VII SA/Wa 288/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk ( spr.), , Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędzia WSA Jadwiga Smołucha, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2018 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę oddala skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowieniem z [...] grudnia 2016 r., znak: [...], wydanym na podstawie art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 ze zm.), art. 39 ust. 3 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1409 ze zm.) oraz art. 17 § 2, art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu zażalenia K. K. na postanowienie [...] Konserwatora Zabytków z [...] sierpnia 2015 r. nr [...], znak: [...], odmawiające uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynku mieszkalnego, wolnostojącego na działce nr ew. [...] obr. [...] przy ul. S. [...] w W., - utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że sprawa uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynku mieszkalnego, wolnostojącego na działce nr ew. [...] obr. [...] przy ul. S. [...] w W. była już przedmiotem postępowania prowadzonego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który w wyniku rozpatrzenia zażalenia K. K. na postanowienie [...] Konserwatora Zabytków z [...] października 2014 r. nr [...], znak: [...], postanowieniem z [...] czerwca 2015 r., znak: [...], uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ zażaleniowy zwrócił uwagę na potrzebę udokumentowania kompetencji organu ochrony zabytków do uzgadniania pozwolenia na budowę dla obszaru układu urbanistycznego Osiedla [...]. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zaznaczył ponadto, że do powinności [...] Konserwatora Zabytków należeć będzie również udokumentowanie stanu zachowania omawianego obiektu. Po ponownym zbadaniu stanu zachowania pierwotnej formy architektonicznej i materii omawianego budynku, [...] Konserwator Zabytków winien przeanalizować, czy w dalszym ciągu nieruchomość ta posiada wartości zabytkowe, przemawiające za odmową uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę przedmiotowego domu mieszkalnego. [...] Konserwator Zabytków postanowieniem z [...] sierpnia 2015 r. nr [...], znak: [...], odmówił uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę ww. budynku. Powyższe postanowienie zostało wydane na podstawie art. 22 ust. 4 i art. 96 ust. 2 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 ze zm.), art. 39 ust. 3 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1409), § 2 pkt 3b porozumienia z 1 czerwca 2005 r. w sprawie powierzenia miastu [...] miastu W. prowadzenia niektórych spraw z zakresu właściwości Wojewody [...], realizowanych przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (Dz. Urz. Woj. [...]. Nr [...] z [...] czerwca 2005 r. poz. [...]) oraz aneksu do porozumienia Nr [...] z [...] czerwca 2006 r. (Dz. Urz. Woj. [...]. nr [...], poz. [...]), aneksu Nr [...] z [...] grudnia 2007 r. (Dz. Urz. Woj. [...]. nr [...], poz. [...]) i aneksu Nr [...] do porozumienia z [...] lipca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. [...]. Nr [...], poz. [...]), oraz art. 106 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.). Zażalenie na postanowienie [...] Konserwatora Zabytków z [...] sierpnia 2015 r. nr [...], znak: [...], wniosła K. K. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowieniem z [...] grudnia 2016 r., znak: [...], po rozpatrzeniu ww. zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że stosownie do art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego, odnoście do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Budynek przy ul. S. [...] oraz układ urbanistyczny osiedla [...]