VII SA/Wa 425/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: odmówić Stowarzyszeniu Ekologicznemu "[...]" w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W dniu 24 marca 2010 r. (data prezentaty Sądu) wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uzupełniony przez Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" w [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym stowarzyszenie wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie wskazało, że jest stowarzyszeniem zwykłym. Finansuje swoją działalność ze składek członkowskich, które wynoszą 960 zł rocznie. W skali miesięcznej składki wynoszą 80 zł. Stowarzyszenie podało, że nie posiada własnego rachunku, ani konta bankowego. Do wniosku dołączono regulamin Stowarzyszenia z którego wynika, że działalność stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków. Postanowieniem z dnia 31 marca 2010r., sygn. Akt VII SA/Wa 425/10 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 13 kwietnia 2010r. (data nadania w urzędzie pocztowym) Stowarzyszenia Ekologicznego "Światowid" w Warszawie wniosło sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2010r. W sprzeciwie tym skarżące Stowarzyszenie wskazało, że "Sąd nie odniósł się do możliwości ponoszenia kosztów sądowych przez stowarzyszenie w żądanej wysokości – 500 zł." Podkreśliło, że powyższa praktyka jest niezgodna z zapisami Konwencji z Aarhus, której art. 9 ust. 1 nakłada na Polskę obowiązek umożliwienia dostępu do szybkiej procedury prawnej, bezpłatnej lub niedrogiej. Dziesięciokrotne podniesienie opłaty sądowej w 2004r. jest, zdaniem skarżącego stowarzyszenia, naruszeniem tej zasady. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 31 marca 2010r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy w przedmiotowej sprawie, we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" w [...], jak wynika z akt sprawy, jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Skarżące stowarzyszenie chcąc realizować swą regulaminową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Środki konieczne do prowadzenia działalności, stowarzyszenie powinno uzyskiwać od swych członków w postaci składek. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06) dotyczącego tej samej organizacji, należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie może również tylko tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek członkowskich, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Odnosząc się do sygnalizowanej w przedmiotowym wniosku kwestii konieczności ponoszenia przez Stowarzyszenie opłat sądowych w nadmiernej wysokości, które w jego ocenie ograniczają prawo do sądu, należy wskazać, że okoliczności te nie podlegają ocenie w toku rozpoznawania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotem oceny nie jest tu bowiem zbyt wysoko ustalona kwota opłat sądowych lecz ustalenie, czy zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego wniosek Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" o zwolnienie od kosztów sądowych uznano za niezasadny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w postanowieniu.