VII SA/Wa 425/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2017 r. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął w dniu 24 kwietnia 2017 r. (data nadania w UP), na formularzu PPF wniosek M. S. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca utrzymuje się z zasiłku chorobowego w wysokości 480 złotych. Wnioskodawca wskazał, bez podania konkretnych kwot, że ponosi stałe opłaty: leki, rehabilitacja, wizyty lekarskie, czynsz, energia, gaz, woda żywność, zakupy własne. Dodał, że posiada długi. W formularzu PPF żadnych innych danych na temat sytuacji materialnej wnioskodawca nie podał. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia wydanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, zwana dalej p.p.s.a.), wnioskodawca został zobowiązany do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do: - właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy, - wykazania czy wnioskodawca posiada nieruchomości (dom, nieruchomości gruntowe, gospodarstwo rolne), jeżeli wnioskodawca posiada nieruchomości należało wskazać czy uzyskuje z nich dochody; - wskazania kto jest właścicielem lokalu wskazanego jako adres dla doręczeń wnioskodawcy (ul. [...] [...] w [...]) i jakiej wielkości jest to lokal; - wskazania kto jest właścicielem lokalu wskazanego jako miejsce prowadzenia działalności gospodarczej (ul. [...] [...] w [...]) i jakiej wielkości jest to lokal, ew. jakie koszty ponosi wnioskodawca w związku z tym lokalem; - wskazania kto jest właścicielem lokalu przy ul. [...] [...] w [...], gdzie mieści się sklep prowadzony przez wnioskodawcę i jakiej wielkości jest to lokal, ew. jakie koszty ponosi wnioskodawca w związku z tym lokalem; - wskazania czy wnioskodawca nadal prowadzi sklep spożywczy - podania miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności kosztów żywności, opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy (gaz, prąd, woda, ścieki) a także telefon, ubezpieczenia, ew. podatek od nieruchomości; - nadesłania kopii dokumentów PIT wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, które się rozliczały z urzędem skarbowym, z rozliczeniem podatku za rok 2016; - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, jeżeli tak należało wskazać na czym ona polega, - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak, należało nadesłać kserokopie ostatnich decyzji przyznających pomoc; - nadesłania kopii wyciągu bankowego z wszystkich kont bankowych posiadanych przez wnioskodawcę i wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym za trzy ostatnie miesiące. Wnioskodawca w piśmie z dnia 26 czerwca 2017 r. wskazał, że przebywa cały czas na zasiłku chorobowym, obecnie wypłaty są wstrzymane, żyje za pożyczone pieniądze i z pomocy bliskich, nie uzyskuje innych dochodów. Nie posiada lokalu na [...], mieszka tam u bliskich, przy ul. [...] jest zarejestrowana firma, przy ul. [...] [...] w [...] "nic się nie mieści", z uwagi na problemy związane z niniejszą sprawą. Dodał, że opłaca "cokolwiek" jeżeli posiada środki. Nie otrzymuje pomocy z pomocy społecznej. Konta bankowego nie posiada. Jest stanu wolnego. Do pisma dołączono kopię zaświadczenia o wypłacie zasiłku chorobowego i o złożeniu wniosku o wypłatę ww. wniosku. Postanowieniem z dnia 19 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz sądowy wskazał, iż wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim niepełne wykonanie przez wnioskodawcę zarządzenia z dnia 15 maja 2017 r. i nieustosunkowanie się do wszystkich zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej strony. Wnioskodawca przedstawił swoją sytuację w sposób wybiórczy i niestaranny, uniemożliwiający prawidłową ocenę. Nie jest przede wszystkim wiadome z czego wnioskodawca się utrzymuje. Wnioskodawca wskazał, że utrzymuje się z zasiłku chorobowego w wysokości 480 zł. Trudno, w ocenie starszego referendarza sądowego jednak uznać, że z takiej kwoty można się utrzymać, płacąc za żywność, leki, rehabilitację, wizyty lekarskie, czynsz, energię, gaz, wodę, zakupy własne, jak wskazano we wniosku. Starszy referendarz sądowy podniósł, że wnioskodawca nie przedstawił dokumentów PIT oraz wyciągu z rachunku bankowego. Wprawdzie zaznaczył, że nie posiada takiego rachunku, ale uznano, że oświadczenie to jest mało wiarygodne, gdyż wnioskodawca jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Trudno jest uznać by w tej sytuacji nie posiadało się konta bankowego. Wnioskodawca nie wskazał także, czy pożycza środki od osób prywatnych (bliskich, znajomych, jakie są to kwoty z jaką częstotliwością uzyskiwane, z jakich środków wnioskodawca zamierza je spłacać), czy od instytucji finansowych (przedstawiając kopie pożyczek). Nie wskazał również by był właścicielem nieruchomości, w szczególności wskazanych w piśmie z dnia 15 maja 2017 r. Udzielił jedynie ogólnikowych odpowiedzi, że mieszka u bliskich na ul. [...] [...], lokal przy ul. [...] [...] służy tylko do zarejestrowania działalności gospodarczej, a przy ul. [...] był sklep, jednakże wśród wydatków wskazał opłaty związane z