VII SA/Wa 399/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi stowarzyszenia zwykłego – L. [...] z siedzibą w W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić stowarzyszeniu zwykłemu – Li. [...] z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPPr wniosek L. [...] z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca w formularzu PPPr wskazał, że Stowarzyszenie prowadzi działalność pozarządową mającą na celu ochronę środowiska naturalnego, jest podmiotem działającym non profit, nie posiada majątku, zrzesza mieszkańców dzielnicy [...] w W., chroniących ostatnich terenów zielonych w osiedlu G.. Z formularza PPPr wynikało także, że nie posiada zysku ani strat za ostatni rok, czy też rachunku bankowego. Zarządzeniem z dnia 8 kwietnia 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", wezwano wnioskodawcę do: 1) uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie listy członków Stowarzyszenia oraz nadesłanie pełnomocnictwa do reprezentowania Stowarzyszenia przed sądem administracyjnym, udzielonego przez wszystkich członków Stowarzyszenia lub poprzez nadesłanie listy członków Stowarzyszenia i podpisanie przez nich wniosku o prawo pomocy, w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, 2) uzupełnienia wniosku poprzez wskazanie ilu członków liczy Stowarzyszenie, czy zostały ustalone składki członkowskie na działalność Stowarzyszenia, jeśli tak to w jakiej wysokości i jak często są pobierane, jakie miesięczne koszty związane z działalnością ponosi Stowarzyszenie i co się na te koszty składa, w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku jedynie w oparciu o informacje wynikające z akt sprawy. W dniu 29 kwietnia 2015 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły dodatkowe wyjaśnienia. Z pisma z dnia 28 kwietnia 2015 r. wynikało, że L. [...] jest stowarzyszeniem zwykłym, zarejestrowanym w dniu 20 marca 2014 r., działającym w dniu sporządzenia pisma w składzie 3 osób, nie ustalono jeszcze składek członkowskich. Natomiast kosztami Stowarzyszenia są koszty wydruku wystąpień składanych na piśmie oraz ich nadanie za pośrednictwem poczty. Wnioskodawca podkreślił także, że Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej a swoją działalność prowadzi dla dobra publicznego i interesu społecznego, bez wynagrodzenia. Do ww. pisma została załączona lista członków założycieli Stowarzyszenia z dnia 16 lutego 2014 r. oraz 2 pełnomocnictwa. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2014 r. odmówiono Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie Stowarzyszenie powtórzyło, że nie posiada żadnego majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej czy zarobkowej, jest organizacją działającą pro bono a jedyna możliwość zdobycia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania to składka członków Stowarzyszenia. Wnioskodawca stwierdził ponadto, iż ze względu na brak możliwości finansowych członków Stowarzyszenia składka w wysokości pozwalającej na pokrycie kosztów postępowania sądowego nie jest możliwa. Natomiast przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie rejestrowe aby rozszerzyć możliwości pozyskiwania środków finansowych również nie jest możliwe ze względu na chociażby brak przewidzianej ustawą minimalnej liczby członków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu – na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, przy czym prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2) lub częściowym (art. 245 § 3). Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, zawarte są w art. 246 § 2 p.p.s.a, zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie całkowitym sąd przyznaje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. postanowienia NSA: z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie prawa pomocy rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia NSA: z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 114/12, z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 951/12, CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przechodząc do oceny zasadności złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy zwrócić uwagę, że wnioskujące Stowarzyszenie jest tzw. stowarzyszeniem zwykłym. Ta forma zrzeszenia – w porównaniu do stowarzyszenia podlegającego wpisowi do KRS – daje ograniczone możliwości realizacji celów określonych w regulaminie. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 Nr 79, poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia, nie posiadającą osobowości prawnej (art. 40 ust. 1). Stosownie do art. 42 ww. ustawy stowarzyszenie zwykłe nie może: powoływać terenowych jednostek organizacyjnych, łączyć się w związki stowarzyszeń, zrzeszać osób prawnych, prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Jak wynika zatem z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów oraz wyjaśnień Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym, nie posiada żadnego majątku ani dochodów, nie pobiera również składek członkowskich od swoich członków. W ocenie Sądu, wnioskujące Stowarzyszenie, chcąc realizować swą działalność decydując się na realizację swych celów także przed sądem – jak w niniejszej sprawie, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych i zapewnić sobie odpowiednie środki pozwalające przynajmniej na pokrycie tych kosztów. Oczywistym jest bowiem, że postępowanie przed sądem wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych, co wymaga posiadania środków finansowych. Oparcie działalności Stowarzyszenia wyłącznie o pracę społeczną jego członków w istocie uniemożliwia pozyskanie potrzebnych środków finansowych na ten cel i tym samym realizację celów Stowarzyszenia w postępowaniach sądowych. Nie jest rolą Sądu wyręczanie Stowarzyszenia w określaniu konkretnych możliwości uzyskania środków finansowych na realizację jego celów. Przepisy ustawy o stowarzyszeniach w istotny sposób ograniczają możliwości pozyskiwania przez stowarzyszenie zwykłe środków finansowych na prowadzenie działalności. Nie oznacza to jednak, iż ta forma zrzeszenia została pozbawiona możliwości pozyskiwania środków finansowych na realizację swoich celów. Przepis art. 42 ust. 2 ustawy wprost przewiduje, że stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Jest to łatwo dostępny i zarazem jedyny możliwy w przypadku stowarzyszenia zwykłego, sposób pozyskania majątku przez takie stowarzyszenie. Z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że Stowarzyszenie świadomie zaniechało jakiegokolwiek pozyskiwania środków na realizację swoich celów poprzez np. pobieranie składek członkowskich – ewentualnie z jednoczesnym zwiększeniem liczby członków Stowarzyszenia, by w możliwe najmniejszy sposób obciążać tą opłatą trzech członków Stowarzyszenia. Skoro zatem Stowarzyszenie dobrowolnie nie zapewniło sobie możliwości pozyskania środków, z których mogłoby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest usprawiedliwiony. Sam fakt, że Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie oznacza równocześnie, że podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej (por: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2015 r., sygn. akt II OZ 559/15; z dnia 26 czerwca 2015 r., sygn. akt II OZ 604/15). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie jakichkolwiek kosztów postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Założeniem instytucji prawa pomocy jest bowiem przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom, które nie wykazują aktywności w pozyskiwaniu tych środków. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.