. zostały ujęte w gminnej ewidencji zabytków [...] W., a zatem organ ochrony zabytków posiada kompetencje do wypowiadania się w sprawie uzgodnienia przedmiotowych prac rozbiórkowych. W aktach sprawy znajduje się kopia karty adresowej ww. obiektu, która została włączona do gminnej ewidencji zabytków dla [...] W. Zamieszczono na niej informację, że omawiany dom mieszkalny stanowi przykład zabudowy typu C Osiedla [...]., niemniej jednak ustalenia specjalistycznej opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] września 2016 r. potwierdziły zawarte w postanowieniu organu I instancji stwierdzenie, że budynek przy ul. S. [...] reprezentuje typ zabudowy D, tj. obiekt piętrowy, posiadający na parterze trzy pokoje z kuchnią i werandą przed wejściem, a na piętrze dwa pokoje z łazienką i ustępem, a także balkon ponad werandą. Błędne zakwalifikowanie przedmiotowego budynku do zabudowy typu C przez autora ww. karty adresowej nie wpływa na kwestię ustalenia kompetencji organu konserwatorskiego do wypowiadania się w niniejszej sprawie. Z dokumentacji fotograficznej zamieszczonej w powyższym dokumencie wynika bowiem w sposób jednoznaczny, że przedmiotowa karta gminnej ewidencji zabytków odnosi się do obiektu stanowiącego przedmiot postępowania. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podał, że w świetle art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przyjąć należy, że wszystkie działania i rozstrzygnięcia organu konserwatorskiego winny być podejmowane dla zapewnienia odpowiednich warunków, umożliwiających zachowanie zabytków we właściwym stanie, ich odpowiedniego zagospodarowania i utrzymania, zapobiegania zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości, udaremnienia niszczenia i właściwego korzystania z zabytków. W związku z powyższym, organ ochrony zabytków rozstrzyga w omawianej sprawie, czy projektowane prace są dopuszczalne ze stanowiska konserwatorskiego, tj. czy nie naruszają wartości zabytkowych chronionego obiektu lub obszaru. [...] Osiedle [...] w W. (od 1936 r. noszące nazwę [...]) wznoszone było w latach 1932 - 1939 r. W ramach kompleksu realizowano różnej wielkości standardowe domy drewniane o charakterze willowym, wybierane przez właścicieli spośród pięciu specjalnie przygotowanych projektów oznaczonych literami A, B, C, D, E. Kompleks ten stanowi cenną egzemplifikację osiedla realizowanego w lansowanym w latach 20. i 30. XX w. nurcie "tani dom własny", jak również przykład międzywojennego założenia urbanistycznego w typie miasta-ogrodu oraz unikalny zespół modernistycznej architektury drewnianej na terenie W.. Z powyższej opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa wynika, że dom mieszkalny przy ul. S. [...] w W., zrealizowany w latach 1933-34, jest oryginalnym elementem ww. osiedla, współtworzącym wartości ww. zabytku, dokumentującym jeden z rodzajów zabudowy występujących na tym obszarze. Na podkreślenie zasługuje przy tym, że budynek ten jest jednym z nielicznych zachowanych przykładów domu typu D. Okoliczność ta niewątpliwie podnosi wartości zabytkowe omawianego obiektu, tym bardziej, że budynek przetrwał w pierwotnej formie architektonicznej. Zachowana jest oryginalna bryła i konstrukcja obiektu (fundamenty z łomu betonowego i cegły, ściany drewniane w konstrukcji zrębowej, pierwotne stropy, podłogi, trzony kominowe, schody oraz wykończenie wewnętrzne ścian tynkiem wapiennym na trzcinie). Niewielkie przekształcenia mogły dotyczyć jedynie ganku z tarasem w elewacji frontowej, którego konstrukcja mogła być wymieniona na nową oraz prawdopodobnie element ten został nieznacznie skrócony od strony wschodniej. W interesie społecznym leży zatem zachowanie powyższej nieruchomości. Przedmiotowy dom mieszkalny posiada bowiem indywidualne wartości zabytkowe. Zdaniem organu II instancji, jego rozbiórka doprowadziłaby do uszczuplenia wartości zabytkowych układu urbanistycznego Osiedla [...]