VII SA/Wa 2773/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska (spr.), , Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska – Rzepecka, Sędzia WSA Renata Nawrot, Protokolant spec. Sylwia Kruszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi L. R. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2013 r. znak: [...] w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia prawa pacjenta I. skargę oddala, II. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. P. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym: tytułem zastępstwa prawnego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy). Rzecznik Praw Pacjenta pismem z dnia [...] października 2013 r., znak: [...], na podstawie art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.), art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie własne z dnia [...] sierpnia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia prawa pacjenta L. R., dalej również skarżący, do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy, przez Specjalistyczny Psychiatryczny Zakład Opieki Zdrowotnej im. prof. [...] w [...]. Postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało wszczęte w dniu [...] stycznia 2013 r. przez Rzecznika Praw Pacjenta w związku z informacjami uprawdopodabniającymi naruszenie praw pacjenta – L. R. do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej (art. 6 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta) – przez szpital w [...] w zakresie nieprawidłowego opiniowania stanu zdrowia L. R. W celu zweryfikowania sygnału o w/w nieprawidłowościach Rzecznik Praw Pacjenta wystąpił do dyrektora szpitala w [...] o zajęcie stanowiska w sprawie oraz przesłanie pełnej dokumentacji medycznej skarżącego. Zwrócił się również do Dyrektora Departamentu Wykonania Orzeczeń i Probacji Ministerstwa Sprawiedliwości z wnioskiem o zobowiązanie Sądu Okręgowego w [...] do przeprowadzenia kontroli akt postępowania wykonawczego wobec L. R. W odpowiedzi Prezes Sądu Okręgowego w [...] wskazał, że analizie poddane zostały akta postępowania wykonawczego dotyczące L. R., prowadzone przez Sąd Rejonowy w [...] (sygn. akt: [...]). Podał, że postanowieniem z dnia [...] grudnia 2003 r. postępowanie karne przeciwko skarżącemu umorzono na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeksu postępowania karnego (Dz. U. z 1997 nr 89 poz. 555 ze zm.), dalej k.p.k. w związku z art. 31 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeksu karnego (Dz. U. z 1997 nr 88 poz. 553), dalej k.k. i na podstawie art. 93 oraz art. 94 § 1 i 2 k.k. zastosowano wobec L. R. środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Od dnia [...] lutego 2012 r. skarżący przebywa w Specjalistycznym Psychiatrycznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej im. [...] w [...] na oddziale psychiatrii sądowej dysponującym warunkami podstawowego zabezpieczenia. Prezes Sądu Okręgowego w [...] poinformował, że stan zdrowia L. R. był przedmiotem wielokrotnego opiniowania przez biegłych lekarzy psychiatrów i psychologów. Opiniowania dokonywano zgodnie z art. 203 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 nr 90, poz. 557 ze zm.), dalej k.k.w., zgodnie z którym kierownik zakładu zamkniętego, w którym wykonuje się środek zabezpieczający, nie rzadziej niż co 6 miesięcy przesyła do sądu opinię o stanie zdrowia sprawcy umieszczonego w tym zakładzie i o postępach w leczeniu lub terapii; opinię taką obowiązany jest przesłać bezzwłocznie, jeżeli w związku ze zmianą stanu zdrowia sprawcy uzna, że jego dalsze pozostawanie w zakładzie nie jest konieczne. Powyższe ustalenia znalazły potwierdzenie w dokumentacji medycznej skarżącego, w której znajdują się opinie zespołu biegłych przedstawiane sądowi wykonawczemu. Z informacji przedstawionej przez Sąd wynika również, że systematycznie, o dalszym stosowaniu środka zabezpieczającego wobec L. R., wypowiadał się Sąd Rejonowy w [...], a postanowienia te były przedmiotem kontroli odwoławczej Sądu Okręgowego w [...]. W związku z powyższym, orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2013 r. Rzecznik Praw Pacjenta nie stwierdził naruszenia prawa pacjenta, określonego w art. 6 ust. 1 ustawy, przez szpital w [...]. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł L. R. Rozpoznając sprawę ponownie Rzecznik Praw Pacjenta utrzymał w mocy rozstrzygnięcie własne z dnia [...] sierpnia 2013 r. Odnosząc się do zarzutów wniosku wskazał, że przedmiotem postępowania było zweryfikowanie, czy zostało naruszone prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej, określone w art. 6 ust. 1 ustawy, przez szpital w [...], nie zaś ocena prawidłowości leczenia pod kątem stosowania środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, które było przedmiotem analizy uprawnionego organu, tj. Prezesa Sądu Okręgowego w [...]