VII SA/Wa 2954/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak, Protokolant ref. Piotr Czyżewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. sprawy ze skargi P."L." S.A. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] października 2015 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przepisów rozporządzenia przez przewoźnika lotniczego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz P."L." S.A. z siedzibą w W. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi P."L." S. A. z siedzibą w W. jest decyzja Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] października 2015 r., znak: [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 3 marca 2015 r. do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego wpłynęła skarga M. S. i N. S. o stwierdzenie naruszenia przez przewoźnika lotniczego P."L." S. A. z siedzibą w W. przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. WE nr 261/2004 ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/WE (Dz. Urz. UE L 46 z dnia 17 lutego 2004 r.), zwanego dalej rozporządzeniem. Skarga dotyczyła lotu o oznaczeniu kodowym [...] na trasie T. – W., z planowaną godziną startu 22:15 UTC, który obsługiwany miał być przez P."L." S.A. z siedzibą w W. Lot ten nie odbył się planowo z powodu choroby kapitana statku. W efekcie, pasażerowie przybyli do miejsca docelowego z ponad 45 – godzinnym opóźnieniem. Jednocześnie przewoźnik lotniczy odmówił im wypłaty rekompensaty uregulowanej w art. 7 ww. rozporządzenia. W toku postępowania wszczętego wskazaną skargą pasażerów, w pisemnych wyjaśnieniach przewoźnik lotniczy podał, że rejs [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. został odwołany wskutek choroby kapitana statku. Następnie do obsługi przedmiotowego lotu wyznaczono kapitana, który przybył do T. lotem [...] w dniu [...] grudnia 2014 r., jednak ze względu na procedury dotyczące wypoczynku załogi po rejsie długodystansowym, lot T. – W. został przełożony na dzień [...] grudnia 2014 r. Po przeprowadzeniu postępowania z ww. skargi pasażerów, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...]: I. stwierdził naruszenie prawa przez P."L." S.A.; II. określił zakres nieprawidłowości na: a) naruszenie obowiązku wypłaty na rzecz M. S.odszkodowania w wysokości € 600, o którym mowa w art. 7 ust. 1 lit. c rozporządzenia; b) naruszenie obowiązku wypłaty na rzecz N. S. odszkodowania w wysokości € 600, o którym mowa w art. 7 ust. 1 lit. c rozporządzenia; III. określił obowiązek usunięcia naruszenia, o którym mowa w pkt II lit. a) i b) niniejszej decyzji w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna; IV. nałożył na P."L." S.A. z siedzibą w W. karę pieniężną w łącznej kwocie 4.000 zł (słownie: cztery tysiące złotych). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w terminie, wniósł przewoźnik – P."L." S. A. z siedzibą w W. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] października 2015 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), dalej k.p.a., w związku z art. 205a ust. 1 i art. 205b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (Dz. U. z 2013 r., poz. 1393 ze zm.), w związku z art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 14 rozporządzenia WE nr 261/2004, po rozpatrzeniu powyższego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez P."L." S. A., uchylił w części decyzję własną z dnia [...] czerwca 2015 r. Nr [...], tj. w części nakładającej na przewoźnika lotniczego P."L." S.A. karę pieniężną za naruszenie w stosunku do M. S. oraz N. S. art. 7 rozporządzenia w łącznej wysokości 4000 zł (słownie: cztery tysiące złotych), i w tym zakresie nałożył na przewoźnika lotniczego P."L." S.A. karę pieniężną za naruszenie w stosunku do M. S. oraz N. S. art. 7 rozporządzenia w łącznej wysokości 2000 zł (słownie: dwa tysiące złotych). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego podał, że stosownie do art. 5 ust. 3 rozporządzenia, pasażerowie, których odwołanie, ewentualnie znaczne opóźnienie dotyczy, mają prawo do ww. odszkodowania od obsługującego przewoźnika, chyba że przewoźnik udowodni, że odwołanie/opóźnienie zostało spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. W ocenie organu odwołanie lotu [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., spowodowane chorobą jednego z pracowników przewoźnika - kapitana lotu, należy do przyczyn związanych z organizacją i funkcjonowaniem przewoźnika lotniczego jako przedsiębiorstwa. W takim wypadku to P. "L." S.A. obciąża ryzyko negatywnych