. Ponadto, organ drugiej instancji wziął pod uwagę, że część substancji budowlanej obiektu została wymieniona, w tym więźba dachowa i szalunek elewacji oraz stolarka okienna i drzwiowa. Zmiany te nie przyczyniły się do obniżenia wartości zabytkowych omawianej nieruchomości, ponieważ powyższe prace remontowo - rekonstrukcyjne nie doprowadziły do przekształcenia pierwotnej bryły i formy architektonicznej obiektu. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeanalizował ekspertyzę dotyczącą stanu technicznego omawianego budynku wykonaną przez mgr. inż. L. M., mgr. inż. W. M. i mgr inż. M. F. w sierpniu 2014 r. W opracowaniu tym stwierdzono stan zagrożenia konstrukcji obiektu i duży stopień degradacji pierwotnego materiału budowlanego. Autorzy uznali, że rekonstrukcji podlegać winny zarówno stropy, jak i fundamenty budynku, a także część ścian zewnętrznych i wewnętrznych. Powyższe wnioski nie zostały jednak potwierdzone w ww. opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] września 2016 r. (wykonanej przez mgr. M. W. i dr. T. Ś.), w której wskazano, że budynek nie posiada istotnych zniszczeń bądź uszkodzeń. Na fundamentach nie stwierdzono licznych pęknięć oraz jednoznacznych oznak podwyższonego poziomu zawilgocenia i zagrzybienia. Mgr M. W. i dr T. Ś. zaznaczyli, że uszkodzenia drewna konstrukcji ścian mają jedynie charakter miejscowy i bez wątpienia kwalifikują konstrukcję do przeprowadzenia prac remontowych z ewentualną wymianą co najwyżej niewielkiej części elementów (głównie posiadających największe uszkodzenia biologiczne podwalin). Ustosunkowując się do pisma skarżącej z [...] października 2016 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że organ zażaleniowy wystąpił już o wydanie specjalistycznej opinii w sprawie stanu zachowania wartości zabytkowych przedmiotowego domu mieszkalnego. Opracowanie sporządzone przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, w którym ustosunkowano się do kwestii możliwości przeprowadzenia prac remontowych omawianej nieruchomości, nie budzi zastrzeżeń merytorycznych organu. Odnosząc się do zarzutu zawartego w zażaleniu dotyczącego pobieżności oględzin przeprowadzonych przez przedstawicieli powyższej instytucji, wskazał, że wnioski ww. opinii zostały sformułowane w oparciu o badania makroskopowe przeprowadzone in situ, niemniej jednak, autorzy ww. opracowania dokonali także analizy dokumentacji fotograficznej z odkrywek wykonanych na potrzeby ekspertyzy stanu technicznego wykonanej przez mgr. inż. L. M., mgr. inż. W. M. i mgr. inż. M. F. w sierpniu 2014 r. Organ podkreślił, że autor opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] września 2016 r. mgr M. W. jest rzeczoznawcą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w specjalizacji: Architektura Drewniana i Konstrukcje Ciesielskie. W związku z powyższym Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie daje podstaw do uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynku przy ul. S. [...], z uwagi na stan zachowania substancji materialnej omawianego obiektu i jego wartości historyczne oraz naukowe. Ponadto, organ stwierdził, że opinia organu konserwatorskiego dotycząca możliwości rozbudowy ww. obiektu wyrażona w piśmie [...] Konserwatora Zabytków z [...] września 2014 r., sygn. [...], nie ma związku z przedmiotową sprawą. Podniósł, że w dokumencie tym organ ochrony zabytków nie wypowiadał się bowiem w kwestii rozbiórki przedmiotowego budynku bądź jego części. Zdaniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w interesie społecznym leży ochrona obiektów i obszarów o wartościach zabytkowych oraz niedopuszczenie do zniszczenia autentycznej, historycznej zabudowy. [...] Konserwator Zabytków słusznie przedłożył interes społeczny nad interesem strony, ponieważ realizacja planowanej inwestycji doprowadziłaby do całkowitej destrukcji cennego przykładu budownictwa mieszkaniowego z lat 30. XX w. oraz uszczupliłaby wartości zabytkowe układu urbanistycznego Osiedla [...]