia i zwolnienie z kosztów sądowych". Wskazał, że "jak sam Sąd zauważył, już raz Sąd go zwolnił z kosztów i opłat, a od chwili wydania tamtego postanowienia sytuacja wnioskodawcy nie poprawiła się, a wręcz odwrotnie. Poprzednie orzeczenie w zakresie kosztów traktować należy jako wiążące w zakresie rozstrzygnięcia. Uznanie, że stan majątkowy i rodzinny nie pozwala skarżącemu ponieść kosztów w jednej sprawie determinuje analogiczne rozstrzygnięcie w kolejnej. Sytuacja wnioskodawcy jest ze wszech miar wyjątkowa i zasługuje na zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Odnosząc się do kwestii posiadania lokalu mieszkalnego - wskazał, że jest ono w stanie technicznym uniemożliwiającym wynajem, a jednocześnie sam w sobie generuje koszty utrzymania. Przeprowadzenie remontu to wydatek, który przekracza możliwości finansowe skarżącego. Wskazane przez sąd możliwe źródło dochodu – ewentualna pożyczka pod zastaw nieruchomości rolnej niestety nie wytrzymuje starcia z rzeczywistością. Kredyt czy pożyczka nie stanowią dochodu, gdyż są świadczeniami zwrotnymi i nie wchodzą na stałe do majątku osoby, która je otrzymała. Skarżący nie zamierza brać pożyczki, której nie miałby z czego spłacić, gdyż nie ma źródła dochodu, który mógłby stanowić potencjalne źródło spłaty. Błędne jest stanowisko zawarte w postanowieniu I instancji sugerujące nieusprawiedliwione niewykorzystanie możliwości zarobkowania czemu przeczy zaświadczenie o statusie bezrobotnego, którego skarżący nie otrzymałby gdyby bezzasadnie odmówił przyjęcia pracy." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.), od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 260 § 2 tego wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, wobec czego zaskarżone postanowienie z 21 września 2018 r. należało utrzymać w mocy. Wskazać należy, że w świetle art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r. w sprawie I OZ 979/10, publikacja na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizując pierwotny formularz i jego rozpoznanie przez referendarza oraz aktualnie nadesłany formularz i informacje zawarte w sprzeciwie stwierdzić należy, że sytuacja różni się jedynie dołączonymi kopiami: zaświadczenia z urzędu skarbowego, decyzji z ARiMR oraz postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, a także zaświadczenie o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej (dołączone do sprzeciwu). Biorąc pod uwagę posiadane informacje zasadnie ocenił sytuację wnioskodawcy referendarz, iż w ponownie złożonym wniosku skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna zmieniła się w istotny sposób w stosunku do wskazanej w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie kosztów postępowania, z których nie został zwolniony postanowieniem z dnia 26 lutego 2018 r. W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż wnioskodawca ponownie nie wykazał swojej sytuacji materialnej w sposób niebudzący wątpliwości. Skarżący deklaruje, że nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu. Wnioskodawca wskazał, że posiada obecnie dwa mieszkania, a nie jedno jak wskazano w pierwotnie rozpoznawanym wniosku. Dodatkowo, w skład jego majątku wchodzą zarówno mieszkania, jak i nieruchomość rolna o powierzchni 3,5 ha. Sąd orzekający nie kwestionuje okoliczności, iż skarżący posiada zadłużenie. Jednakże nie wykazuje z jakich środków, czy też w jaki sposób, wnioskodawca się utrzymuje. Nie sposób bowiem przyjąć, by skarżący mógł notorycznie egzystować nie posiadając jakiegokolwiek źródła utrzymania, a więc niezmiennie korzystać z uprzejmości znajomych i osób trzecich. Okoliczność, że wnioskodawca nie ujawnia źródła swojego utrzymania, powodują, że nie sposób ustalić w sposób rzeczywisty jego sytuacji życiowej oraz finansowej i wpływają negatywnie na ocenę jego wniosku. W dalszej kolejności zauważyć należy, iż wnioskodawca nadal nie podaje jak kształtują się jego wydatki związane z mieszkaniami i niezbędnym ich utrzymaniem, bowiem jak sam pisze w sprzeciwie – te generują koszty związane z ich utrzymaniem. Za referendarzem stwierdzić zatem należało, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji i dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Należy również zauważyć, ze wnioskodawca posiadając nieruchomość rolną - nie wykorzystuje jej do osiągniecia dochodu (np. dzierżawa, ew. podstawa do udzielenia pożyczki, kredytu, której zabezpieczeniem będzie ta nieruchomość). Ponadto wnioskodawca posiada dwa mieszkania, z których jedno może zostać przeznaczone na wynajem w celu uzyskiwania dochodu. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie wskazać należy, że celem referendarza, ani Sądu nie jest doprowadzenie wnioskodawcy do zaciągania kolejnych pożyczek czy kredytów, lecz jedynie uzmysłowienie posiadanych możliwości zarobkowania (zaciągnięcie pożyczki może umożliwić remont, który następnie umożliwi wynajęcie mieszkania i spłatę długów, a zatem nie tylko zaciągniętej na remont pożyczki). Podobnie może być z zaciągnięciem pożyczki na zagospodarowanie nieruchomości rolnej w celu jej zarobkowego wykorzystania. Z akt sprawy oraz złożonych dokumentów, nie wynika także, aby wnioskodawca był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Status bezrobotnego tym bardziej to potwierdza, brak pracy nie oznacza braku zdolności i możliwości jej podjęcia. Ponownie podkreślić należy, że na skarżącym spoczywa obowiązek poniesienia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie, jedynie w przypadku rzeczywistego obiektywnego braku możliwości ich poniesienia strona może wnioskować o udzielenie prawa pomocy, jednakże to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wiarygodnie i rzetelnie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. Mając na względzie wskazane okoliczności stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy wnioskodawcy, nie wykazał on bowiem, że z przyczyn od siebie niezależnych nie ma możliwości pozyskania środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie wskazać trzeba, że postanowieniem z 6 czerwca 2018 r. Sąd, podczas rozprawy, zwolnił G. M. jedynie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego do niniejszej sprawy. Nie zwolnił go zatem z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że należało odmówić przyznania prawa pomocy, dlatego działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.