VII SA/Wa 2906/11
WyrokWSA w Warszawie2012-05-23
Skład orzekający: Joanna Gierak – Podsiadły, Małgorzata Jarecka, Iwona Szymanowicz-Nowak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego o wycofaniu z obrotu wyrobów "przeznaczonych do celów kolekcjonerskich" (tzw. dopalaczy) i nakazująca zaprzestanie działalności obiektów służących ich produkcji i obrotowi, wydana w trybie nadzwyczajnym, była zgodna z prawem, zwłaszcza w kontekście zarzutów naruszenia swobody działalności gospodarczej, prawa własności oraz przepisów proceduralnych dotyczących indywidualizacji adresata decyzji i czynnego udziału strony w postępowaniu?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Choć organ miał prawo podjąć natychmiastowe działania w celu ochrony zdrowia i życia, a zarzuty dotyczące naruszenia swobody gospodarczej nie zasługiwały na uwzględnienie, to organ drugiej instancji (GIS) nie wykazał w sposób zindywidualizowany, że zabezpieczone produkty rzeczywiście stanowiły niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia, co naruszyło zasady postępowania dowodowego i czynnego udziału strony.Stan faktyczny
Główny Inspektor Sanitarny (GIS) decyzją z października 2010 r. nakazał wycofanie z obrotu wyrobów "przeznaczonych do celów kolekcjonerskich" (tzw. dopalaczy) oraz zaprzestanie działalności obiektów służących ich produkcji i obrotowi, nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzja ta została wydana w związku ze stwierdzeniem przez Ministra Zdrowia zagrożenia życia lub zdrowia ludzi. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, GIS utrzymał swoją decyzję w mocy. Skarżący K. S. zaskarżył decyzję GIS, zarzucając naruszenie konstytucyjnych swobód gospodarczych, prawa własności oraz przepisów Kpa, w tym brak indywidualizacji adresata decyzji i naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2011 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] października 2010 r. Stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zasądził od Głównego Inspektora Sanitarnego na rzecz K. S. kwotę 460 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły, , Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (spr.), Protokolant st. ref. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2012 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2011 r. znak [...] w przedmiocie wycofania wyrobu z obrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Głównego Inspektora Sanitarnego na rzecz K. S. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją znak [...] z [...] października 2010 r. Główny Inspektor Sanitarny (GIS, organ), działając na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 oraz art.
31 a ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r.
Nr 122, poz. 851 ze zm., zwanej dalej "ustawą o PIS") oraz art. 104 i art. 108 ustawy
z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr
98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej "Kpa"), orzekł o wycofaniu z obrotu na terenie
całego kraju wyrobu o nazwie "[...]", określonego jako "przeznaczony do celów
kolekcjonerskich" oraz wszystkich podobnych wyrobów, mogących mieć wpływ na
bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi. Jednocześnie nakazał zaprzestania
działalności obiektów służących produkcji, obrotowi hurtowemu lub detalicznemu w/w
wyrobami oraz decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Tego samego
dnia, tj. 2 października 2010 r. skarżącemu powyższa decyzja została doręczona.
Wskazując przesłanki rozstrzygnięcia organ podał, iż wycofanie wyrobu "[...]"
oraz wszystkich wyrobów podobnych z obrotu na terenie całego kraju oraz nakaz
zaprzestania działalności obiektów służących do produkcji i obrotu (hurtowemu
i detalicznemu) w/w wyrobów, następuje w związku ze stwierdzeniem przez Ministra
Zdrowia wystąpienia na terenie całego kraju zagrożenia życia lub zdrowia ludzi po
użyciu wyrobu o nazwie handlowej "[...]", określonego jako "przeznaczony do
celów kolekcjonerskich" i wyrobów jemu podobnych, tzw. "dopalaczy" oraz
koniecznością natychmiastowego zaprzestania działalności obiektów służących
produkcji, obrotowi hurtowemu i detalicznemu tych wyrobów.
W dniu 22 października 2010 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o
ponowne rozpoznanie sprawy oraz wstrzymanie wykonania decyzji. Kwestionowanej
decyzji zarzucił naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania, tj.:
1. art. 20, art. 22 i art. 64 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r.
o swobodzie działalności gospodarczej, Międzynarodowego Paktu Praw
Ekonomicznych, Socjalnych i Kulturalnych, uchwalonego przez ONZ 16
listopada 1966 r. - poprzez nieuzasadnione ograniczenie wolności
gospodarczej oraz bezpodstawne naruszenie prawa własności,
przejawiające się w faktycznym uniemożliwieniu kontynuowania skarżącemu
prowadzenia działalności gospodarczej, przy jednoczesnym pozbawieniu go
władztwa nad produktami, których obrót jest prawnie dopuszczony na
terytorium Rzeczpospolitej Polskiej;
2. art. 27 ust. 2 ustawy o PIS - poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie
i w konsekwencji uznanie, iż "wyrób o nazwie [...] określany jako produkt
przeznaczony do celów kolekcjonerskich oraz podobne wyroby..." mogą
mieć wpływ na bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia ludzi, gdy de facto
brak jest definicji oraz możliwości zindywidualizowania tych produktów, przy
czym powołany przepis należy do przepisów abstrakcyjnych i rolą decyzji
jest zindywidualizowanie takiego środka, co najmniej z podaniem jego składu, czego organadministracyjny nie uczynił, przy jednoczesnym niewykazaniu, do jakich konkretnie naruszeń wymagań higienicznych i zdrowotnych doszło; zastosowanie powołanego przepisu pomimo tego, iż
z samej decyzji wynika, iż produkty wskazane w pkt 1 sentencji decyzji
mogą, a nie jak wymaga tego przepis spowodowały bezpośrednie
zagrożenie życia lub zdrowia ludzi; nakazanie zaprzestania działalności
obiektów służących produkcji, obrotowi hurtowemu i detalicznemu, gdy o
obiektach takich nie ma mowy w powołanym przepisie, co najwyżej
ustawodawca wskazuje na środek zapobiegawczy w postaci
unieruchomienia zakładu pracy Oeg° części), zamknięciu obiektów
użyteczności publicznej, z którymi w niniejszej sprawie nie mamy do
czynienia, przy jednoczesnym kryjącym się za tym nakazem ograniczeniem
swobody działalności gospodarczej;
3. art. 6 -11, art. 77 § 1 oraz art. 80 w związku z art. 107 Kpa - poprzez
działanie GIS z naruszeniem przepisów prawa wskazanych wyżej, co w
konsekwencji naruszyło zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów
administracyjnych, przy jednoczesnym braku inicjatywy organu
w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, choćby ustalenia
i wskazania definicji środka "[...] oraz wszystkich podobnych wyrobów"
oraz okoliczności przemawiających za uznaniem, iż środki te mogą mieć
wpływ na bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi;
4. art. 107 § 1 i 3 Kpa - poprzez pominięcie w treści przedmiotowej decyzji
wskazania strony, do której jest ona skierowana, braku faktycznego oraz
prawnego uzasadnienia decyzji, m.in. np. z powołaniem się na fakty, które
organ uznał za udowodnione, dowodów będących podstawą rozstrzygnięcia.