. Skargę na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] grudnia 2016 r., znak: [...], wniosła K. K., domagając o uchylenia zaskarżonego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a) § 10 pkt 7 w zw. z § 8 pkt 4 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 10 maja 2004 r. w sprawie rzeczoznawców Ministra Kultury w zakresie opieki nad zabytkami, poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie pisma z [...] września 2016 r. za opinię specjalistyczną Instytutu Dziedzictwa Narodowego, mimo że pismo to nie zawiera obligatoryjnego elementu, jaki powinna zawierać opinia rzeczoznawcy Ministra Kultury w zakresie opieki nad zabytkami, tj. pieczęci rzeczoznawcy o treści określonej w § 8 pkt 4 rozporządzenia; 2) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. poprzez: - uznanie za opinię biegłych pisma z [...] września 2016 r. w sytuacji, w której pismo to ("opinia") nie zawiera obligatoryjnych elementów wymaganych przepisami rozporządzenia Ministra Kultury z 10 maja 2004 r. w sprawie rzeczoznawców Ministra Kultury w zakresie opieki nad zabytkami; - zaniechanie wszechstronnego zebrania materiału dowodowego wyrażające się nieprzeprowadzeniem dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa, robót budowlanych i nadzoru budowlanego na okoliczności wskazane przez skarżącą w piśmie z [...] października 2016 r.; - pominięcie przy rozstrzyganiu, że z treści "opinii" z [...] września 2016 r. wynika, że walory zabytkowe budynku oceniane były także w ujęciu budynku przy ul. S. [...], jako elementu zabudowy całego osiedla [...], a więc kwestii urbanistycznych, pomimo że mgr M. W. nie jest rzeczoznawcą z dziedziny urbanistyki; - całkowitym pominięciu przy wydaniu zaskarżonego postanowienia uwag zgłoszonych przez skarżącą do treści "opinii" z [...] września 2016 r.; - błędne uznanie, że biegły rzeczoznawca Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w zakresie opieki nad zabytkami posiada kompetencje do sporządzenia opinii na temat stanu technicznego budynku i zakresu możliwych oraz koniecznych robót budowlanych, jak również kwestii konieczności remontu/rekonstrukcji budynku, mimo że do sporządzenia opinii w tym zakresie winien być powołany biegły z zakresu budownictwa, robót budowlanych i nadzoru budowlanego; - zaniechanie powołania dowodu z opinii biegłego lub biegłych w sytuacji występowania w sprawie dwóch całkowicie wykluczających się poglądów odnośnie stanu technicznego budynku, tj. ekspertyzy przedstawionej przez skarżącą i "opinii" biegłych z Instytutu Dziedzictwa Narodowego i nieuwzględnienie, która to sytuacja rodzi wątpliwości dające się usunąć jedynie w drodze zasięgnięcia kolejnej opinii biegłego; - nieuwzględnienie, że z treści "opinii" z [...] września 2016 r. nie wynika, żeby sporządzające ją osoby posiadały kompetencje do opiniowania stanu technicznego budynku przy ul. [...]; b) art. 78 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu żądania skarżącej przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa i robót budowlanych na okoliczności wskazane w piśmie skarżącej z [...] października 2016 r., mimo że przedmiotem tego dowodu są okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia, a jednocześnie okoliczności te nie zostały stwierdzone innymi dowodami; c) art. 6 w zw. z art. 7 w zw. z art. 84 k.p.a. poprzez uznanie za dowód z opinii biegłych rzeczoznawców Ministra Kultury pisma ("opinii") z [...] września 2016 r. podpisanej przez dr. T. Ś. i mgr. M. W. w sytuacji, w której przedmiotowe pismo ("opinia") nie posiada wszystkich obligatoryjnych elementów wskazanych w § 10 rozporządzenia Ministra Kultury z 10 maja 2004 r. w sprawie rzeczoznawców Ministra Kultury w zakresie opieki nad zabytkami; W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.), uchyla