VII SA/Wa 42/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Więch – Baranowska, , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak – Pęczkowska (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Zielińska – Śpiewak, Protokolant spec. Katarzyna Ławnik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2011 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w [...] z dnia [...] listopada 2010r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odrzucić skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dalej ZUS, decyzją z dnia [...] listopada 2010r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 180 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej k.p.a., w zw. z art. 66 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998r., o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.), dalej u.s.u.s., po rozpatrzeniu wniosku T.M., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2010r., odmawiającą wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ZUS Oddział w [...] Inspektorat w [...] z dnia [...] kwietnia 1997r. odmawiającą wyłączenia deputatu węglowego z podstawy wymiaru emerytury T.M. Organ wskazał, że zgodnie z art. 180 § 1 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Takim przepisem szczególnym, zawierającym wyjątek od art. 157 § 2 k.p.a. jest art. 83a ust. 2 u.s.u.s., z którego wynika, że stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu, na zasadach określonych w k.p.a. - na podstawie przesłanek wymienionych w art. 156, jest możliwe tylko z urzędu. W takiej sytuacji niedopuszczalny jest tryb wnioskowy. Skoro o stwierdzenie nieważności decyzji wystąpił T.M., należało odmówić wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. Na marginesie organ wspomniał, że zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji z dnia [...] kwietnia 1997r. T.M. przysługiwało prawo jej zaskarżenia do sądu powszechnego, z którego nie skorzystał. Skargę na powyższą decyzję złożył T.M. wnosząc o jej unieważnienie. Wskazał, że przepisy prawa pracy zawarte w zbiorowym układzie pracy, jaki obowiązywał we wszystkich zakładach [...] do 27 listopada 1995r., tj. do czasu zmiany ustawy z 29 września 1994r. o zmianie ustawy Kodeks pracy, były w pewnym sensie precedensem w zakresie ustalania wysokości podstawy wymiaru emerytury, a tym samym i wysokości świadczenia emeryta. Wysokość świadczenia emeryta górnika, była "dwuskładnikowa" i świadczenie to składało się z emerytury, której płatnikiem był ZUS i ekwiwalentu pieniężnego równego rynkowej wartości 2,5 tony węgla, którego płatnikiem były zakłady [...]. Wysokość podstawy emerytury skarżącego i wysokość należnego świadczenia emerytalnego ustalono na dzień 11 listopada 1990r., tj. nabycia prawa do górniczego świadczenia emerytalnego. Skarżący wskazał, że z art. 9 i 10 ustawy z dnia 29 września 1994r. o zmianie ustawy Kodeks pracy wynika, że każda emerytura każdego emeryta, któremu zakłady [...] z różnych przyczyn zaprzestały wypłacać ekwiwalent pieniężny z dniem 27 listopada 1995r. powinna wzrosnąć o taką samą kwotę. Ponieważ tak nie jest dlatego złożył wniosek o unieważnienie decyzji ZUS z dnia [...] kwietnia 1997r. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga złożona w niniejszej sprawie dotyczy decyzji ZUS wydanej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie odmowy wyłączenia deputatu węglowego z podstawy wymiaru emerytury. Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), jednakże w przypadku decyzji wydawanych przez ZUS z zakresu ubezpieczeń społecznych, kognicja sądu administracyjnego została ograniczona przepisami ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ustanawiającej szczególny tryb odwoławczy od takich decyzji. Artykuł 83 ust. 2 u.s.u.s. stanowi bowiem, że od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Właściwym w tych sprawach jest zatem sąd powszechny - sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Dodać przy tym trzeba, że zaskarżona decyzja został wydana w postępowaniu nieważnościowym. Stosownie do art. 157 § 2 k.p.a., postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jednakże - jak słusznie podniósł organ - art. 180 § 1 k.p.a. wskazuje, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Takim przepisem szczególnym, będącym wyjątkiem od art. 157 § 2 k.p.a. jest art. 83a ust. 2 u.s.u.s., z którego wynika, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie z inicjatywą w tym przedmiocie wystąpiła strona skarżąca. Organ właściwy do rozpatrzenia wniosku, przed przystąpieniem do jego merytorycznego rozpoznania, ma obowiązek zbadać, czy wniosek został złożony skutecznie, a zatem czy wszczęcie postępowania w oparciu o zawarte w nim żądanie jest możliwe na gruncie obowiązujących przepisów prawa. Prezes ZUS prawidłowo zatem dokonał oceny w tym zakresie, badając dopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Przedmiot w jakim toczyło się postępowanie objęte skargą - w świetle powołanych wyżej art. 83a ust. 2 u.s.u.s. w zw. z art. 3 § 2 p.p.s.a. - przesądza zatem o niedopuszczalności poddania zaskarżonej decyzji kontroli sądu administracyjnego. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego w dniu 23 marca 2011r. sygn. akt I UZP 3/10, wskazującej, że od decyzji ZUS wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Z przedstawionych względów, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.