Decyzją znak [...] z [...] września 2011 r. GIS,
działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kpa oraz art. 27
ust. 1 i 2, art. 31 a ustawy o PIS, orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia GIS wyjaśnił, że wydanie decyzji z [...]
października 2010 r. nastąpiło w związku ze stwierdzeniem przez Ministra Zdrowia
występowania na terenie całego kraju bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia
ludzi po użyciu wyrobu o nazwie handlowej "[...]" lub podobnych, określanych jako
przeznaczone do celów kolekcjonerskich, tzw. "dopalaczy". Stwierdzenie to wynikało ze zgłaszanych przez oddziały toksykologiczne szpitali przypadków nagłych
zachorowań młodych ludzi w wyniku używania różnych preparatów i substancji.
Przeprowadzone postępowanie epidemiologiczne wykazało, że zachorowania te
mają charakter zatruć o przebiegu podobnym do zatruć substancjami
psychoaktywnymi. Dodatkowo przeprowadzone przez organy ścigania postępowanie
uprawdopodobniło w stopniu bardzo znaczącym, że zachorowania nastąpiły po
zażyciu preparatów nazywanych potocznie "dopalaczami", a więc substancjami,
w których składzie znajdują się substancje o podobnym działaniu jak środki
psychoaktywne, ale dotychczas nie umieszczone na listach substancji, których
posiadanie oraz spożywanie jest zabronione.
W tym stanie sprawy GIS uznał, że produkty te nie mogą znajdować się
w obrocie jako stwarzające bezpośrednie zagrożenie nie tylko zdrowia, ale i życia
ludzi. W celu uniemożliwienia dalszej sprzedaży tych produktów niezbędne było
także nakazanie natychmiastowego zaprzestania działalności obiektów służących
produkcji, obrotowi hurtowemu i detalicznemu tych wyrobów. Zgodnie
z uprawnieniem, wynikającym z art. 27 ustawy o PIS, decyzji tej nadano rygor
natychmiastowej wykonalności.
Podał, iż zaskarżona decyzja dotyczyła wszystkich punktów sprzedaży oraz
producentów wyrobów o nazwie "[...]", określanych jako przeznaczone do celów
kolekcjonerskich oraz innych o podobnym działaniu. Ze względu na konieczność
szybkich działań w warunkach stanu zagrożenia życia i zdrowia, organy państwowej
inspekcji sanitarnej, zgodnie z poleceniem GIS, wydanym na podstawie art. 8a ust 3
ustawy o PIS, przeprowadziły na terenie całego kraju kontrole obiektów służących
produkcji, obrotowi hurtowemu lub detalicznemu tych wyrobów. Niniejsza decyzja
została dostarczona do punktu sprzedaży, należącego do skarżącego, pod adresem
"[...]", ul. J. P. w G. Następnie, po doręczeniu decyzji
i stwierdzeniu obecności produktów kolekcjonerskich, produkty te pobrano do badań i
nakazano unieruchomienie obiektu. Badania przeprowadzone przez Instytut Włókien
Naturalnych i Roślin Zielarskich wykazały, iż w pobranych próbkach znajdują się substancje zastępcze w rozumieniu ustawy z 25 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu
narkomanii i substancje te wykazują działania psychoaktywne. Działanie
psychoaktywne substancji oznacza zakwalifikowanie jej jako środka zastępczego,
którego wytwarzanie i produkcja jest zakazane na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej (art. 4 pkt 27 i art. 44b ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii).
Organ wskazał, iż zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy o PIS, państwowy inspektor
sanitarny ma szereg możliwości skutecznego działania w przypadku stwierdzenia
naruszeń higienicznych i zdrowotnych, które spowodowały bezpośrednie zagrożenie
życia lub zdrowia ludzi. Decyzja taka, z mocy prawa, podlega natychmiastowemu
wykonaniu. W/w art. 27 jest przepisem szczególnym, wyposażającym organ w
uprawnienie do nadzwyczajnego, interwencyjnego, doraźnego i niezwłocznego
działania. Stanowi instrument realizacji ochrony zdrowia publicznego, co stanowi
ustawowe zadanie organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej (art. 1 ustawy o PIS), a
przez art. 31 a - również zadanie Głównego Inspektora Sanitarnego. Wykonywanie
zadań określonych w art. 1 ustawy polega na sprawowaniu zapobiegawczego i
bieżącego nadzoru sanitarnego oraz prowadzeniu działalności zapobiegawczej i
przeciwepidemicznej, co potwierdza brzmienie art. 2 ustawy. Działanie w granicach
wyznaczonych przez art. 27 ust. 2 ustawy o PIS jest działaniem prewencyjnym i
zapobiegawczym w przypadku stwierdzenia "bezpośredniego zagrożenia życia lub
zdrowia ludzi". W przepisie tym mowa jest o zagrożeniu spowodowanym
naruszeniem wymagań higienicznych i zdrowotnych, przy czym wskazana regulacja
nie określa tego, w jakim trybie stwierdzenie naruszenia tych wymagań powinno
nastąpić. Zdaniem organu stwierdzenie powyższe może stanowić zarówno rezultat
kontroli przeprowadzanej przez organy, jak również wynikać z innych ustaleń (ocen).