posiadaniem mieszkania (czynsz, opłaty za gaz, energię, wodę). Nie jest zatem wiadome, czy która z tych nieruchomości nie jest własnością wnioskodawcy. Wnioskodawca pomimo zadanego wprost pytania nie odpowiedział, czy prowadzi nadal sklep spożywczy, nie wyszczególnił miesięcznych kosztów utrzymania (poprzez podanie kwot jakie przeznacza na ww. wydatki). W złożonym w dniu 31 lipca 2017 r. (data nadania w UP) sprzeciwie skarżący wskazał, że nie wykazał wysokości poszczególnych opłat i wydatków bo są zmienne. Stwierdził, że należało o tym pomyśleć. Podniósł, że nic nie posiada i z niczego nie uzyskuje dochodów. Nie jest właścicielem lokalu [...], wynajmuje mieszkanie, lokal [...] m2. Nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie jest właścicielem lokalu przy ul. [...], korzysta z rejestracji działalności gospodarczej. Nie jest właścicielem lokalu przy ul. [...], tylko go wynajmował, obecnie nie wie co się w nim mieści. Nie prowadzi żadnego sklepu spożywczego. Wnioskodawca podkreślił, że jak znajdzie PIT to prześle Sądowi, a jak nie to Sąd może sam zwrócić się do Urzędu Skarbowego. Nie otrzymuje pomocy z MOPSu, bo się jemu nie należy, a jak już to jednorazowo 50 złotych. Konta bankowego, które byłoby aktywne nie posiada. Wnioskodawca poddał też w wątpliwość zasadność podania informacji odnośnie udzielanych mu pożyczek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (zob. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Jak podkreślił także Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OZ 311/15, to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia udzielenie jej prawa pomocy. Tylko od tego jakich argumentów strona użyje uzasadniając swój wniosek zależy, czy uzyska przedmiotowe wsparcie, przy czym argumentacja ta powinna być ukierunkowania na przedstawienie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazywanie na inne okoliczności nie powoduje, że wniosek jest prawidłowo uzasadniony. Podobnie sprawa wygląda, jeżeli chodzi o udokumentowanie twierdzeń zawartych we wniosku. Jeżeli ocena wniosku nasuwa wątpliwości, to stosownie do art. 255 p.p.s.a. sąd może wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych oświadczeń, dostarczenia dokumentów potwierdzających stan majątkowy, dochody lub stan rodzinny. Gdy zainteresowany otrzymaniem prawa pomocy zaniecha współpracy w tym zakresie, to sąd traci możliwość dokonania obiektywnej oceny rzeczywistej sytuacji, w jakiej się ów znajduje, co skutkuje niewyjaśnieniem okoliczności sprawy i odmową udzielenia prawa pomocy. Ponadto, wniosek oraz dokumenty i oświadczenia są weryfikowane przez sąd pod względem ich wiarygodności. Uznanie ich za niewiarygodne uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak stosownej dokumentacji przedstawiającej rzeczywiste koszty utrzymania wnioskującego oraz brak wiarygodnej argumentacji wniosku o przyznanie prawa pomocy powoduje, że Sąd, w oparciu o przesłanki z art. 246 p.p.s.a., nie może uwzględnić wniosku i przyznać prawa pomocy w zakresie żądanym przez stronę. Mając powyższe na uwadze oraz wzgląd na okoliczności sprawy niniejszej należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Starszy referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu z dnia 19 lipca 2017 r. trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącego złożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia treść sprzeciwu, albowiem w dalszym ciągu nie jest możliwe jednoznaczne zbadanie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Wnioskodawca nie udzielił wyczerpującej odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego, w szczególności podania kwot, jakie ponosi z tytułu wydatków na leki, rehabilitacje, wizyty lekarskie, czynsz, energię, gaz, wodę, żywność, zakupy własne. Nawet jeśli wydatki są zmienne, winien podać chociaż orientacyjne kwoty. Nie wskazał również na jaką kwotę jest zadłużony oraz czy pożycza środki od osób prywatnych (bliscy, znajomi, częstotliwość i kwota otrzymywanych pożyczek). W dalszym ciągu nie jest wiadome z czego wnioskodawca się utrzymuje, wątpliwe jest aby była to jedynie kwota 480 złotych, z tytułu zasiłku chorobowego. M. S. nie nadesłał także kopii deklaracji podatkowej PIT, ani wyciągu z rachunków bankowych, do czego był zobowiązany. Stwierdził jedynie, że nie ma konta aktywnego (nie wiadomo czy zostało ono zlikwidowane, czy jedynie nie wpływają tam żadne środki), PIT zaś prześle jak znajdzie. Jak wyżej wskazano, warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wynika to wprost z powołanego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. To stronę bezpośrednio obciąża obowiązek szczegółowego podania swojej sytuacji majątkowej, życiowej. Nie ma tu mowy o uprawdopodobnieniu. Jeśli wnioskodawca uchyla się od przekazania istotnych danych, czy też przekazuje je w sposób wybiórczy, ogólnikowy, a nawet niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy, to Sąd nie mając wiarygodnych danych nie może wydać orzeczenia zgodnego z wolą wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.