konsekwencji jakie niesie za sobą nieobecność pracownika w ramach tzw. "ryzyka pracodawcy". Choroba członka personelu lotniczego nie stanowi zatem nadzwyczajnej okoliczności, której nie da się w żaden sposób przewidzieć, a zwłaszcza której skutkom dla operacji lotniczej nie da się zapobiec. Przewoźnik lotniczy na etapie planowania lotów powinien był uwzględnić i zorganizować pracę załogi lotniczej w taki sposób, aby choroba jednego pracownika nie wpływała negatywnie na połączenia lotnicze. Zdaniem organu, przewoźnik lotniczy powinien być przygotowany na możliwość zastąpienia chorego członka załogi m. in. poprzez posiadanie w porcie przeznaczenia wolnego pracownika mogącego bez żadnych przeszkód zastąpić kapitana lotu. W ocenie Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego nie ma znaczenia, że lotnisko w T. nie stanowiło lotniska bazowego przewoźnika. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności zwalniające przewoźnika P."L." S.A. z obowiązku wypłaty pasażerom stosownego odszkodowania. Odszkodowanie nie zostało wypłacone, doszło zatem do naruszenia przepisów rozporządzenia. Wskazał przy tym również, że powoływane przez przewoźnika niekorzystne warunki meteorologiczne w żadnym stopniu nie miały wpływu na odwołanie lotu [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., gdyż wystąpiły one w dniu następnym, tj. [...] grudnia 2014 r. W związku z powyższym Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego art. 7 rozporządzenia. Jednocześnie organ stwierdził brak naruszenia art. 8, art. 9 i art. 14 rozporządzenia. Pasażerom zaoferowano połączenie alternatywne, zapewniono posiłki oraz napoje, zakwaterowanie w hotelu, transport oraz poinformowano o przysługujących im prawach. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego podał dalej, że w myśl art. 209b ust. 1 ustawy - Prawo lotnicze, kto działa z naruszeniem obowiązków lub warunków wynikających z przepisów rozporządzenia, podlega karze pieniężnej w wysokości określonej w załączniku nr 2 do ustawy. Zgodnie z pkt 1.5 załącznika nr 2 do ustawy Prawo lotnicze naruszenie obowiązku, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 podlega karze pieniężnej w wysokości od 1000 do 2500 zł. Zdaniem organu, z uwagi na okoliczność, że prawa pasażera zostały naruszone zasadnym jest nałożenie na przewoźnika lotniczego kary pieniężnej w wysokości 1000 zł za naruszenie w stosunku do ww. pasażerów obowiązku, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia. W ocenie Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa, gdyż ww. podróżnym nie wypłacono zryczałtowanego odszkodowania. Organ podkreślił, że wysokość nałożonej kary jest proporcjonalna do stwierdzonego naruszenia oraz ma charakter prewencyjny. Jednocześnie zauważył, że pomimo, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. podniesiono, że: "(...) kara pieniężna w wysokości 1.000 zł za każdy stwierdzony przypadek naruszenia obowiązków wynikających z rozporządzenia 261/2004/WE, którego był dany pasażer spełnia przesłanki, o których mowa w art. 16 ust. 3 rozporządzenia 261/2004/WE", a z treści rozstrzygnięcia wynika, że kara pieniężna została nałożona za naruszenie przepisów rozporządzenia w stwierdzonych dwóch przypadkach, podczas gdy na przewoźnika nałożono karę w wysokości 4000 zł, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego nie mógł uznać, iż ww. rozbieżności stanowią oczywistą omyłkę pisarską/rachunkową. Przepisy prawa nie dopuszczają sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej czy też rachunkowej prowadzącej do zmiany merytorycznego rozstrzygnięcia. Sprostowanie na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. nie może prowadzić do merytorycznej zmiany orzeczenia i to nawet wówczas, gdy zaistniały rozbieżności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a uzasadnieniem, wyrażającym wolę organu. Sprostowaniu nie podlegają wady (błędy i omyłki) istotne m.in. w zakresie konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej. W tej formie nie jest zatem możliwe takie ingerowanie w treść decyzji administracyjnej, które - co do zasady - mogłoby przyczynić się do zmiany jej rozstrzygnięcia merytorycznego. Sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany decyzji czy ponownego rozstrzygnięcia w sposób odmienny od pierwotnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 czerwca 20014 r. sygn. akt II SA/Go 371/14). W związku z powyższym Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego uchylił decyzję organu I