. Zatem okoliczności wskazane przez L. R. w złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mogą zostać uwzględnione, bowiem dotyczą zasadności sądowego nakazu umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym oraz postępowania diagnostyczno-terapeutycznego (m.in. rozpoznanie schizofrenii oraz ordynowanie leków w zastrzykach), a w tym zakresie Rzecznik Praw Pacjenta nie jest organem właściwym do orzekania. Zgodnie bowiem z art. 199 a k.k.w. w postępowaniu dotyczącym wykonania środków zabezpieczających (np. umieszczenie sprawcy w szpitalu psychiatrycznym) właściwy jest Sąd, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji. Na podstawie art. 93 k.k. tylko Sąd może orzec przewidziany w tym rozdziale Kodeksu karnego środek zabezpieczający związany z umieszczeniem w zakładzie zamkniętym lub skierowaniem na leczenie ambulatoryjne (...). Wobec powyższego Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że nie posiada kompetencji do dokonywania prawidłowości opiniowania sądowo-psychiatrycznego przez biegłych lekarzy psychiatrów oraz psychologów oraz oceny prawidłowości podejmowanych przez sąd decyzji albowiem takie działanie stanowiłyby nieuprawnioną ingerencję w sferę niezawisłości sędziowskiej. Zatem nie mógł odnieść się merytorycznie do okoliczności pozostających poza jego kompetencjami. Podał, że zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy, po przeprowadzeniu postępowania może skierować wystąpienie do organu, organizacji lub instytucji, w których działalność stwierdził naruszenie praw pacjenta, niemniej jednak wystąpienie takie nie może naruszać niezawisłości sędziowskiej. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku wnikliwego zbadania sprawy wyjaśnił, że dokonał analizy zebranego materiału dowodowego, w szczególności uzyskanej dokumentacji medycznej pacjenta, w której zapisano dane dotyczące regularnego obowiązku informowania Sądu o stanie zdrowia pacjenta, wyjaśnień dyrektora szpitala oraz informacji przekazanej przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...]. Podał, że wyjaśnienia dyrektora szpitala w [...] pokrywały się z dokumentacją medyczną, a ta natomiast uzasadniała podjęcie działań będących przedmiotem postępowania, które wynikały z podjętych decyzji Sądu. Wskazał, że podniesiony zarzut o braku informacji, m.in. o przyczynach ordynowania leków, nie jest zasadny, bowiem skarżący jest regularnie informowany o stanie zdrowia przez personel szpitala, co wynika z wyjaśnień ordynatora szpitala z dnia [...] maja 2013 r. Mając na uwadze powyższe Rzecznik Praw Pacjenta pismem z dnia [...] października 2013 r. stwierdził, że rozstrzygnięcie z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy, odpowiada prawu i brak jest podstaw do jego uchylenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na pismo Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2013 r. wniósł L. R. W uzasadnieniu podniósł, że jego prawa zostały rażąco naruszone poprzez podawanie bez potrzeby leków psychotropowych w zastrzykach. Oświadczył, że nigdy nie był chory psychicznie. Zarzucił, że Rzecznik Praw Pacjenta nie zbadał uczciwie jego sprawy. W odpowiedzi na skargę Rzecznik Praw Pacjenta wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego pisma. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dna 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że wykonywana kontrola polega na weryfikacji orzeczenia organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu sądowym było pismo Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2013 r., znak: [...] utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie własne z dnia [...] sierpnia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia prawa pacjenta L. R. do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy, przez Specjalistyczny Psychiatryczny Zakład Opieki Zdrowotnej im. prof. [...] w [...]. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd uznał za konieczne dokonanie oceny dopuszczalności sądowej kontroli tego rodzaju rozstrzygnięcia. Orzecznictwo, a w zasadzie pojedyncze orzeczenia, jakie zapadły na tle postępowania, prowadzonego w trybie art. 50, 51, 52, a w szczególności art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz.159 ze zm.), nie jest jednolite. Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, uznał za nieuzasadniony pogląd, zgodnie z którym skarga sądowa w tego typu sprawach nie przysługuje i podlega odrzuceniu (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt VII SA/Wa 13/12 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1161/12). Postępowanie prowadzone przez Rzecznika Praw Pacjenta w szczególności w zakresie stosowania trybu z art. 51, 52, 53 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta charakteryzuje wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, wskazanie na zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz umieszczenie samej instytucji Rzecznika Praw Pacjenta wprost w ustawie o prawach pacjenta i związanie jego kompetencji wprost z przepisami tej ustawy. Zgodnie z art. 1 p.p.s.a przed sądami administracyjnymi rozpatrywane są sprawy z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz inne sprawy, do których przepisy p.p.s.a. stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Zakres tych spraw enumeratywnie wymienia przepis art. 3 § 2 p.p.s.a., który określa akty prawne poddane kontroli w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne - pkt 1 ww. przepisu; postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty - pkt 2; postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie - pkt 3; wreszcie także na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa – pkt 4. Jak wskazano wyżej, kontrola sądowa dotyczyć może innych niż określone w pkt 1-3 (nie mających charakteru decyzji lub postanowień) aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zauważyć należy, że o akcie lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4, na który może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego, można