VII SA/Wa 2914/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2016 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia wykonania nałożonych obowiązków postanawia: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2017 r., w ten sposób, że przyznać skarżącej M. B. prawo pomocy obejmujące zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienie adwokata z urzędu, w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Posiadany majątek obejmuje działkę o pow. 15 arów, na której "stoi wspólny dom we współwłasności". Wnioskodawczyni utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 963,13 zł (grudzień 2016 r.). W uzasadnieniu wnioskodawczyni podała, że wskazane wynagrodzenie to pomniejszona kwota pensji, gdyż wnioskodawczyni od trzech miesięcy przebywa na zwolnieniu lekarskim. Z tej kwoty zobowiązana jest opłacić bilet miesięczny 100 zł, energię elektryczną 160 zł, telefon 50 zł, śmieci 10 zł, bilety 28 zł, woda 52 zł (na trzy miesiące), zakup obuwia zimowego 124,98 zł, opłata za przesyłkę za granicę (urzędowa) 21 zł, leki 50 zł, środki czystości 50 zł, ksero 19,19 zł, pozostała część dochodu przeznaczana jest na skromne wyżywienie. Do wniosku dołączone zostały kopie faktur. Z uwagi na okoliczność, że złożone oświadczenie było niewystarczające do oceny możliwości finansowych wnioskodawczyni zarządzeniem z dnia 9 lutego 2017 r. zobowiązano wnioskodawczynię w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, poprzez: - wyjaśnienie kto jest właścicielem domu wskazanego jako adres dla doręczeń oraz na jakiej podstawie (np. najem) wnioskodawczyni korzysta z tego domu, należało też wskazać z jakiej części domu korzysta wnioskodawczyni, ew. w jakiej części jest właścicielem, - czy wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. i T. S., którzy posiadają ten sam adres zamieszkania, - nadesłanie zaświadczenia z pracy o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia, - wskazanie czy wnioskodawczyni otrzymuje pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, jeżeli tak należało wskazać na czym ona polega, - wskazanie czy wnioskodawczyni otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak to należało nadesłać kserokopie ostatnich decyzji przyznających pomoc, - nadesłanie kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za 2016 r., wnioskodawczyni i ew. osób pozostających z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym, które dokonywały rozliczenia z urzędem skarbowym, - nadesłanie kopii wyciągu bankowego wnioskodawczyni i ew. osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za trzy ostatnie miesiące, które posiadają rachunek bankowy. Wnioskodawczyni w odpowiedzi wskazała, że jest właścicielką połowy domu w [...] [...], w pozostałej części właścicielami są T. i J. S. Wskazała, że korzysta z parteru, natomiast T. i J. S. korzystają z piętra i przejścia poprzez parter, przy czym dom nie ma wydzielonych lokali, wnioskodawczyni zaznaczyła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z T. i J. S., nie otrzymuje pomocy od rodziny i osób trzecich, nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, przedłożyła kopię dokumentu PIT. Wnioskodawczyni nie nadesłała wyciągu z rachunku bankowego, ani zaświadczenia z pracy o wysokości wynagrodzenia wskazując, by Sąd bezpośrednio zwrócił się do pracodawcy i banku. Postanowieniem z dnia 23 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił M. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim niepełne wykonanie przez wnioskodawczynię zarządzenia z dnia 2 lutego 2017 r. i nieustosunkowanie się do wszystkich zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej strony. Wnioskodawczyni w szczególności nie nadesłała dokumentacji źródłowej (zaświadczenia o wynagrodzeniu i wyciągu z rachunku bankowego). Starszy referendarz sądowy podniósł, że wysokość otrzymywanego wynagrodzenia wnioskodawczyni podała za grudzień 2016 r. i nie jest to właściwe wynagrodzenie, tylko wynagrodzenie pomniejszone z uwagi na zwolnienie lekarskie, przy czym w innych sprawach rozpoznawanych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie (sygn. akt. II SA/Kr 1617/16 postanowienie z dnia 3 marca 2017 r.) wnioskodawczyni podała, że jej dochód to 1.400 zł. Uznał zatem, że przedstawienie dochodu w sposób nierzetelny (pomniejszony dochód z grudnia, zamiast pełny ze stycznia) wskazuje, że wnioskodawczyni nie przedstawiała swojej sytuacji w sposób wiarygodny. Pismem z dnia 21 kwietnia 2017 r. (data nadania w UP), M. B. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 23 marca 2017 r. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podkreśliła, że nie jest właścicielem domu tylko współwłaścicielem w ½ części (bez gazu zawilgocony i do remontu, bez urządzeń). Skarżąca podniosła, że nie stać ją na dostarczenie wyciągu z rachunku bankowego, gdyż za każde wydanie bank pobiera opłatę. Wskazała, że jej oświadczenie o finansach było wiarygodne, nie ma nic do ukrycia, obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. W zamian za zaświadczenie z pracy wnioskodawczyni przedłożyła paski płacowe otrzymywanego wynagrodzenia za pracę (za okres 01.07.-31.07.2016 r. – do wypłaty 889,34 zł, za okres 01.08.-31.08.2016 r. – do wypłaty 1347,96 zł, za okres 01.09.-30.09.2016 r. – do wypłaty – 1216.28 zł, za okres 01.10.-31.10.2016 r. – do wypłaty 1113.53 zł, za okres 01.11.-30.11.2016 r. – do wypłaty 789,71 zł, za okres 01.12.-31.12.2016 r. – do wypłaty 963, 13 zł, za okres 01.01.- 31.01.2017 r. – do wypłaty 1447,42 zł, za okres 01.02.-28.02.2017 r. – do wypłaty 1174,75 zł) oraz dowody wpłaty - opłat spraw sądowych przed WSA w Krakowie, który z naruszeniem prawa rozdzielił jedną skargę do czterech lub pięciu postępowań narzucając nowe sygnatury akt. M. B. podkreśliła, że nie stać ją było nawet na opłatę 200 zł za 2 zabiegi (ćwiczenia izometryczne i diadynamic), które zalecił lekarz, nie miała też pieniędzy na wykupienie recept. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych bądź ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku wykazania przez wnioskującego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby, które nie osiągają żadnych dochodów lub osiągają dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest również stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno następować w przypadkach, gdy ubiegający się o pomoc wykaże, że jego sytuacja życiowa nosi cechy ubóstwa. Chodzi tu więc o osoby praktycznie pozbawione środków do życia, których sytuacja materialna utrudnia godną egzystencję (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 398/11). Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść w toczącym się postępowaniu, a z drugiej strony jej możliwości finansowe. Biorąc pod uwagę przedstawione informacje, przede wszystkim zawarte w formularzu wniosku PPF i wniesionym sprzeciwie oraz porównując je z obciążeniami wynikającymi z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika i obowiązkiem ponoszenia kosztów w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie wynoszą 500 zł (z tytułu wpisu sądowego od skargi) uznano, że w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Jednocześnie stwierdzono, że przedstawione przez stronę informacje nie dają podstaw do twierdzenia, iż skarżącą zaliczyć można do kręgu osób, którym można przypisać jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni posiada stały miesięczny dochód, a koszty utrzymania ponoszone są powszechnie przez obywateli i przy ocenie możliwości finansowych nie mogą być wyjątkowo traktowane. Porównują przedstawione wydatki o charakterze stałym i koniecznym z osiąganym dochodem przyjąć należy, że wnioskodawczyni będzie w stanie poczynić pewne oszczędności i zgromadzić środki na ewentualne dalsze koszty niniejszego postępowania sądowego. Dodatkowo zauważyć należy, iż przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej strony skarżącej. Zatem okoliczność prowadzenia licznych postępowań sądowych nie stanowi argumentu przemawiającego za przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.