Kryterium "wymagań higienicznych i zdrowotnych" przyjmuje się zarówno dla kontroli
jak i dla oceny (wyrok WSA z 3 marca 2009 r., II SA/Kr 64/09), przy czym
ustawodawca wprowadza rozróżnienie dla kontroli i oceny naruszenia w/w
warunków. Ocena może mieć miejsce w wyniku kontroli, jednakże może być ona
autonomicznie dokonana przez organ uprawniony do wydania decyzji. W powołanym
przepisie mówi się o "bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia", zatem przepis
ten odnosi się nie do "stanu istniejącego niebezpieczeństwa", lecz do "stanu
zagrożenia bezpieczeństwa dla życia lub zdrowia", a zatem stanu, w którym istnieje
realna groźba spowodowania przez określone produkty negatywnych skutków dla
życia lub zdrowia ludzkiego. Oceny stanu zagrożenia dla bezpieczeństwa życia lub
zdrowia ludzi dokonuje organ, który wydaje przedmiotową decyzję, a kompetencja w
tym zakresie stanowi instrument realizacji zadania związanego z ochroną zdrowia
publicznego, za co GIS ustawowo odpowiada. Ustalenie stanu zagrożenia dla życia
lub zdrowia ludzi może nastąpić w jakikolwiek sposób.
Organ podkreślił, że dokonane w przedmiotowej sprawie ustalenia poczynił w
oparciu o przypadki odnotowanej interwencji medycznej ze wskazanego powodu,
przypadki zatruć tzw. "dopalaczami", liczbę osób hospitalizowanych
z powodu zażycia dopalaczy, a także na podstawie zakresu i stopnia stwierdzonych
dolegliwości wynikających z zażycia "dopalaczy", dostępności tych produktów
w obiektach handlowych, czy sposobu ich użycia przez konsumentów. Fakty, które
są powszechnie znane nie wymagają dowodu (art. 77 § 4 Kpa). Ponadto informację
taką przekazał GIS pismem z 2 października 2010 r. Minister Zdrowia, a więc organ
konstytucyjnie odpowiedzialny za dział administracji rządowej - zdrowie, co
uzasadniało w pełni użycie interwencyjnych instrumentów, w które wyposażony był
GIS, a które pozwalają wyeliminować stan zagrożenia bezpieczeństwa dla życia
i zdrowia.
Zdaniem GIS, zaniechanie zarówno działania jak i rozstrzygnięcia stanowiłoby
dopuszczenie do sytuacji, w której to realne zagrożenie dla bezpieczeństwa życia lub
zdrowia ludzi utrzymywałoby się. Brak reakcji w tym zakresie oznaczałby zagrożenie
dla zdrowia publicznego, które przy wydaniu takiej decyzji powinno stanowić
priorytet. Stan zagrożenia po przebadaniu zabezpieczonych produktów okazał się
stanem istniejącego niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzkiego, co tylko
wzmaga fakt, iż stan zagrożenia na dzień wydania zaskarżonej decyzji miał realny
wymiar i rzeczywisty charakter. Organ podkreślił, iż decyzja z art. 27 ust. 2 ustawy
o PIS jest sankcją dla określonego podmiotu, stwarzającego zagrożenie
wprowadzenia do obrotu środka spożywczego, który może zagrażać zdrowiu i życiu
ludzkiemu, nie stanowi natomiast wprost sankcji za zatrucie konkretnej osoby.
Przepis ten nie może być interpretowany w oderwaniu od celu jakiemu służy, a
mianowicie ochrony zdrowia i życia ludzkiego.
GIS podniósł, że decyzje wydane na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o PIS,
realizują szczególną funkcję ochroną. Mają na celu ochronę życia i zdrowia
obywateli, przy czym zakres potencjalnych źródeł zagrożeń jest rozumiany szeroko.
Równie szeroko ustawodawca formułuje możliwe sposoby ingerencji państwowego
inspektora sanitarnego. Jest on nie tylko uprawniony do podjęcia przewidzianych
przepisem czynności (np. wycofanie produktu z obrotu), ale może on również
nakazać "podjęcie lub zaprzestanie innych działań". Tak sformułowane upoważnienie
dla inspekcji jest wyjątkowe, gdyż ustawa wprost nie określa zakresu władczej
ingerencji, przy czym ów przepis nie stanowi upoważnienia dla tzw. uznania
administracyjnego.
W tej sytuacji, wydane przez inspekcję sanitarną w trybie art. 27 ust. 2 ustawy
PIS decyzje są zarówno środkiem ochrony i przywrócenia naruszonego
bezpieczeństwa, jak i mają za zadanie odwrócenie grożącego niebezpieczeństwa.
Istotna jest przy tym okoliczność, że decyzje te skoncentrowane są na ochronie
najważniejszych w społeczeństwie wartości - życia i zdrowia. Państwowa Inspekcja
Sanitarna jako organ administracji państwowej, obowiązana jest do ochrony życia zdrowia obywateli. Stosuje ona przy tym władcze metody działania, mające na celu
usunięcie niebezpieczeństwa, które charakteryzują się ograniczeniem wolności
jednostek w imię interesu publicznego. W sytuacjach zagrożenia działa w sposób
swoisty i z użyciem przymusu, w często przyśpieszonych lub uproszczonych trybach.
Jednym z elementów tych przyspieszonych i uproszczonych trybów jest możliwość
koncentracji kompetencji przez organy tworzące inspekcję. W przypadku
konieczności ochrony bezpieczeństwa sanitarnego, GIS może podejmować wszelkie
czynności należące do zakresu działania państwowego inspektora sanitarnego.
Zgodnie z art. 31 a ustawy o PIS, GIS staje się wtedy organem pierwszej instancji.
W przypadku szczególnego zagrożenia dla bezpieczeństwa sanitarnego dochodzi do
ścisłego scentralizowania ustroju inspekcji sanitarnej, co pozwala GIS na podjęcie
działań adekwatnych do występującego zagrożenia.
Zdaniem organu, konieczność podjęcia szybkich działań, zmierzających do
usunięcia potencjalnych i faktycznych zagrożeń dla życia i zdrowia przez organ
koncentrujący kompetencję, wymaga zastosowania uproszczonych procedur
administracyjnych. W przypadku stwierdzenia zagrożenia dla życia i zdrowia,
gwarancje procesowe strony postępowania, która owe zagrożenie generuje, ustępują
miejsca nadrzędnym wartościom chronionym przez administrację. Efektywne
i skuteczne przeciwdziałanie zagrożeniom dla życia i zdrowia przysłania realizację
praw, wynikających z zasady czynnego udziału strony, powiązanego z prawem
wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań
(art. 10 Kpa). Organy administracji państwowej mogą bowiem odstąpić od zasady
określonej w art. 10 § 1 Kpa w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki
ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, albo ze względu
na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, tak jak to miało miejsce w niniejszej
sprawie.
