VII SA/Wa 2791/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Stawecki po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. Z. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 grudnia 2016 r. o odmowie zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 maja 2016 r. odmawiającego J. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku dostarczenia oceny technicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. J. Z., wnioskiem z dnia 9 stycznia 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zarządzeniem z dnia 22 lutego 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień, niezbędnych do dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wnioskodawca, w odpowiedzi na to wezwanie, w piśmie z dnia 16 marca 2016 r., udzielił, w sposób lakoniczny, odpowiedzi na niektóre z zadanych w ww. wezwaniu pytań, a więc wykonał to wezwanie w sposób niepełny. Na wskazane w ww. piśmie twierdzenia skarżący nie przedstawił stosownych dokumentów, w tym zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości miesięcznie otrzymywanego wynagrodzenia za pracę. Postanowieniem z dnia 17 maja 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy z uwagi na niewykazanie przez niego, w sposób dostateczny, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego tej instytucji. Referendarz, dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego, oparł się także na danych, przedstawionych przez wnioskodawcę w sprawach o sygn. akt VII SA/Wa 1873/15 oraz VII SA/Wa 2868/15. W sprawach tych wystąpił on z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, i z tego powodu referendarz dokonał porównania wskazanych tam wydatków oraz dochodów, uzyskiwanych z tytułu wynagrodzenia za pracę. Referendarz podniósł ponadto, że wnioskodawca nie wyszczególnił, jakie koszty związane z utrzymaniem domu, ponosi (opłaty za gaz, telefon etc., wydatki na bieżące utrzymanie siebie i rodziny). Nieudzielenie przez wnioskodawcę, w piśmie z dnia 16 marca 2016 r., odpowiedzi na wszystkie zadane w wezwaniu pytania nie pozwoliło na dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Pismem z dnia 6 czerwca 2016 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od tego postanowienia, kwestionując jego ustalenia. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 5 listopada 2016 r. wnioskodawca złożył wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 maja 2016 r. Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 maja 2016 r. odmawiającego wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia, pismem z dnia 25 stycznia 2017 r., z zachowaniem terminu, wnioskodawca wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. Na wstępnie należy podkreślić, że słusznie referendarz zauważył przede wszystkim trzeba, że wniosek z dnia 5 listopada 2016 r. jest kolejnym wnioskiem J. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, złożonym w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 17 maja 2016 r., po rozpoznaniu wcześniejszego wniosku, referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W tej sytuacji kolejny, złożony przez niego wniosek, należało traktować jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 17 maja 2016 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w trybie art. 165 P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 746/16, LEX nr 1 502 259). Referendarz, po dokonaniu oceny wniosku, zasadnie stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał w nim, że jego sytuacja materialna zmieniła się w istotny sposób w stosunku do wskazanej w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Jak wskazał referendarz, w kolejnym wniosku wnioskodawca nie przedstawił nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą postanowienia z dnia 17 maja 2016 r., a w szczególności nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa i rodzinna uległa istotnej zmianie (pogorszeniu) w stosunku do tej, która była przedmiotem oceny, dokonanej w ww. postanowieniu. Nie wskazał ponadto zmian w zakresie posiadanego majątku czy stanu rodzinnego. Z kolejnego wniosku wnioskodawcy wynikało, że jego aktualne miesięczne dochody kształtują się na podobnym poziomie, tj. ok. [...] zł miesięcznie, a nawet są niewiele wyższe niż podał w pierwotnym wniosku z dnia 14 stycznia 2016 r. (ok. [...] zł). Ponadto, należy również wskazać, że skarżący w kolejnym wniosku o prawo pomocy nie udzielił wyczerpujących informacji, do których został wezwany postępowaniu referendarskim. Podkreślenia wymaga również fakt, że choć wnioskodawca składał już, w innych postępowaniach, wnioski o przyznanie prawa pomocy i miał wiedzę na temat konieczności przedstawienia szczegółowych informacji na temat swojego stanu majątkowego, te, podane przez niego w niniejszym postępowaniu, nie były wystarczające do oceny ewentualnej zmiany jego sytuacji finansowej. W związku z powyższym Sąd, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza z dnia 29 grudnia 2016 r., mógł oprzeć swoje rozstrzygnięcie tylko o, ograniczone w ten sposób, informacje. Ze względu na to, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jego będą obciążać negatywne skutki takiego zachowania. Sąd podziela ustalenia referendarza sądowego w zakresie wyjaśnień, składanych przez wnioskodawcę. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym "[...] zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie [...]. Nie może zatem dziwić możliwość żądania przez sąd przedstawienia przez stronę dodatkowych wyjaśnień, w razie gdy te wskazane we wniosku okazały się niedostateczne. To sąd bowiem jest zobowiązany do oceny, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc.". Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.