instancji w części nakładającej karę pieniężną w łącznej wysokości 4000 zł i w tym zakresie nałożył na przewoźnika lotniczego karę pieniężną w łącznej kwocie 2000 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] października 2015 r., znak: [...], P."L." S.A. z siedzibą w W. wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3 w zw. z art. 7 ust. 1 lit. c rozporządzenia poprzez nałożenie na przewoźnika lotniczego kary pieniężnej w wysokości 2000 zł oraz obowiązku wypłaty odszkodowania pasażerom M. S. i N. S. w kwocie po 600 Euro, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że nagła choroba kapitana statku powietrznego wynikła poza portem bazowym nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności wyłączającej odpowiedzialność odszkodowawczą przewoźnika na podstawie przepisów rozporządzenia; 2) przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 11 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez subiektywną ocenę sytuacji, niepopartą wcześniejszym zebraniem i rozpatrzeniem całokształtu materiału dowodowego przez uznanie, że nagła choroba kapitana wyznaczonego do wykonywania przedmiotowego rejsu wpisana jest w ryzyko prowadzenia takiej działalności gospodarczej przez przewoźnika i powinien on tak planować załogi na dany rejs, by zapobiec takim sytuacjom przy jednoczesnym nieuwzględnieniu istotnej okoliczności, iż w przedmiotowej sytuacji choroba kapitana nastąpiła blisko 7 tysięcy kilometrów od portu bazowego i przewoźnik nie miał możliwości wezwania z dyżuru czy też urlopu innego pilota bez wygenerowania takiego opóźnienia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i niesłuszne stwierdzenie naruszenia przepisów rozporządzenia w przedmiotowym zakresie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z przyczyn innych niż w niej podniesione. Uwzględniając skargę, z uwagi na stwierdzone w sprawie naruszenie o charakterze kwalifikowanym, Sąd za konieczne uznał zastosowanie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zgodnie z którym sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Stosując ten przepis Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem art. 15 w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. Przed rozwinięciem powyższej oceny zważyć należy, iż przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] października 2015 r., znak: [...], uchylająca w części decyzję własną tego organu z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...], wydaną w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego P."L." S.A. postanowień rozporządzenia, poprzez zaniedbanie: - obowiązku wypłacenia M. S. zryczałtowanego odszkodowania w wysokości 600 Euro, tj. zaniechanie obowiązku, o którym mowa w art. 7 ust. 1 lit c rozporządzenia, - obowiązku wypłacenia N. S. (zamiast: S.) zryczałtowanego odszkodowania w wysokości 600 Euro, tj. zaniechanie obowiązku, o którym mowa w art. 7 ust. 1 lit c rozporządzenia oraz w przedmiocie ustalenia terminu usunięcia ww. nieprawidłowości w ciągu 14 dni od uprawomocnienia się decyzji i nałożenia na ww. przewoźnika lotniczego kary w łącznej wysokości 4000 zł (słownie: cztery tysiące złotych), tj. w części nakładającej na przewoźnika lotniczego P."L." S.A. karę pieniężną za naruszenie w stosunku do M. S. oraz N. S. (zamiast: S.) art. 7 rozporządzenia w łącznej wysokości 4000 zł (słownie: cztery tysiące złotych) - i w tym zakresie nakładająca na przewoźnika lotniczego P."L." S.A. karę pieniężną za naruszenie w stosunku do M. S. oraz N. S. (zamiast: S.) art. 7 rozporządzenia w łącznej wysokości 2000 zł (słownie: dwa tysiące złotych). Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wydając zaskarżoną decyzję wskazał w podstawie prawnej tego orzeczenia przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Jednocześnie, w uzasadnieniu tej decyzji podał, że decyzja z dnia [...] czerwca 2015 r. wymagała zmiany tylko w zakresie kary pieniężnej za stwierdzone naruszenia, natomiast w pozostałym zakresie ustalenia i stwierdzenia w niej zawarte (a dotyczące w głównej mierze art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004) są prawidłowe. Niemniej, jak wynika z powyżej przytoczonej w całości sentencji decyzji tego organu z dnia [...] października 2015 r. (wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy), nie znalazło to odzwierciedlenia w rozstrzygnięciu tego organu. Organ ten, po uchyleniu decyzji w części dotyczącej kary pieniężnej i orzeczeniu w tym zakresie, nie wypowiedział się bowiem w pozostałych