GIS stwierdził ponadto, że podjęte przez organ działania uzasadnione były
również brzmieniem art. 12 Kpa, nakazującym działać wnikliwie i szybko, posługując
się możliwie najprostszymi środkami. Interes publiczny przeważał nad interesem
strony postępowania (art. 7 Kpa), a zasada szybkości postępowania w przypadku,
gdy występuje wielość podmiotów, których działania prowadzą do zagrożenia życia i
zdrowia poprzez produkcję lub wprowadzanie do obrotu tych samych produktów
generujących owe zagrożenie, pozwalała na zastosowanie przepisu art. 62 Kpa,
zgodnie z którym w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego
samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy
jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno
postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony.
W sytuacji, gdy organ administracji publicznej zastosuje przepis art. 62 Kpa,
powinien wydać jedną decyzję administracyjną, w której rozstrzyga o prawach
i obowiązkach wszystkich stron postępowania. Taką konstrukcję organ administracji
może zastosować, gdy w postępowaniu rozstrzygana jest sprawa administracyjna
(tożsama) pod względem przedmiotowym, której rozstrzygnięcie ukształtuje sytuację
wielu podmiotów. Za sprawy tożsame należy uznać takie, które mają taką samą
podstawę faktyczną i prawną, a do rozstrzygnięcia każdej z nich właściwy jest ten
sam organ administracji publicznej.
W niniejszej sprawie, zarówno co do stanu faktycznego jak i prawnego,
zachodziła tożsamość spraw administracyjnych. Przedmiotem sprawy sątzw. "środki
przeznaczone do celów kolekcjonerskich", których stosowanie przez ludzi prowadzi
do potencjalnego zagrożenia życia i zdrowia. Te same środki wprowadzane były do
obrotu przez różne podmioty co powoduje, że sprawa dotyczy interesów prawnych
większej liczby stron. Wreszcie w sprawie konkretyzowana jest ta sama norma prawa
materialnego w postaci art. 27 ust. 2 ustawy o PIS, a organem właściwym jest ten
sam organ administracji.
Zdaniem organu, zastosowanie instytucji współuczestnictwa stanowi również
przejaw uproszczenia i przyśpieszenia postępowania. W przypadku braku
kompetencji do wydawania administracyjnych aktów generalnych, art. 62 Kpa
stwarza podstawę do szybkiego rozstrzygnięcia różnych pod względem
podmiotowym spraw administracyjnych. Wydana przez GIS decyzja, stanowiąca
rezultat wspólnego postępowania wyjaśniającego, jest adresowana do każdej ze
stron postępowania w sprawie. Każda ze stron ma prawo do wniesienia środka zaskarżenia, które nie będzie skutkować zaskarżeniem innych decyzji, mimo
łącznego ich prowadzenia. W przypadku wielości stron, oddzielnych adresatów
decyzji, dopuszczalne jest wymienienie ich w tzw. rozdzielniku do decyzji. Organ
powołał przy tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lutego 2009 r., III
OSK 1418/07, z którego wynika, że "wskazanie stron postępowania w decyzji
stwierdzającej nieważność określonej decyzji przez ujęcie ich w tak zwanym
rozdzielniku nie narusza art. 107 § 1 Kpa". Organ uznał, że w przypadku, gdy postępowanie prowadzone w trybie art. 62 Kpa dotyczyło kilkuset stron
postępowania, to wyliczenie ich w "rozdzielniku" do decyzji, a nie w petitum
rozstrzygnięcia, stanowiło w zasadzie jedyne racjonalne rozwiązanie. Ponadto w
odniesieniu do decyzji konkretyzujących art. 27 ust. 2 ustawy o PIS istotne jest
również to, że decyzje te, choć skierowane są do indywidualnie określonych
adresatów, mają charakter rzeczowy. Tym samym w treści osnowy decyzji przede
wszystkim należy określić przedmiot rozstrzygnięcia. Strony natomiast mogą być
określone w rozdzielniku. Wówczas, gdy występuje znaczna liczba stron, a zachodzi
konieczność skutecznej i szybkiej ochrony przed zagrożeniem życia
i zdrowia, brak doręczenia rozdzielnika, w którym wymienia się kilkaset stron tegoż
postępowania, należy uznać za brak nieistotny, który nie ma bezpośredniego wpływu
na rozstrzygnięcie i nie prowadzi do uchylenia decyzji. Należało także wziąć pod
uwagę, że w przypadku tak znaczniej liczby stron połączonego postępowania,
doręczenie decyzji, w rozdzielniku której wylicza się wszystkie strony, może rodzić
uzasadnione obawy z punktu widzenia ochrony danych osobowych w rozumieniu
ustawy o ochronie danych osobowych. Adresatami tych decyzji były co prawda
najczęściej podmioty profesjonalne, których ochrona danych osobowych albo wcale
nie dotyczy (nie są osobami fizycznymi), albo dotyczy w sposób ograniczony
(jednoosobowa działalność gospodarcza), niemniej jednak w przypadku tych
ostatnich, wyłączenie stosowania ustawy o ochronie danych osobowych dotyczy
tylko danych osobowych zawartych w ewidencji działalności gospodarczej (art. 7a
ust. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej). Poprzez ujawnienie danych
osobowych w zakresie wykraczającym poza dane ujawnione w ewidencji, mogłoby
dojść do naruszenia ustawy i choć oznaczenie stron decyzji administracyjnej nie
może być co do zasady ograniczane ze względu na ochronę danych osobowych, to
w przypadku ujawnienia znacznej ilości danych identyfikujących osoby prowadzące
(w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej) tzw. działalność
kolekcjonerską, można mówić o potencjalnym naruszeniu ustawy o ochronie danych
osobowych.
Organ podkreślił, że w orzecznictwie również dopuszcza się doręczenie
kserokopii lub odpisu decyzji (postanowienie NSA z 28 września 2001 r. sygn. akt I
SAB 2/01, wyrok SN z 12 grudnia 2003 r. sygn. akt III RN 135/03). Doręczenie
odpisu decyzji uzasadnione było również koniecznością szybkiego działania. Wydane
oświadczenie woli organu administracji publicznej musi być w sytuacjach
konieczności ochrony interesu publicznego egzekwowane możliwie najszybciej, aby
uchronić obywateli przed określonymi zagrożeniami. W ocenie GIS, doręczenie
odpisu decyzji, zamiast jej oryginału, przez pracowników organu, nie stanowi
naruszenia prawa, które uzasadniałoby eliminację decyzji z obrotu prawnego. W
przypadku przedstawienia stronie legitymacji służbowej pracownika inspekcji, strona
ma gwarancję, że decyzja pochodzi od organu administracji, który jest określony w
treści decyzji. Z odpisu decyzji może również zapoznać się z treścią złożonego
oświadczenia woli (osnowa decyzji), a od daty doręczenia może w terminie 14 dni
złożyć stosowny środek zaskarżenia zwykłego.