je lub stwierdza jego nieważność. Badając legalność zaskarżonego postanowienia - stosownie do dyspozycji powołanych przepisów - Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowieniem z [...] grudnia 2016 r., znak: [...]], utrzymał w mocy postanowienie [...] Konserwatora Zabytków z [...] sierpnia 2015 r. nr [...], znak: [...], odmawiające uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynku mieszkalnego, wolnostojącego na działce nr ew. [...] obr. [...] przy ul. S. [...] w W.. Kontrolowane przez Sąd postanowienia zostały wydane w postępowaniu uzgodnieniowym, w trybie art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego. Zgodnie z tym przepisem w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Instytucja "uzgodnienia" zakłada zatem współdziałanie organów, z których jeden prowadzi postępowanie główne (organ administracji architektoniczno-budowlanej), a drugi postępowanie subsydiarne (wpadkowe, incydentalne). W celu pozytywnego rozstrzygnięcia postępowania głównego wymagana jest zgodność stanowisk obu organów. Organ administracji architektoniczno-budowlanej rozstrzyga sprawę w drodze decyzji, natomiast stanowisko organu współdziałającego wyrażane jest w formie postanowienia. W obowiązujących przepisach prawa ustawodawca nie wymienił przypadków, w których należy wydać pozwolenie, a w jakich odmówić jego udzielenia. Ocena ta powinna zatem każdorazowo opierać się na ustaleniach dokonanych przez organ ochrony konserwatorskiej w konkretnej sprawie. W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie organy w sposób rzetelny - z zachowaniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego – w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału dowodowego wykazały brak podstaw do wydania uzgodnienia rozbiórki przedmiotowego obiektu. Podkreślić należy, że ochrona zabytków, w rozumieniu art. 4 pkt 1-6 ustawy o ochronie zabytków, obejmuje ogół działań podejmowanych w odniesieniu do zabytków w celu zachowania ich wartości zabytkowej. W omawianej regulacji prawodawca zawarł przykładowy, otwarty katalog tego rodzaju działań. Ogólny charakter powołanego przepisu rodzi po stronie organu konserwatorskiego obowiązek wykazania, na czym dokładnie polega ochrona w każdej indywidualnej sprawie. Przepis art. 4 ww. ustawy, nie może zatem stanowić samodzielnej podstawy do wydawania przez organy konserwatorskie rozstrzygnięć o charakterze władczym (reglamentacyjnym), skutkujących ograniczającą ingerencją w zespół uprawnień przysługujących właścicielowi lub użytkownikowi zabytków. Zdefiniowana w ww. regulacji ochrona zabytków prowadzić zatem powinna do zrównoważonego rozwoju rodzimej zabudowy (wyważonego przenikania się przestrzeni współczesnej i zabytkowej), przy założeniu, że o wartości obiektów zabytkowych decyduje przede wszystkim to, że są one przekazami określonych znaczeń (świadectwa). Przy uwzględnieniu powyższej argumentacji, całokształt zgromadzonego materiału dowodowego potwierdza stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Kwestią zasadniczą dla rozpoznania niniejszej sprawy było zatem dokonanie oceny, czy organy konserwatorskie odmawiając uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynku mieszkalnego przy ul. S. [...] w W. przekroczyły granice uznania administracyjnego. Prawidłowo organy konserwatorskie ustaliły, że budynek przy ul. S. [...] w W. oraz układ urbanistyczny osiedla [...] zostały ujęte w gminnej ewidencji zabytków dla m. [...], a zatem organ ochrony zabytków posiada kompetencje do wypowiadania się w sprawie uzgodnienia przedmiotowych prac rozbiórkowych. Z akt sprawy wynika, że [...] Osiedle [...] w W. (od 1936 r. noszące nazwę [...]) wznoszone było w latach 1932 - 1939 r. W ramach kompleksu realizowano różnej wielkości standardowe domy drewniane o charakterze willowym, wybierane przez właścicieli spośród