VII SA/Wa 2724/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] w S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2014 r., przyznającego Stowarzyszeniu [...] w S. prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego (pkt I), oddalającego wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt II) w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w S. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w sprawie postanawia: 1. przyznać Stowarzyszeniu [...] w S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego, 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 20 stycznia 2014 r. (data stempla biura podawczego) wpłynął na formularzu PPF wniosek Stowarzyszenia [...] w S. (zwane dalej Stowarzyszeniem) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wnioskodawca w formularzu PPF wskazał, że Stowarzyszenie prowadzi działalność społeczną określoną statutem, a jego dochody nie pozwalają na opłacenie kosztów sądowych. Stowarzyszenie podało, że według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r. oraz na dzień 14 stycznia 2014 r., tj. na dzień sporządzenia wniosku, wysokość środków, jakimi dysponuje, wynosi wg. stanu kasy 4,10 zł. Stowarzyszenie oświadczyło, że jego dotychczasowym źródłem dochodu są składki członkowskie w wysokości 10,00 zł rocznie od każdego członka. Stowarzyszenie podało, że nie posiada rachunku bankowego. Do formularza Stowarzyszenie dołączyło odpis aktualny z rejestru Stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji i publicznych zakładów opieki zdrowotnej (KRS) oraz statut. Zarządzeniem z dnia 3 lutego 2014 r. wezwano Stowarzyszenie do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: – ilu członków liczy Stowarzyszenie, – wysokości aktualnej składki członkowskiej i wysokości wpływów z tego tytułu za II półrocze 2013 r., – skąd Stowarzyszenie posiada środki finansowe na prowadzenie działalności statutowej, – jakie miesięczne koszty związane z prowadzoną działalnością statutową ponosi Stowarzyszenie i co się na te koszty składa (należało wyszczególnić wydatki), – czy Stowarzyszenie prowadzi działalność gospodarczą, jeśli tak, należało wskazać jaką oraz dochód jaki z niej uzyskuje, – czy Stowarzyszenie otrzymuje darowizny (pieniężne lub dary rzeczowe), spadki, zapisy, należało wskazać rodzaj oraz wysokość lub wartość otrzymanego świadczenia, – czy Stowarzyszenie otrzymuje dotacje ze środków publicznych i prywatnych, jeśli tak, należało wskazać rodzaj oraz wysokość lub wartość otrzymanego świadczenia, – czy Stowarzyszenie podejmuje finansowaną współpracę z administracją publiczną i biznesem, jeśli tak, należało wskazać uzyskiwany dochód, – czy Stowarzyszenie korzysta i otrzymuje sponsoring, jeśli tak, należało wskazać od kogo, w jakim zakresie i w jakiej formie, – czy Stowarzyszenie uzyskuje środki finansowe z tytułu przekazywania przez podatników 1% od podatku, jeśli tak należy wskazać wysokość uzyskanych środków za 2012 r. oraz uzyskanych za rok 2013 r. Ponadto wezwano Stowarzyszenie do nadesłania następujących dokumentów: odpisu rocznego sprawozdania z działalności finansowej za 2013 r., odpisu rachunku zysków i strat za II półrocze 2013 r., odpisu uchwały walnego zgromadzenia członków określającej aktualną wysokość składki członkowskiej - w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W dniu 21 lutego 2014 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły dodatkowe wyjaśnienia i dokumenty. Z nadesłanych informacji wynika, że Stowarzyszenie liczy obecnie 21 członków, a wysokość aktualnej składki członkowskiej wynosi 10,00 zł w skali roku. Stowarzyszenie oświadczyło, że posiada środki finansowe na prowadzenie swojej działalności jedynie ze składek członkowskich, a koszty rozlicza w skali roku w miarę jak wpływają składki i wykorzystuje je na niezbędne zakupy i opłaty. Stowarzyszenie podało, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie otrzymuje darowizn, spadków i zapisów. Wskazało, że nie otrzymuje także dotacji ze środków publicznych ani prywatnych, nie korzysta ze środków przy współpracy administracją publiczną, biznesem. Nie otrzymuje żadnego sponsoringu oraz nie korzysta z odpisów 1% od podatków. Stowarzyszenie podkreśliło, że działalność swoją opiera całkowicie na działalności społecznej. Stowarzyszenie nadesłało następujące dokumenty: dwa raporty kasowe za 2014 r., zeznanie CIT-8 za 2014 r., protokół z posiedzenia zarządu w sprawie określenia wysokości składki. Z nadesłanego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu CIT-8 wynika, że w 2013 r. Stowarzyszenie osiągnęło dochód w wysokości 197,65 zł. Z przedłożonego rachunku zysków i strat za 2013 r. wynika, że dochód Stowarzyszenia z tytułu składek członkowskich w 2013 r. wyniósł 80,00 zł, plus pozostała z 2012 r. kwota w wysokości 121,75 zł, a wydatki w 2013 r. wyniosły 197,65 zł. Uzyskany zatem przez Stowarzyszenie w 2013 r. zysk wyniósł 4,10 zł. Powyższy stan wynika także z przedstawionego bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2013 r. Z przedłożonego protokołu z posiedzenia zarządu łącznie z Komisją Rewizyjną Stowarzyszenia z dnia 12 stycznia 2014 r. wynika, że ustalono wysokość składki członkowskiej na 2014 r. na kwotę 10,00 zł. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2014 r. przyznano Stowarzyszeniu [...] w S. prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego (pkt I) i oddalono wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt II). Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie Stowarzyszenie wniosło o zmianę postanowienia z dnia 28 marca 2014 r. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie podniosło, że wnioskodawca nie jest organizacją pożytku publicznego i z tego względu nie może ubiegać się o 1% od podatku przekazywany takim organizacjom. Również zapisy statutu nie pozwalają na prowadzenie działalności gospodarczej. Podkreślono, że Stowarzyszenie działa w środowisku wiejskim i małomiasteczkowym, gdzie większość ludności żyje poniżej minimum socjalnego, na progu ubóstwa. W związku z tym stawki członkowskie i ich płatności zostały ustalone przez władze Stowarzyszenia według możliwości członków, tj. na poziomie 10 zł rocznie. Stowarzyszenie dodało, że dotąd nie pozyskało środków finansowych ze spadków, darowizn, zapisów, pomimo podejmowania odpowiednich kroków w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu - na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, przy czym prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2) lub częściowym (art. 245 § 3). Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zawarte są w art. 246 § 2 p.p.s.a, zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie całkowitym Sąd przyznaje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia NSA: z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 114/12, z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 951/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępna pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Na wstępie zauważyć należy, że wnioskujące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem podlegającym wpisowi do KRS. Ta forma zrzeszenia daje szerokie możliwości realizacji celów określonych w statucie. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 Nr 79, poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną i może rozpocząć działalność z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego (art. 17 ust. 1). Stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej członków, do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników (art. 2 ust. 3). Majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej, ponadto stowarzyszenie może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33). Fakt, iż stowarzyszenie nie jest zrzeszeniem o celach zarobkowych nie oznacza, że nie może ono prowadzić działalności gospodarczej. Warunkiem jest, by dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służył realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Stowarzyszenie może również otrzymywać dotację według zasad określonych w odrębnych przepisach (art. 35). Stowarzyszenie może także ubiegać się o uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536), a następnie korzystać z przysługujących mu uprawnień, m. in. otrzymywać 1% od podatku przekazywany takim organizacjom czy też korzystać ze zwolnienia z podatku na zasadach określonych w ustawie z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397). Zgodnie z zapisami statutu celem Stowarzyszenia jest organizowanie współpracy, niesienie pomocy, stwarzanie optymalnych warunków do rozwoju cywilizacyjnego, kulturalnego i prawnego członków Stowarzyszenia i osób niezrzeszonych (§ 6). Terenem działania jest obszar Rzeczypospolitej Polskiej i poza jej granicami (§ 3). Stowarzyszenie realizuje swoje cele m.in. poprzez reprezentowanie interesów członków Stowarzyszenia i osób niezrzeszonych wobec władz administracyjnych i sądowych, a także reprezentowanie opinii i stanowisk związanych ze Stowarzyszeniem mieszkańców gmin, właścicieli i użytkowników gruntów i innych osób wobec inwestorów, władz administracyjnych i sądowych. Jak wynika natomiast z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów i wyjaśnień Stowarzyszenie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie otrzymuje darowizn, spadków zapisów, dotacji ze środków publicznych ani prywatnych. Nie otrzymuje sponsoringu ani nie korzysta z odpisów 1% podatku (nie jest organizacją pożytku publicznego). Działalność Stowarzyszenia opiera się całkowicie na działalności społecznej, do prowadzenia swych spraw może zatrudnić pracowników. Jedyne środki finansowe na prowadzenie działalności Stowarzyszenie posiada ze składek członkowskich w wysokości 10 zł rocznie, obecnie Stowarzyszenie liczy 21 członków. W ocenie Sądu wnioskujące Stowarzyszenie, chcąc realizować swą działalność statutową w określony wyżej sposób, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swych celów przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. W sytuacji, gdy środki otrzymywane przez Stowarzyszenie nie są wystarczające na prowadzenie statutowej działalności, Stowarzyszenie powinno zapewnić sobie odpowiednie środki pozwalające przynajmniej na pokrycie kosztów związanych z prowadzoną działalnością. Nie jest rolą Sądu wyręczanie Stowarzyszenia w określaniu konkretnych możliwości uzyskania środków finansowych na realizację jego celów, gdyż jak wskazano wcześniej ta forma może korzystać z różnych źródeł pozyskiwania majątku. Z przedstawionego stanu faktycznego wynika jednak, że Stowarzyszenie zaniechało aktywnego i skutecznego pozyskiwania środków na realizację celów statutowych, poprzez np. podwyższenie wysokości składki członkowskiej, zwiększenie liczby członków lub wykorzystanie nowych sposobów pozyskiwania majątku, np. podjęcie działalności gospodarczej. Ponadto Sąd nie dał wiary bardzo ogólnemu stwierdzeniu, iż do tej pory Stowarzyszenie nie pozyskało środków finansowych ze spadków darowizn, zapisów, pomimo podejmowania odpowiednich kroków w tym zakresie, gdyż wnioskodawca nie wskazał, jakie konkretnie środki podjął w tym kierunku. Podkreślić też trzeba, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe wynoszą 100,00 zł tytułem wpisu sądowego od skargi i jest to wpis w najniższej możliwej wysokości. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych jest rzeczywiście niemożliwe. Stowarzyszenie zaniechało bowiem pozyskiwania środków na realizację celów statutowych. Brak odpowiednich działań przy wskazanych licznych możliwościach pozyskiwania środków finansowych na realizację celów oraz faktyczne ograniczenie pozyskiwania tych środków do pobierania składek od swoich członków w symbolicznej wysokości nie może stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie zwolnienia od kosztów sadowych. Założeniem instytucji prawa pomocy jest bowiem przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które, z powodów od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które nie wykazują aktywności w pozyskiwaniu tych środków. Z tych przyczyn brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku Stowarzyszenia w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i w tym zakresie wniosek oddalono. Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić natomiast należy, że zasługuje on na uwzględnienie w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem radcy prawnego z wyboru przekracza możliwości finansowe Stowarzyszenia. Z tego względu w tym zakresie wniosek uwzględniono, ustanawiając Stowarzyszeniu radcę prawnego z urzędu. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.