GIS wskazał, że konieczność niezwłocznego wszczęcia postępowania
administracyjnego w sprawie wynikała także z doręczonego do organu pisma
Ministra Zdrowia (datowanego na dzień 2 października 2010 r.), zawierającego
informację o zagrożeniu zdrowia i życia ludzi po zażyciu tzw. "dopalaczy". Po
otrzymaniu tej informacji GIS zobowiązany był natychmiast wszcząć postępowanie
administracyjne celem wyeliminowania zagrożenia. Wykluczyło to zastosowanie
zwykłego trybu postępowania administracyjnego, na który składają się m.in.:
zawiadomienie strony o wszczęciu postępowania, zapewnienie stronie czynnego
udziału w każdym stadium postępowania, jawność postępowania administracyjnego,
umożliwienie stronie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów,
zgłoszenia żądań. Wyczerpanie przez organ powyższych elementów postępowania
administracyjnego nie było możliwe w sytuacji nadzwyczajnej, kiedy konieczne stało
się podjęcie przez organ natychmiastowych działań, mających na celu
bezpieczeństwo życia lub zdrowia ludzi. Ponadto niezastosowanie w sprawie
nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego zagrażało skuteczności
zamierzonych działań organu - wycofaniu z obrotu tzw. wyrobów przeznaczonych do
celów kolekcjonerskich.
Organ podkreślił, że w treści zaskarżonej decyzji wyraźnie wskazano, że
wystąpienie na terenie całego kraju bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia
ludzi po użyciu wyrobu o nazwie handlowej "[...]", określonego jako przeznaczony do celów kolekcjonerskich i wyrobów jemu podobnych, zostało stwierdzone przez
Ministra Zdrowia, który w związku z tym zwrócił się do GIS - organu administracji
wyposażonego mocą ustawy, w odpowiednie narzędzia prawne do podjęcia działań
natychmiastowych i nadzwyczajnych, eliminujących stan zagrożenia zdrowia i życia
ludzi, czyli o wszczęcie stosownego postępowania.
Wyjaśnił przy tym, że produkty kolekcjonerskie, które sprzedawał skarżący
były opatrzone znakami ostrzegawczymi wskazującymi, że ich spożycie jest groźne
dla zdrowia ludzkiego, a zatem jasne było, że wprowadzanie ich do obrotu jako
produktów kolekcjonerskich o jednoznacznym dla sprzedawcy i nabywcy
przeznaczeniu wypełniało dyspozycję art. 27 ust.2 ustawy o PIS.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Warszawie złożył K. S., wnioskując o uchylenie
zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego I instancji. We
wniesionym środku zaskarżenia skarżący powielił zarzuty powołane we wniosku o
ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczące naruszenia konstytucyjnej swobody
prowadzenia działalności gospodarczej, naruszenia art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o PIS,
oraz przepisów postępowania, co miało wpływ na wydaną decyzję.
Za nieuprawnione skarżący uznał stanowisko organu stwierdzające, iż
w przypadku wielości stron dopuszczalne jest wymienienie ich w tzw. rozdzielniku do
decyzji. Podał, iż w wydanym w tym zakresie w orzecznictwie sądowym wskazuje
się, że przeniesienie wykazu stron, zawierającego również dane adresowe, do
rozdzielnika decyzji powoduje, iż decyzja nie zawiera oznaczenia stron. Art. 107 Kpa,
określając niezbędne składniki decyzji administracyjnej, w § 1 zawiera enumeratywny
wykaz tych składników. Decyzja powinna obowiązkowo zawierać oznaczenie strony.
Pominięcie któregokolwiek z obligatoryjnych składników jest wadą istotną decyzji
(wyrok WSA w Warszawie z dnia 24.02.2005r., IV SA 4725/03). Skarżący uznał
również za chybiony argument organu, iż brak doręczenia rozdzielnika,
wymieniającego strony postępowania, jest brakiem nieistotnym oraz że doręczenie
decyzji, w rozdzielniku której wylicza się wszystkie strony może rodzić uzasadnione
obawy z punktu widzenia ochrony danych osobowych w rozumieniu ustawy
o ochronie danych osobowych. Oznaczając strony w decyzji administracyjnej, organ
spełnia wymogi formalne nałożone na niego w drodze ustawowej.
Skarżący uznał, iż wydana decyzja narusza konstytucyjną zasadę wolności
gospodarczej gwarantującą, co do zasady, powstrzymywanie się państwa od
ingerencji w działalność gospodarczą obywateli oraz sankcjonuje przekroczenie
uprawnień organu w zakresie zabezpieczenia towarów znajdujących się w sklepach,
a nie będących przedmiotem decyzji (np. fajki wodne, popielniczki lufki). Wskazał
także na naruszenie art. 77 Kpa, bowiem organ nie zebrał w całości materiału
dowodowego, nie przedstawił także żadnych rzetelnych dowodów na poparcie
swoich twierdzeń. Dysponuje jedynie przypuszczeniami, których nie popiera
obiektywnymi dowodami (np. wynikami badań toksykologicznych, sekcją zwłok).
Podniósł również kwestię przewlekłości postępowania wyjaśniając, że iż
wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nadany został 15 października 2010 r.,
natomiast wydana po jego rozpoznaniu decyzja GIS, oznaczona datą [...] czerwca
2011 r., została faktycznie doręczona stronie 31 października 2011 r., a więc okres
ponad roku organ potrzebował na rozpatrzenie złożonego wniosku. Pomimo upływu
tak długiego czasu organ nie zebrał należycie materiału dowodowego i nie uzasadnił
wydanej decyzji w należyty sposób.
W odpowiedzi na skargę GIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując
argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów
administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują
działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając
prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich
wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa
materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, na podstawie art.
145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami
administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.). Sąd
rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną, o czym stanowi art. 134 § 1
p.p.s.a.
Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem
przepisów postępowania (art.6-11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 Kpa), które mogły
mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 27 ust. 2 ustawy PIS, zgodnie z którym w razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień, natomiast jeżeli naruszenie tych wymagań spowodowało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi -
unieruchomienie zakładu pracy lub jego części (stanowiska pracy, maszyny lub
innego urządzenia), zamknięcie obiektu użyteczności publicznej, wyłączenie z
eksploatacji środka transportu, wycofanie z obrotu środka spożywczego, przedmiotu
użytku, materiału i wyrobu przeznaczonego do kontaktu z żywnością, kosmetyku lub
innego wyrobu mogącego mieć wpływ na zdrowie ludzi albo podjęcie lub
zaprzestanie innych działań. Decyzje w tych sprawach podlegają natychmiastowemu
wykonaniu.
Organ zastosował również art. 31 a ust. 1 w/w ustawy, zgodnie z którym GIS
może podejmować wszelkie czynności należące do zakresu działania państwowego
inspektora sanitarnego, jeżeli przemawiają za tym względy bezpieczeństwa
sanitarnego. W tych przypadkach GIS staje się organem pierwszej instancji. podjęciu czynności GIS zawiadamia właściwego wojewodę lub starostę.
W ocenie Sądu, w niniejszym przypadku GIS mógł podjąć natychmiastowe
działania, skutkujące wydaniem decyzji w dniu [...] października 2010 r., w celu
eliminacji określonego wyrobu z obrotu na terenie kraju ze względu na pojawiające
się informacje o potencjalnym znacznym zagrożeniu dla życia i zdrowia
mieszkańców. GIS musi dysponować odpowiednim instrumentem ustawowym do
natychmiastowego reagowania w sytuacji, gdy zagrożone są najwyższe dobra
chronione prawem w postaci życia i zdrowia obywateli. Zgodzić się należy ze
stanowiskiem organu, że w stanie faktycznym sprawy mógł on uznać, iż produkty w
postaci tzw. "dopalaczy" lub wyrobów kolekcjonerskich nie mogą znajdować się w
obrocie jako stwarzające bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia życia ludzi. Wprawdzie do jednoznacznego ustalenia wystąpienia tego zagrożenia
konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniego postępowania wyjaśniającego,
w tym dokładne zbadanie produktów wycofanych z obrotu na terenie kraju, tym
niemniej, zdaniem Sądu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach organ inspekcji
sanitarnej może wycofać z obrotu produkt, co do którego istnieje uzasadnione
przypuszczenie, iż może on stwarzać realne zagrożenie dla zdrowia i życia
ludzkiego. Jak słusznie zauważył organ, Państwowa Inspekcja Sanitarna jest nie
tylko uprawniona, ale wręcz zobowiązana do ochrony życia i zdrowia obywateli
i w celu realizacji tych obowiązków może zastosować środki władcze, niejednokrotnie
o dużym stopniu uciążliwości dla adresatów takich decyzji. Działanie organu
praktycznie zawsze będzie wiązać się z wkroczeniem w pewną sferę wolności
obywatela, w tym wypadku w swobodę prowadzenia działalności gospodarczej oraz
z użyciem przymusu państwowego, gdyż jest to podyktowane właśnie koniecznością
ochrony zdrowia i życia obywateli, co stanowi podstawowy obowiązek Państwa. W
tym kontekście zarzuty skargi, wskazujące na naruszenie art. 20, 22 i 64 Konstytucji
RP oraz art. 6 ustęp 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, nie zasługują
na uwzględnienie.
Trudno sobie wyobrazić sytuację, w której organy Państwowej Inspekcji
Sanitarnej pozostają bezczynne w obliczu znacznej liczby śmiertelnych zatruć wywołanych użyciem określonego rodzaju produktów, nawet gdy w początkowym
okresie występowania tego rodzaju zatruć ich związek z tymi wyrobami pozostaje
bardziej w sferze dużego prawdopodobieństwa i uzasadnionego podejrzenia, niż
popartej odpowiednią dokumentacją pewności. Prowadzenie w takim przypadku
przez organy indywidualnego, niejednokrotnie długotrwałego postępowania
administracyjnego, ze skrupulatnym wypełnieniem wszystkich jego warunków
formalnych, związanych chociażby z doręczeniem pisma informującego o wszczęciu
tego postępowania, możliwością wypowiedzenia się przez stronę co do zebranych
dowodów, czy też rozpatrywania wniosków o zawieszenie postępowania na czas
przedstawienia przez stronę odpowiedniej dokumentacji, w istocie niweczyłoby sens
nie tylko ustanowienia części przepisów ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej,
ale wręcz podstaw funkcjonowania Inspekcji jako takiej (por. wyrok WSA w
Warszawie z 6 marca 2012 r. , sygn. akt VII SA/Wa 2417/11).
Podkreślenia wymaga również fakt, że z treści przepisu art. 27 ustawy o PIS,
wynika obowiązek natychmiastowego wykonania decyzji wydanej w oparciu o ten
przepis. W konsekwencji zbędne było w niniejszej sprawie powoływanie się przez
GIS na art. 108 Kpa i nadawanie dodatkowo decyzji rygoru natychmiastowej
wykonalności. Natychmiastowa wykonalność tego rodzaju decyzji wynika z mocy
samego przepisu, bez konieczności spełnienia ogólnych przesłanek określonych
w art. 108 Kpa. Wynika ona także z ratio legis art. 27 w/w ustawy, którym jest właśnie
natychmiastowe przeciwdziałanie niebezpieczeństwom i zagrożeniom dla życia zdrowia ludzkiego, także na etapie wstępnego dokumentowania i rozpoznawania
takich zagrożeń.
W związku z powyższym Sąd uznał, że zastosowanie przez organ art. 27 ust. ustawy o PIS, mimo że z pewnymi elementami prewencyjnymi, to jednak znajduje
oparcie w okolicznościach faktycznych i prawnych kontrolowanej sprawy. Z tych
względów Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę doszedł również do
przekonania, że organ mógł zastosować art. 31a ustawy o PIS. W okolicznościach
niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że koncentracja kompetencji w rękach GIS służyła względom bezpieczeństwa sanitarnego. Skoro bowiem konieczne stało się
podjęcie działań o charakterze pilnym, które w dodatku objęły swoim zasięgiem
obszar całego kraju, to należy uznać, że organ w sposób właściwy i uzasadniony
skorzystał z instrumentu przewidzianego w art. 31 a ustawy.