pięciu specjalnie przygotowanych projektów oznaczonych literami A, B, C, D, E. Kompleks ten stanowi cenną egzemplifikację osiedla realizowanego w lansowanym w latach 20. i 30. XX w. nurcie "tani dom własny", jak również przykład międzywojennego założenia urbanistycznego w typie miasta-ogrodu oraz unikalny zespół modernistycznej architektury drewnianej na terenie W.. Z opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] września 2016 r. wynika natomiast, że dom mieszkalny przy ul. S. [...] w W., zrealizowany w latach 1933-34, jest oryginalnym elementem ww. osiedla, współtworzącym wartości ww. zabytku, dokumentującym jeden z rodzajów zabudowy występujących na tym obszarze. Budynek ten jest jednym z nielicznych zachowanych przykładów domu typu D. Okoliczność ta niewątpliwie podnosi wartości zabytkowe omawianego obiektu, tym bardziej, że budynek przetrwał w pierwotnej formie architektonicznej. Zachowana jest oryginalna bryła i konstrukcja obiektu (fundamenty z łomu betonowego i cegły, ściany drewniane w konstrukcji zrębowej, pierwotne stropy, podłogi, trzony kominowe, schody oraz wykończenie wewnętrzne ścian tynkiem wapiennym na trzcinie). Niewielkie przekształcenia mogły dotyczyć jedynie ganku z tarasem w elewacji frontowej, którego konstrukcja mogła być wymieniona na nową oraz prawdopodobnie element ten został nieznacznie skrócony od strony wschodniej. Mając na uwadze powyższe ustalenia, należy zgodzić się z organami orzekającymi w sprawie, że w interesie społecznym leży zachowanie powyższej nieruchomości, bowiem posiada ona indywidualne wartości zabytkowe. Rozbiórka tego budynku doprowadziłaby do uszczuplenia wartości zabytkowych układu urbanistycznego Osiedla [...]. Ponadto, organ II instancji uwzględnił, że część substancji budowlanej obiektu została wymieniona, w tym więźba dachowa i szalunek elewacji oraz stolarka okienna i drzwiowa. Zmiany te nie przyczyniły się do obniżenia wartości zabytkowych omawianej nieruchomości, ponieważ powyższe prace remontowo-rekonstrukcyjne nie doprowadziły do przekształcenia pierwotnej bryły i formy architektonicznej obiektu. Podejmując rozstrzygnięcie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odniósł się także do ekspertyzy dotyczącej stanu technicznego omawianego budynku wykonanej przez mgr. inż. L. M., mgr. inż. W. M. i mgr inż. M. F. w sierpniu 2014 r. W opracowaniu tym stwierdzono stan zagrożenia konstrukcji obiektu i duży stopień degradacji pierwotnego materiału budowlanego. Autorzy uznali, że rekonstrukcji podlegać winny zarówno stropy, jak i fundamenty budynku, a także część ścian zewnętrznych i wewnętrznych. Powyższa ekspertyza opiera się na opisie zniszczeń, które jednak nie wpłynęły na utratę czytelności oryginalnej formy obiektu. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że powyższe wnioski zawarte w ekspertyzie dotyczącej stanu technicznego przedmiotowego budynku z sierpnia 2014 r. nie zostały jednak potwierdzone w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] września 2016 r. (wykonanej przez mgr. M. W. i dr. T. Ś.). W opinii tej wskazano, że budynek nie posiada istotnych zniszczeń bądź uszkodzeń. Na fundamentach nie stwierdzono licznych pęknięć oraz jednoznacznych oznak podwyższonego poziomu zawilgocenia i zagrzybienia. Uszkodzenia drewna konstrukcji ścian mają jedynie charakter miejscowy i bez wątpienia kwalifikują konstrukcję do przeprowadzenia prac remontowych z ewentualną wymianą co najwyżej niewielkiej części elementów (głównie posiadających największe uszkodzenia biologiczne podwalin). Zasadnie zatem Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie daje podstaw do uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynku przy ul. S. [...] w W., z uwagi na stan zachowania substancji materialnej przedmiotowego obiektu i jego wartości historyczne oraz naukowe. Sąd stwierdza ponadto, że