mówić wówczas, gdy akt (czynność) podjęty jest w sprawie indywidualnej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy, są określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Podmiot, którego uprawnienia do ochrony praw lub obowiązku dotyczy akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., ma zapewnioną ochronę na drodze sądowej, ponieważ może zaskarżyć takie akty i czynności organu administracji publicznej do sądu administracyjnego, a także bezczynność organu w tych sprawach, jak również żądać, aby sąd administracyjny orzekł o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 146 p.p.s.a.). Właśnie to, że "istnienie" lub "nieistnienie" uprawnienia do ochrony praw, wynika z przepisów prawa, wyraźnie wskazuje, że chodzi tu o uprawnienie lub obowiązek określonej osoby (podmiotu administrowanego), których źródłem jest obowiązujący powszechnie przepis prawny. Należy zatem stwierdzić, że udzielone przez Rzecznika Praw Pacjenta wyjaśnienia, stanowiły wyłącznie rejestrację przeprowadzonych czynności, stanowi materiał dowodowy dla kontroli podjętych czynności (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2003 r., OPS 2/03, ONSA 2004, nr 1, poz. 5, s. 79). Powyższe rozważania przekonują Sąd, że w niniejszej sprawie przedmiotem kontroli mogą być czynności Rzecznika Praw Pacjenta, które zostały następnie przedstawione w wyjaśnieniach skierowanych do wnioskodawcy, w trybie art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Czynności te były zindywidualizowane i dotyczyły naruszenia praw pacjenta do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej (art. 6 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Podstawą podjęcia czynności przez Rzecznika Praw Pacjenta był art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.). W dniu [...] stycznia 2013 r. zostało wszczęte przez Rzecznika Praw Pacjenta postępowanie wyjaśniające w związku z informacjami uprawdopodabniającymi naruszenie praw pacjenta – L. R., przez szpital w [...] w zakresie prawidłowości wykonywania obowiązków związanych z opiniowaniem sądowo-psychiatrycznym pacjenta. Zgodnie z art. 203 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r. nr 90, poz. 557 ze zm.), kierownik zakładu zamkniętego, w którym wykonuje się środek zabezpieczający, nie rzadziej niż co 6 miesięcy przesyła do sądu opinię o stanie zdrowia sprawcy umieszczonego w tym zakładzie i o postępach w leczeniu lub terapii; opinię taką obowiązany jest przesłać bezzwłocznie, jeżeli w związku ze zmianą stanu zdrowia sprawcy uzna, że jego dalsze pozostawanie w zakładzie nie jest konieczne. Sąd może w każdym czasie żądać opinii o stanie zdrowia i stosowanym leczeniu lub terapii oraz ich wyników wobec sprawcy umieszczonego w zakładzie, o którym mowa w § 1. Przechodząc od ogólnych uwag do oceny zasadności wniesionej skargi, wskazać należy, że prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta uznał, że w sprawie nie stwierdzono naruszenia prawa pacjenta – L. R. Informacje uzyskane w toku postępowania wyjaśniającego nie potwierdziły, by szpital w [...] nieprawidłowo wywiązywał się z obowiązkowego i systematycznego opiniowania stanu zdrowia pacjenta. Także zarzuty skarżącego dotyczące nierzetelnej i nieterminowej współpracy szpitala z sądem w tym zakresie również nie są zasadne. Należy stwierdzić, że ustalenia poczynione w toku postępowania przez Rzecznika Praw Pacjenta zostały oparte na wyczerpującej analizie zebranego materiału dowodowego, w szczególności uzyskanej dokumentacji medycznej pacjenta, wyjaśnień dyrektora szpitala z dnia [...] stycznia 2013 r. oraz informacji przekazanej przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...] pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Stan zdrowia L. R. był przedmiotem wielokrotnego opiniowania przez biegłych lekarzy psychiatrów i psychologów, co potwierdzają dołączone do akt sprawy opinie psychologiczno – psychiatryczne z dnia [...],[...] i [...] czerwca 2012 r. oraz z dnia [...] listopada 2012 r. Z pisma Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. wynika ponadto, że systematycznie o dalszym stosowaniu środka zabezpieczającego wobec skarżącego wypowiadał się Sąd Rejonowy w [...], a ostatnio wydane postanowienie z dnia [...] grudnia 2012 r. sygn. akt II Ko [...] zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Okręgowego w [...]. Zasadnie Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że nie posiada kompetencji do dokonywania prawidłowości opiniowania sądowo-psychiatrycznego przez biegłych lekarzy psychiatrów oraz psychologów oraz oceny prawidłowości podejmowanych przez sąd decyzji, bowiem takie działanie stanowiłoby nieuprawnioną ingerencję w sferę niezawisłości sędziowskiej. Wskazać w tym miejscu należy, że opinie biegłego podlegają ocenie i kontroli sądu i wyłącznie sąd orzeka w przedmiocie dalszego stosowania środka zabezpieczającego (art. 199 a w zw. z art. 204 § 1 ustawy - Kodeks karny wykonawczy). Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących zasadności podawania skarżącemu leków psychotropowych Sąd wskazuje, że Rzecznik Praw Pacjenta nie ingeruje w decyzje o charakterze medycznym, jak np. ordynowanie leków, czy formułowanie zaleceń lekarskich. Przedmiotem jego zainteresowania jest jedynie to, czy w trakcie procesu leczniczego przestrzegane są prawa pacjenta wynikające z obowiązujących przepisów prawa. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.