kwestiach – także objętych decyzją tego organu z dnia [...] czerwca 2015 r., choć nie ma wątpliwości, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy obejmował całość tego orzeczenia. Zatem, na skutek złożenia środka zaskarżenia, sprawa, w której wydano decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r., podlegała ponownemu rozpatrzeniu w całości przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego. Za niedopuszczalne tym samym należało uznać wydanie przez organ decyzji rozstrzygającej wyłącznie kwestię nałożenia na przewoźnika lotniczego P."L." S.A. kary pieniężnej, bez orzeczenia w kwestii stwierdzenia naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego i określenia zakresu tego naruszenia oraz obowiązku usunięcia stwierdzonego naruszenia. Stwierdzając powyższe, Sąd uznał w efekcie, iż w sprawie doszło do kwalifikowanego naruszenia art. 15 k.p.a. regulującego zasadę dwuinstancyjności postępowania, albowiem pomimo takiego obowiązku Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego nie rozpatrzył sprawy w całości. Zważyć przy tym należy, iż stosownie do art. 138 § 1 k.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Stosownie do art. 127 § 3 k.p.a. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Wskazać też należy, że charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.). Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy. Decyzja organu II instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak decyzja organu I instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji, a zatem organ II instancji powinien przystąpić do ponownego rozpatrzenia sprawy, tak jak gdyby nie było rozstrzygnięcia organu I instancji. Następnie, obowiązany jest wydać jedno z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 Kodeksu. Przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której "uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części", przy czym przepisu tego nie można interpretować w oderwaniu od art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W sytuacji więc, gdy organ odwoławczy rozstrzyga sprawę w części odmiennie od rozstrzygnięcia organu I instancji, a w pozostałym zakresie jego rozstrzygnięcie pokrywa się z rozstrzygnięciem organu I instancji, obowiązany jest zamieścić dwa rozstrzygnięcia, stosownie do przepisów art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. W osnowie decyzji powinno być bowiem wprost wyrażone rozstrzygnięcie, którego nie można ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia (por. B. Adamiak w: B. Admiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wyd. 12, C. H. Beck, Warszawa 2012, str. 520). Rozstrzygnięcie organu odwoławczego ograniczające się tylko do uchylenia części decyzji, bez rozstrzygnięcia o pozostałej części decyzji, od której odwołanie organ ten rozpoznawał - narusza przepis art. 138 k.p.a., nadto -zdaniem Sądu- w tych granicach w jakim organ się nie wypowiedział - stanowi o braku ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, a to świadczy o kwalifikowanym naruszeniu art. 15 k.p.a. (z uwagi na rangę zasady w tym przepisie uregulowanej; por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OSK 2341/11). Podsumowując, wydając zaskarżoną decyzję, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego -z przyczyn powyżej opisanych- dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Pomimo tego, że zaskarżona decyzja organu została wydana w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od całości decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. (v. żądania przewoźnika sformułowane w dwóch punktach wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), organ uchylając w części tę decyzję i orzekając w tym zakresie co do istoty sprawy, nie orzekł o losach powyższej decyzji w pozostałym zakresie, stąd należało stwierdzić kwalifikowane naruszenie art. 138 § 1 w zw. z art. 15 k.p.a. Pogwałcenie prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a taka sytuacja miała miejsce w tym przypadku, stanowi bowiem o rażącym naruszeniu prawa. W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego rozpozna w całości wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesiony przez P. "L." S.A. z siedzibą w W., uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W świetle powyższego, za przedwczesne należało uznać rozpatrzenie podniesionych w skardze zarzutów, tak naruszenia prawa procesowego jak i prawa materialnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 200 ww. ustawy.