każda z form ochrony zabytków, o której mowa w art. 7 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, podlega ochronie bez względu na stan zachowania (art. 6 ust. 1 ustawy). Dopóki zatem stopień zniszczenia obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który pozwoli uznać, że obiekt nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, bowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać rozebrany. Organy konserwatorskie wykazały w sposób przekonujący w uzasadnieniach postanowień wartość historyczną i naukową spornego budynku i należy podzielić pogląd, że obiekt ten nie utracił swojej wartości zabytkowej. Dodatkowo wskazać należy, że rola dysponenta zabytku sprowadza się do starannego postępowania w stosunku do zabytku, jak najdłuższego utrzymania go w jak najlepszym stanie oraz jak najlepsze jego wykorzystanie dla dobra ogółu ze względu na jego walory historyczne czy naukowe. Zabytek przestaje być tylko i wyłącznie prywatnym dobrem jego właściciela, którego interesy zostają z tego względu wyraźnie ograniczone, zaś treść ustawowego ograniczenia sygnalizuje przepis art. 140 Kodeksu cywilnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 890/10, a także wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 48/09; z 7 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 963/12; z 8 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 731/12 – orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego: orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdził, że są one niezasadne. Wbrew zarzutom skargi, organ II instancji na podstawie całokształtu materiału dowodowego, stosownie do art. 80 k.p.a. dokonał ustaleń faktycznych, w oparciu o które wydał zaskarżone postanowienie. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7 i art. 77 oraz art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia odpowiada również wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a. Nie można uznać, że w niniejszej sprawie organy obowiązane były zasięgnąć opinii kolejnego biegłego celem usunięcia wątpliwości co do stanu technicznego budynku. Minister Kultury orzekając w sprawie, uwzględnił nie tylko dokumenty przedstawione przez skarżącą, ale również opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Opinia ta została przygotowana nie tylko w oparciu o akta sprawy, ale również uwzględniała Ekspertyzę stanu budynku przy ul. S. [...] w W. z [...] sierpnia 2014 r. W opinii tej autorzy stwierdzili, że "(...) konstrukcja drewniana ścian budynku nie posiada istotnych uszkodzeń kwalifikujących ją do wymiany w całości, jak również do rekonstrukcji w znacznej części. Wniosek taki potwierdza również analiza dokumentacji fotograficznej z odkrywek wykonanych na potrzeby sporządzanej w 2014 r. ekspertyzy stanu technicznego autorstwa mgr inż. L. M., mgr inż. W. M., mgr inż. M. F. (w aktach sprawy, fot. na str. 10, fot nr 8, 11-13.). Widoczne na ilustracjach uszkodzenia drewna konstrukcji ścian posiadają jedynie charakter miejscowy i bez wątpienia kwalifikują konstrukcję do przeprowadzenia prac remontowych z ewentualną wymianą co najwyżej niewielkiej części elementów (głównie posiadających największe uszkodzenia biologiczne podwalin) (...)". Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdza, że na podstawie całokształtu materiału dowodowego, stosownie do art. 80 k.p.a., organ dokonał ustaleń faktycznych w sprawie, w oparciu o które wydał zaskarżone postanowienie. Przy czym, dokonując oceny odniósł się do każdej z ww. opinii, jak również do okoliczności podniesionych przez skarżącą. Wskazać w tym zakresie trzeba, że zasada swobodnej oceny dowodów, uregulowana w art. 80 k.p.a., pozwala organowi administracji publicznej na dokonanie własnej oceny wartości poszczególnych dowodów. Dlatego też Sąd nie podzielił zarzutów procesowych podniesionych w skardze uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona. Organ zgromadził dowody, dokonał ich oceny, a na ich podstawie (z uwzględnieniem art. 80 k.p.a.) ustalił okoliczności faktyczne, dając temu wyraz w zaskarżonym postanowieniu. W ocenie Sądu, pozostałe zarzuty skargi również nie zasługują na uwzględnienie. Sprowadzają się one w istocie do podważenia opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] września 2016 r. Przede wszystkim wskazać należy, że ww. opinia specjalistyczna została sporządzona na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego przez jednostkę wyspecjalizowaną (podlegającą Ministrowi) jaką jest Narodowy Instytut Dziedzictwa. Zdaniem Sądu, przedmiotowa opinia spełnia wszystkie wymogi wskazane w rozporządzeniu Ministra Kultury z 10 maja 2004 r. w sprawie rzeczoznawców Ministra Kultury w zakresie opieki nad zabytkami (Dz. U. 2004 nr 124 poz. 1302). Wbrew zarzutom skarżącego nie doszło do naruszenia § 10 pkt 7 w zw. z § 8 pkt 4 ww. rozporządzenia Ministra Kultury z 10 maja 2004 r., bowiem, zdaniem skarżącej, ww. opinia z [...] września 2016 r. nie zawiera obligatoryjnego elementu - pieczęci rzeczoznawcy o treści określonej w § 8 pkt 4 rozporządzenia. Zgodnie z § 8 pkt 4 rozporządzenia, rzeczoznawca jest obowiązany do używania w zakresie swojego działania pieczęci z odciskiem tuszowym w kolorze zielonym o treści: "Rzeczoznawca Ministra Kultury", zawierającej dziedzinę oraz imię i nazwisko rzeczoznawcy. Powyższa opinia z [...] września 2016 r. została sporządzona przez dr. T. Ś. i mgr. M. W.. Pod imieniem i nazwiskiem mgr. M. W. figuruje podpis i zapis: "Rzeczoznawca Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w specjalizacji: Architektura Drewniana i Konstrukcje Ciesielskie." Wobec powyższego stwierdzić należy, że ww. opinia zawiera wszystkie elementy, o których mowa w § 8 pkt 4 i § 10 pkt 7 rozporządzenia. Wprawdzie na dokumencie nie została odciśnięta pieczęć z odciskiem tuszowym w kolorze zielonym, jednak nie jest to uchybienie, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonego postanowienia. Nie można również zgodzić się z zarzutem zawartym w skardze, że opinia z [...] września 2016 r. została sporządzona przez osobę nieuprawnioną, bowiem mgr. M. W. nie jest rzeczoznawcą z dziedziny urbanistyki. Sąd wskazuje, że mgr M. W. figuruje na liście aktualnych rzeczoznawców Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (lista jest dostępna na stronie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego). Z poz. [...] ww. listy wynika, że mgr M. W. posiada uprawnienia rzeczoznawcy w dziedzinie architektura i budownictwo; w specjalizacji: badania i ochrona architektury drewnianej oraz historycznych konstrukcji ciesielskich. W ocenie Sądu, ww. opinia z [...] września 2016 r. została sporządzona przez osobę o wysokich kwalifikacjach, specjalizującą się w bardzo wąskim zakresie. Ponadto, uprawnienia ww. rzeczoznawcy w dziedzinie budownictwa pozostają w ścisłym związku z przedmiotem niniejszej sprawy, jakim jest uzgodnienie, w trybie art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego, pozwolenia na rozbiórkę budynku mieszkalnego, stanowiącego unikalny zespół modernistycznej architektury drewnianej. Wobec powyższego nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 78 § 1 i § 2 k.p.a. polegający na nieuwzględnieniu żądania skarżącej przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa i robót budowlanych. Jak bowiem wyjaśniono powyżej opinia z [...] września 2016 r. została sporządzona przez mgr. M. W. posiadającego uprawnienia rzeczoznawcy w dziedzinie budownictwa. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, biegły z zakresu budownictwa posiada kompetencje do wydania opinii dotyczącej stanu zachowania przedmiotowego budynku. Z tych też przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł, jak w sentencji.