Odnosząc się do zarzutu skargi, dotyczącego wadliwości decyzji z uwagi na
brak oznaczenia jej indywidualnego adresata, Sąd stwierdza, iż charakter
przedmiotowej decyzji zbliża ją do kategorii aktów o charakterze generalnym.
Zarówno w praktyce stosowania prawa, jak i w doktrynie oraz orzecznictwie
sądowoadministracyjnym występuje pojęcie generalnego aktu administracyjnego,
który może posiadać cechy władcze i służyć realizacji celów organu administracji
publicznej w granicach umocowania ustawowego. Taki akt jest wydany przez organ
administracji publicznej w znaczeniu ustrojowym lub funkcjonalnym na podstawie
przepisów prawa, ma charakter ogólny i władczy i zawiera w swej treści nowe normy
prawne lub dokonuje interpretacji norm już wcześniej ustanowionych, a niekiedy
zawiera wyłącznie urzędowe informacje rzutujące na proces stosowania prawa (por.
W. Chróścielewski, Akt administracyjny generalny, Wydawnictwo Uniwersytetu
Łódzkiego, Łódź 1994 r., s. 105).
Zdaniem Sądu, decyzja GIS z [...] października 2010 r. jest zbliżona charakterem
właśnie do kategorii generalnych aktów administracyjnych i zawiera w sobie
elementy władcze, polegające na zakazie obrotu, produkcji lub dystrybucji
produktów, których użycie może spowodować niebezpieczeństwo dla życia lub
zdrowia ludzkiego, a zatem istotne zagrożenie sanitarne. Indywidualizacja w/w
decyzji nastąpiła po doręczeniu egzemplarza tej decyzji określonemu adresatowi,
który prowadzi działalność związaną z produkcją lub sprzedażą tzw. "dopalaczy",
czyli produktów objętych postępowaniem prowadzonym przez GIS. Wprawdzie na
egzemplarzu decyzji brak jest wyraźnego oznaczenia adresata, nie oznacza to
jednak, że adresata tego organ nie określił, skoro doręczenie decyzji nastąpiło. W
przypadku tego rodzaju specyficznych aktów administracyjnych, jak decyzja
wydawana w oparciu o art. 27 ustawy o PIS, indywidualizacja adresata następuje po
doręczeniu decyzji i w oparciu o sporządzony rozdzielnik, wymieniający ustaloną listę
osób, które prowadzą działalność związaną z obrotem "dopalaczami". Zakres
przedmiotowy decyzji obejmuje grupę produktów, które ze względu na potencjalne
zagrożenie życia lub zdrowia ludzkiego zostają wycofane z obrotu na terenie całego
kraju.
W konsekwencji należy przyjąć, że decyzja pierwszoinstancyjna, nakazująca
wycofanie z obrotu na terenie całego kraju wyrobu o nazwie "[...]", określonego
jako przeznaczony do celów kolekcjonerskich oraz wszystkich podobnych wyrobów
mogących mieć wpływ na bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi oraz
zaprzestanie działalności obiektów służących produkcji, obrotowi hurtowemu lub
detalicznemu w/w wyrobami, zawierała pewne cechy aktu o charakterze generalnym,
gdyż odnosiła się do grupy produktów produkowanych i dystrybuowanych na terenie
całego kraju. W tym zakresie zgodzić się należy z twierdzeniem organu, że tego
rodzaju decyzje, choć skierowane są do indywidualnie określonych adresatów, mają
jednak w znacznym stopniu charakter rzeczowy, w którym podstawowe znaczenie
ma przedmiot rozstrzygnięcia, zaś indywidualizacja stron następuje dopiero po
doręczeniu egzemplarza decyzji podmiotom zobowiązanym do jej wykonania. Warto
w tym miejscu wskazać, iż ustawa o PIS zawiera także inne przepisy służące
realizacji zadań organów Inspekcji z zakresu ochrony zdrowia publicznego, które
mogą stanowić podstawę do wydawania aktów administracyjnych o zbliżonym
charakterze (por. wyrok WSA w Warszawie z 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt VII
SA/Wa 2639/11).
Bezspornym w niniejszej sprawie jest, iż decyzja z dnia [...] października 2010 r. doręczona została skarżącemu wyłącznie w formie kopii. Stanowi to niewątpliwie uchybienie organu. Egzemplarz decyzji powinien bowiem zostać opatrzony odpowiednim poświadczeniem "za zgodność z oryginałem" przez upoważnionego pracownika organu. Sąd podzielił w tym względzie pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2003 r., sygn. akt III RN 135/03. Jednak nie każde naruszenie przepisów procedury administracyjnej powoduje konieczność uchylenia decyzji przez sąd, a jedynie takie, które mogło w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy, a zatem spełniające przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. W ocenie Sądu powyższe uchybienie nie wypełnia przesłanki z w/w przepisu, aby skutkowało eliminacją decyzji z obrotu prawnego. Elementem, który decyduje o istocie decyzji i jej ważności jest podpis pracownika upoważnionego do wydawania decyzji w imieniu organu. W niniejszej sprawie niewątpliwie taki podpis został złożony, albowiem decyzja GIS z [...] października 2010 r. została podpisana przez P. B., będącego wówczas Zastępcą Głównego Inspektora Sanitarnego, umocowanego do podpisywania tego rodzaju aktów administracyjnych w imieniu GIS. Skarżącemu został natomiast doręczony egzemplarz tej decyzji w formie kserokopii, co jednak nie powoduje, że na oryginale decyzji brak jest właściwego oryginalnego podpisu upoważnionego pracownika działającego w imieniu organu i że ta decyzja nie istnieje w obrocie prawnym. Ponadto doręczenie decyzji adresatom przez upoważnionych pracowników Państwowej Inspekcji Sanitarnej, w następstwie
czego złożony został wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, skutkuje uznaniem,
że decyzja ta weszła do obrotu prawnego.
