VII SA/Wa 449/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 czerwca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. M. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] grudnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie sprostowania postanowienia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 449/16 wpłynął na formularzu PPF wniosek G. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowego pisma wynika, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, i utrzymuje się z emerytury w wysokości [...]zł. Ponadto posiada dom o pow. [...] m2 oraz mieszkanie o pow. [...] m2 i nieruchomość rolną o pow. [...]ha. Wskazała, że całość dochodu przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem własnym, lokali i leczeniem. Do miesięcznych wydatków skarżąca zaliczyła: gaz, energia elektryczna, kanalizacja, wywóz śmieci, woda - [...] zł., opał - [...] zł., telefon - [...] zł., środki higieny - [...] zł., żywność - [...] zł., podatki i opłaty – [...] zł., odzież – [...] zł., leki i leczenie – [...] zł., remont mieszkania [...] zł. Postanowieniem Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 449/16 odmówiono G. M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie G. M. wskazała, że blednie został ustalony stan posiadanych przez skarżącą nieruchomości. W zaskarżonym postanowieniu wskazany został dom o powierzchni [...] m2 oraz mieszkanie o powierzchni [...] m2, podczas gdy dom i mieszkanie stanowi jedną i tą sama nieruchomość. Ponadto skarżąca wskazała, że nieruchomość rolna nie może stać się źródłem dochodu, albowiem została ona zajęta w części pod inwestycję drogową, za którą nie otrzymała jeszcze rekompensaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie wobec czego postanowienie z 15 czerwca 2016 r. należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez skarżącą sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ten zakres pomocy zarezerwowany jest dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku, z którego można czerpać korzyści -wynajem, sprzedaż, dzierżawa- i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim. Podsumowując, instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz którym zdrowie nie pozwala na zdobycie i utrzymanie zatrudnienia. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). W niniejszej sprawie - jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 15 czerwca 2016 r.- z wniosku wynika, że skarżąca posiada dom o pow. [...] m2 oraz mieszkanie o pow. [...] m2 i nieruchomość rolną o pow. [...]ha. Ponadto uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości [...]zł. Należy wskazać, że wyjaśnienia skarżącej dotyczące posiadanych nieruchomości są niespójne, gdyż we wniosku wskazała je oddzielnie z różnymi powierzchniami, natomiast w sprzeciwie oświadczyła, że jest to jedna nieruchomość, nie wskazując przy tym rozbieżności dotyczących jej powierzchni. Ponadto na uwzględnienie nie zasługują również wyjaśnienia dotyczące nieruchomości rolnej, gdyż jak sama skarżąca wskazuje, pod inwestycję drogową zajęta została jedynie jej część. Nie jest to przeszkodą aby pozostała część nieruchomości rolnej była przez skarżącą odpłatnie wydzierżawiona. Zaznaczyć należy, że na ocenę czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów i posiadanych zasobów pieniężnych, lecz będący w ich posiadaniu majątek. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, Sądy administracyjne prezentują bowiem pogląd, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, publ. jw.). Powyższe uwagi implikują wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Ponadto jak słusznie wskazał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, do niezbędnych dla utrzymania wydatków nie należą koszty bieżących remontów mieszkania w kwocie [...] zł. miesięcznie oraz wydatki na telefon w kwocie [...] zł. miesięcznie. Wydaje się więc nieprawdopodobne, że skarżąca nie jest w stanie wygospodarować i ponieść kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w niniejszej sprawie - na obecnym etapie jedynym kosztem do poniesienia jest wpis sądowy w wysokości 100 zł, brak jest zatem uzasadnienia dla przerzucenia tych kosztów na współobywateli, a do tego sprowadza się przyznanie stronie prawa pomocy. W sytuacji majątkowej, w jakiej znajduje się G. M. nie można mówić o braku możliwości i środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w zainicjowanej przez nią sprawie. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.