Zdaniem Sądu, ingerując w sferę prowadzonej działalności gospodarczej,
polegającej na obrocie substancjami, co do których zachodziło wysokie
prawdopodobieństwo szkodliwości dla życia i zdrowia ludzkiego, GIS - rozpoznając
sprawę po raz drugi - miał obowiązek zindywidualizowania kryteriów decyzji
wykazania, że poszczególne produkty zabezpieczone w sklepie skarżącego
rzeczywiście stanowiły określone niebezpieczeństwo dla osób, które mogły je nabyć i
użyć. W aktach niniejszej sprawy znajdują się protokoły badań z dnia 28 grudnia
2010 r. oraz 1 kwietnia 2011 r., z których wynika, że wycofane z obrotu i
zabezpieczone próbki wyrobów kolekcjonerskich, znajdujących się i sprzedawanych
w sklepie skarżącego, zawierają substancje zastępcze w rozumieniu ustawy o
przeciwdziałaniu narkomanii. Tylko w 1 przypadku, na 21 zabezpieczonych próbek,
nie wykryto substancji zastępczej ani kontrolowanej (wyrób o nazwie "[...]").
Wszystkie protokoły z badań zabezpieczonych produktów (nazywane Świadectwem
Analizy) w ocenie Sądu, powinny zostać poddane analizie organu, wyniki takiego
postępowania powinny zostać omówione w zindywidualizowany sposób i w
odniesieniu do podjętych działań przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a to
z kolei winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego
rozstrzygnięcia. Takiego działania organu zabrakło, co w konsekwencji musiało
skutkować uwzględnieniem niniejszej skargi, skoro zaskarżona decyzja nie zawiera
analizy podstawowego w tej sprawie materiału dowodowego.
W świetle ugruntowanej linii orzeczniczej oraz poglądów doktryny nie ulega
wątpliwości, że postępowanie administracyjne prowadzone powtórnie, po złożeniu
przez stronę środka odwoławczego, nie służy jedynie instancyjnej kontroli
prawidłowości decyzji wydanej w I instancji, lecz polega na powtórnym
merytorycznym rozpatrzeniu całej sprawy. Obowiązkiem organu było zatem
rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej po raz drugi w jej
całokształcie, przy rozważeniu wszystkich elementów stanu faktycznego i
zgromadzonego materiału dowodowego, a w przypadku braków w tym materiale - do
przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego na podstawie art. 136
Kpa.
Organ, który (jak wyżej wskazano) mógł w dacie wydawania decyzji
pierwszoinstancyjnej w sposób przyspieszony ingerować w sferę prowadzonej
działalności gospodarczej, polegającej na obrocie substancjami, co do których
zachodziło wysokie prawdopodobieństwo szkodliwości dla życia i zdrowia ludzkiego,
w toku dalszego postępowania miał jednak obowiązek wykazania, że poszczególne
produkty zabezpieczone w sklepie skarżącego rzeczywiście stanowiły określone
niebezpieczeństwo dla osób, które mogły je nabyć i użyć. W rezultacie organ,
rozpatrując wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie wyjaśnił
kluczowej kwestii, czym w sposób oczywisty naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art.
107 §3 Kpa.
W ocenie Sądu, GIS bezzasadnie powołał się w uzasadnieniu zaskarżonej
decyzji na fakty powszechnie znane, które nie wymagają dowodu (art. 77 § 4 Kpa).
Faktem powszechnie znanym w niniejszej sprawie może być okoliczność obrotu
określonymi produktami, natomiast cechom takiego faktu nie odpowiada kwestia
rzeczywistego negatywnego wpływu substancji zawartych w tzw. "dopalaczach" na
zdrowie i życie ludzkie. Wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia tego rodzaju
wpływu może uzasadniać w szczególnych okolicznościach reakcję organu w postaci
czasowego zamknięcia określonych placówek handlowych, jednakże nie zwalnia to
organu ponownie rozpatrującego sprawę z obowiązku przeprowadzenia właściwego
postępowania dowodowego i ustalenia w jego wyniku, czy określone produkty
zawierają substancje szkodliwe, czy nie. Nie można wykluczyć, że niektóre produkty
zabezpieczone w sklepie należącym do skarżącego zawierają substancje całkowicie
obojętne dla zdrowia ludzkiego i ich wycofanie z obrotu było niezasadne, czego
organ w ogóle nie ustalił.
Temu właśnie przede wszystkim winno służyć postępowanie w zakresie
ponownego rozpatrzenia sprawy. Brak tych ustaleń (i ich analizy) naraża organ na
zarzut całkowitej dowolności prowadzonych działań, mając na uwadze również
okoliczność, że w zamkniętym sklepie skarżącego w ogóle nie znaleziono środka o
nazwie "[...]" (potwierdzają to odpowiednie protokoły, znajdujące się aktach
postępowania administracyjnego). Zabezpieczono natomiast kilkadziesiąt innych
produktów, których próbki pobrano do badań, jednakże jak wskazano wyżej wyniki te
nie zostały w żaden sposób w kontekście zastosowanych przepisów materialnych
ocenione.
Sąd podziela więc zarzuty skargi odnośnie naruszenia przez organ przy
wydawaniu zaskarżonej decyzji nie tylko przepisów procesowych z art. 6, 7, 8, 9, 11,
77, § 1, 80 i 107 § 3 Kpa, ale i art. 10 § 1 Kpa, normującego zasadę czynnego
udziału strony w postępowaniu. Jeśli można zaakceptować i uzasadnić brak
zastosowania tego przepisu przy wydawaniu decyzji z [...] października 2010 r.: to w
ocenie Sądu nie znajduje żadnego uzasadnienia niezapewnienie skarżącemu
możliwości skorzystania z prawa zapoznania się z obszernym materiałem
dowodowym i zapewnienia mu czynnego udziału w postępowaniu kontynuowanym
na skutek jego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Naruszenie tego przepisu
przez organ niewątpliwie może wpłynąć w sposób istotny na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ dokona prawidłowej i kompleksowej
oceny materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu wyjaśniającym, przy
jednoczesnym zapewnieniu skarżącemu prawa czynnego udziału w przedmiotowym
postępowaniu administracyjnym. Oceniając badania substancji zabezpieczonych w
sklepie skarżącego, organ obowiązany będzie ustalić, czy są one niebezpieczne dla
zdrowia i życia ludzkiego, czy też ich wpływ jest na człowieka obojętny.
Potwierdzenie szkodliwości skutkować powinno wydaniem decyzji utrzymującej
decyzję GIS z [...] października 2010 r. w mocy. Ustalenie natomiast braku
szkodliwości substancji zawartych w w/w produktach skutkować będzie uchyleniem
decyzji pierwszorazowej w całości lub w części dotyczącej pewnej grupy
zindywidualizowanych produktów.
Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit "c"
p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania decyzji
orzeczono na postawie art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania w oparciu o
art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło